ۆاليۋتا باعامى
  • USD -

    454.5
  • EUR -

    488
  • RUB -

    5.03
قانات تاسىبەكوۆ: ءتىل مينيسترلىگىن قۇرۋ كەرەك!
10 ناۋرىز 2019
قانات تاسىبەكوۆ: ءتىل مينيسترلىگىن قۇرۋ كەرەك!

- قازاق ءتىلىنىڭ مارتتەبەسىن ارتتىرۋ باعىتىندا ءبىر ءوزىڭىز بۇكىل مەملەكەتتىك اپپارات اتقارا الماي وتقان جۇمىستى اتقارىپ كەلەسىز. "ءسيتۋاتيۆتى قازاق ءتىلى" كىتابىڭىزدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. ەلىمىزدە تىلدىك ساياساتقا كوپ كوڭىل بولىنسە نەلىكتەن ناقتى ناتيجە جوق؟

 

- مۇنداي جوعارى باعا بەرگەنىڭىزگە راقمەت! بىزدە قازاق تىلىنە كوپ قاراجات بولىنەدى. ءبىراق سول قاراجاتتى يگەرۋگە جاۋاپتى ادامدار ەڭ الدىمەن اقشانى قالاي قالتاعا باسساق دەگەن ماسەلەگە كوبىرەك الاڭدايتىن سەكىلدى. مەن سياقتى ءتىل ماسەلەسىندە ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتىپ جۇرگەن ەنتۋزياستار كوپ. الايدا ولار مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن قارجىعا قول جەتكىزە المايدى. ياعني بىزدە قوماقتى قاراجاتقا يەلىك ەتسە دە جۇمىسى ناتيجەسىز ءبىر توپ بار دا، بيۋدجەتتەن سوقىر تيىن الماسا دا قىرۋار شارۋا اتقارىپ جۇرگەن تاعى ءبىر توپ بار.

 

- قارجى جاقسى بولىنەدى دەپ وتىرسىز. ونىڭ دۇرىس يگەرىلمەۋىن قۇزىرلى مەكەمەلەر تەكسەرە جاتار. ال قارجىدان باسقا تاعى نە كەرەك؟

 

-  تىلگە قاتىستى بار جۇمىستى تىلدەردى دامىتۋ جانە قوعامدىق-ساياسي جۇمىس كوميتەتىنە قاراتىپ قويدى. ونىڭ ءوزى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قۇرامىندا. اتاۋىنان كورىپ وتىرعانىمىزداي كوميتەت تىلگە عانا ەمەس، وزگە دە جۇمىستارعا جاۋاپتى. ءبىر كوميتەت نە تىندىرادى؟ ءيا، كوميتەتتىڭ جۇمىسى تياناقتى، جۇيەلى بولسا اڭگىمە باسقا. ءبىراق باسشىسى ءجيى اۋىساتىن، تىلگە كەزدەيسوق ادامدار باسشىلىق ەتەتىن كوميتەتتە نە بەرەكە بولماق؟ وسىدان-اق مەملەكەتتىڭ قازاق تىلىنە دەگەن كوزقاراسى انىق كورىنەدى. ءتىل - ۇلتتىڭ تاعدىرى. ال ەگەر اشىعىن ايتار بولساق ەلىمىزدە قازاق تىلىنە ۇلكەن قيانات جاسالىپ وتىر. جاعدايدى رەتتەيمىز دەسەك ءتىل مينيسترلىگىن قۇرۋ كەرەك! ويتكەنى ءتىلىمىزدىڭ جاعىدايى ءالى دە مۇشكىل.

 

- وعىز دوعان  تۋرالى نە ايتاسىز؟

 

- وعىز دوعان مىرزاعا قاتىستى العاشقى داۋ ۇمىتپاسام ۇشاقتا قازاق تىلىندە قىزمەت كورسەتىلمەگەننەن كەيىن شىقتى. سوندا قازاقتار ءوز قوتىرىن ءوزى قاسي الادى، سىرتتان كەلىپ ءبىزدىڭ پروبلەمامىزدى شەشىپ بەرەتىن ادام كەرەك ەمەس. ول ءوزىنىڭ اتىن شىعارۋدى عانا ويلاپ ءجۇر دەگەن پىكىردە بولدىم. ال  بانكتە بولعان ەكىنشى وقيعادان كەيىن پىكىرىمدى وزگەرتتىم. داۋلى وقيعانىڭ كادرلارىن كورگەندە توبە شاشىم تىك تۇردى. ويتكەنى بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۇگەلدەي دەرلىگى قازاق بولا تۇرىپ، بىرەۋى  كليەنتكە قازاق تىلىندە جاۋاپ بەرمەدى.

 

- قازاق ءتىلىن دامىتامىز دەسەك سونداي ءبىر «باتىل» ارەكەتتەر جەتپەي تۇرعان شىعار بىزگە؟..

 

- شىنىمدى ايتايىن، مەن دوعان مىرزاداي داۋ شىعارىپ، داۋىس كوتەرە المايمىن. ءبىراق انا تىلىمىزدە قىزمەت الۋ قۇقىعىن تالاپ ەتۋدە سونداي تاباندىلىق تانىتقانىن قۇپتايمىن. ەكىنشىدەن، بۇل وقيعا قازاق تىلىنە كىمدەردىڭ قارسى ەكەنىن انىقتاپ بەردى. ولار ءوزىمىزدىڭ ورىس ءتىلدى قانداستار. وسى كۇنگە دەيىن ولار ءتىلدى قولدايتىنداي بولىپ نەمەسە قالىس قالىپ، ەكى شوقىپ ءبىر قارايتىن ساۋىسقانداي ساقتىق تانىتىپ كەلسە سول جولى وزدەرىنىڭ شىنايى بەينەسىن كورسەتتى. «بىزگە ءتىلدى ءويتىپ ۇيرەتپەي-اق قويىڭدار. ەگەر داۋ كوتەرىپ، بىزگە قىسىم جاسايتىن بولساڭدار بىزگە ءتىل كوك تيىنعا قاجەت ەمەس» دەگەن سوزدەرىن دە ايتىپ قالدى. سول ءسوزدى ايتقانداردىڭ كوبى قازاق.

 

- وسىدان كەيىن قازاق ەمەستەرگە ءتىل ۇيرەن دەۋدىڭ ءوزى ۇيات دەيسىز عوي؟

 

- ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە كەلەر بولساق ولار ءتىلدى ۇيرەنبەيمىز دەپ وتىرعان جوق. ءبىز ۇيرەتە الماي وتىرمىز. سوسىن قازاقتاردىڭ وزدەرى انا تىلىندە سويلەي الماي جۇرگەندە ولارعا ءتىلىمىزدى ۇيرەن دەپ قالاي ايتاسىڭ؟ سوندىقتان قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋداعى ەڭ باستى ماسەلە – ورىس ءتىلدى قازاقتاردى قازاقشا سويلەتۋ. ودان كەيىن مەملەكەتتىك ورگانداردى قازاق تىلىندە سويلەتۋ قاجەت.

 

- بۇل ىستەردى ءسىز نەدەن باستار ەدىڭىز؟

 

ارتىق ايتتى دەمەڭىز، ءبىراق مەن بۇل ءىستى ءوز مەتوديكاممەن جۇرگىزەر ەدىم. بۇنى قۇردان-قۇر ايتىپ وتىرعان جوقپىن. ىستەپ جۇرگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىنە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرمىن. ماسەلەن مەنى ۇلكەن مەكەمەلەرگە شاقىرادى. قىزمەتكەرلەرىمىز قازاق تىلىندە قۇجات تولتىرا المايدى، حات جازا المايدى، سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە المايدى، سوعان ۇيرەتىڭىز دەيدى. ءبىراق كۇندەلىكتى تۇرمىستا، ۇيدە، بىر-بىرىمەن سويلەسكەندە قازاق ءتىلىن قولدانبايتىن ادامدار بىردەن قۇجات تولتىرىپ، حات جازىپ كەتە المايدى. ولار ەڭ الدىمەن قازاق بولىپ الۋ كەرەك، تۇرمىستا، وتباسىندا قازاقشا سويلەۋ كەرەك، كەيىن جۇمىستا قازاقشا قاعاز الماسۋدى ۇيرەنە الادى.

 

-  وسى ويىڭىزدى بۇرىنعى سۇحباتتارىڭىزدان وقىعان ەدىم...

 

- مەن قازاق ءتىلىن جۇرتقا ۇيرەتپەستەن بۇرىن الدىمەن ءوزىم ۇيرەندىم. ونىڭ وزىندە بۇل ىسكە جاسىم ەلۋدەن اسقاندا بەل بۋدىم. وعان دەيىن كوپ ورىس ءتىلدى قازاقتىڭ ءبىرى بولدىم. سوندىقتان مەنىڭ ۇيرەتىپ جۇرگەن ڭارسەلەرىم، ءوز جەكە باسىمنان وتكەن تاجىريبەلەرىمنىڭ جيىنتىعى.

 

- مىنە، قىزىق ..!

 

- ءيا، قازاقشام وتە ناشار بولدى. تويلاردا، ءتۇرلى جيىنداردا ءسوز بەرىپ، «تىلەك ايتىڭىز» دەگەندە توسىلىپ، قينالىپ قالاتىنمىن. ءبىر جاعىنان جاسىم دا كەلدى. ءوزىم قازاق بولا تۇرىپ، وزگە تىلدە سويلەۋدى ۇلكەن كەمشىلىك دەپ ءتۇسىندىم. سودان كوپ ويلانباي ءتىلدى ۇيرەنۋگە كىرىسىپ كەتتىم.

 

- قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان بىرنەشە كىتاپ جازدىڭىز. ءتىل توڭىرەگىندە ودان بولەك تە اتقارىپ جۇرگەن جۇمىستارىڭىز بار سياقتى؟

 

- «مامىلە» دەگەن كلۋب اشتىم. قازاق تىلدىلەر مەن ورىس تىلدىلەر مامىلەگە كەلسە ەكەن، قازاقشا ۇيرەنسە ەكەن دەگەن ماقساتپەن. كلۋب وتىرىستارىندا قازاق تىلدىلەر ورىس تىلدىلەرگە كومەكتەسىپ وتىرادى. ارالارىندا تۇسىنىستىك قالىپتاسادى. سوندا ماعان قازاق تىلدىلەر: «ورىس تىلدىلەر وزدەرىنىڭ قازاق ءتىلىن بىلمەگەنىنە كادىمگىدەي قىسىلادى، ۇيرەنگىلەرى كەلەدى ەكەن. ءبىز بولساق ولاردى قازاق تىلىنە شەكەسىنەن قاراپ، ۇيرەنگىسى كەلمەيدى ەكەن دەپ جۇرسەك...»، - دەپ ايتتى. كلۋب 2 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءقازىر استانادا دا اشىلدى. وتكەن جۇمادا قاراعاندى قالاسىندا اشىلىپ، باسقا قالالاردان دا ۇسىنىس ءتۇسىپ جاتىر. ال، كىتاپتارىم تۋرالى ايتار بولسام، بۇگىنگە دەيىن 36 مىڭنان استام كىتابىم ساتىلدى، ونىڭ ىشىندە 8 مىڭى (1 -2 توم) مەملەكەتتىك تاپسىرىسىمەن. «سامۇرىق-قازىنا» سياقتى ۇلكەن مەكەمەلەردەن حابارلاسىپ،  «ءسىزدىڭ 3ء-شى كىتابىڭىز نەگە تۇسپەيدى بىزگە، مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن باستىرىپ، بىزگە نەگە تاراتپايدى؟»، - دەپ سۇرايتىندار بار. وسى ماسەلەنى كوتەرىپ، ءتىل كوميتەتىنە حات جازعان ەدىم. ناتيجە بولمادى. ارينە، ولار مەنىڭ كىتابىمدى باسىپ شىعارۋعا مىندەتتى ەمەس. ءبىراق 1 جانە 2 توم شىعارعاننان كەيىن 3ء-شىسىن دە شىعارۋ كەرەك ەمەس پە؟ وزدەرى شىعارعان كىتاپتار ارقىلى بىرەۋلەردىڭ ءتىل ۇيرەنىپ جۇرگەنى تۋرالى ەستىمەپپىن.

 

- ال سىزدىكىمەن ۇيرەنىپ ءجۇر مە؟

 

- ءتىل كۋرستارىندا مەنىڭ كىتابىمدى قولدانىپ ءجۇر. وسكەمەندە قازاق-امەريكان ۋنيۆەرسيتەتى بار. سوندا مەنىڭ كىتابىممەن قازاق ءتىلىن وقىتىپ جاتىر.

 

- اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۋرەتتەر: weproject.kz

 

سۇحباتتاسقان، باقتيار حاميت

 

 

RELATED NEWS
اعىلشىنشا ۇيرەنۋگە ارنالعان ايرىقشا ەڭبەك
18 ءساۋىر 2019
اعىلشىنشا ۇيرەنۋگە ارنالعان ايرىقشا ەڭبەك

ءقازىر ەڭ ۇلكەن جۇمىس — بىردەمە جاساپ شىعارۋ، دۇرىسى — ءوندىرۋ. اسىرەسە، ۇلتتىڭ جانى مەن رۋھى ءۇشىن كۇرسە ءجۇرىپ جاتقان شاقتا قازاق تىلىندە اعارتۋشىلىق باعىتتا جوبا جاساۋ، ءقازاقتىلدى ساپالى كونتەنتتى ارتتىرۋ ۇلكەن ەڭبەك. قۋاناتىنىمىز، وسى باعىتتا تىڭ تۋىندى دۇنيەگە كەلدى. جۋىردا «اعىلشىنشا ءتىل سىندىرۋ. تۇڭعىش ءوز بەتىمەن ۇيرەنۋ قۇرالى» اتتى ەرەكشە ەڭبەك جارىق كوردى. بۇل كىتاپ اعىلشىن ءتىلىنىڭ مامانى، بىلىكتى اۋدارماشى، بەلگىلى جۋرناليست ەرنات مەلس ۇلىنىڭ — سان جىلعى ماڭداي تەرىنىڭ جەمىسى.

قازاق تىلىندە تۇڭعىش رەت شىعىپ وتىرعان "اعىلشىنشا ءتىل سىندىرۋ" ءوز بەتىمەن ۇيرەنۋ قۇرالى تالاي قازاقتىڭ تالابىن شىندارىنا سەنىمدىمىز. 
وزگە ءتىلدى ءوز ءتىلىڭ ارقىلى ۇيرەنۋدەن اسقان ۇلكەن باقىت جوق بۇل جالعاندا.
بۇل ەڭبەك — قازىرگى كەزدە ءقازاقتىلدى كونتەنتتى ارتتىرۋ، قازاق رۋحانياتىنا قاجىماي، تالماي جۇمىس ىستەۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى ىسپەتتى. سوندىقتان ءاربىر ءۇيدىڭ تورىندە تۇرسا جاراسادى. پايدالى كىتاپتىڭ وقىرمانى دا كوپ بولماق. 
ءوز بەتىمەن اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋ قۇرالىنىڭ اۆتورى 20 جىلعا جۋىق قولدانىپ كەلە جاتقان، ءوز تاجىريبەسىنەن وتكەن اعىلشىن ءتىلىن جەدەلدەتىپ وقىتۋ ادىستەمەسىن قالىڭ كوپشىلىككە ۇسىنىپ وتىر. ەڭ باستىسى، بۇل قازاق تىلىندە جارىققا شىققان تۇڭعىش ءوز بەتىمەن وقۋ قۇرالى. ەرنات مەلس ۇلىنىڭ ايتۋىنشا ءتىل سىندىرۋ قۇرالىنىڭ بىرنەشە ەرەكشەلىكتەرى بار.

ءبىرىنشى ەرەكشەلىك – ءسىز اعىلشىن ءتىلىنىڭ ارىپتەرىن، دىبىستارىن، سوزدەرىن ميىڭىزدى اشىتپاي، باسىڭىزدى بوسقا قاتىرماي، ەش قيىندىقسىز ۇيرەنەسىز. ەزبە ەرەجە، قاساڭ قاعيدا اتىمەن جوق. بۇل ادىستەمە «ارىپ-دىبىس-سوز-سويلەۋ» فورمۋلاسىنا نەگىزدەلگەن.

ەكىنشى ەرەكشەلىك – الەمدەگى حالىقارالىق التى ءتىلدىڭ ءبىرىن قازاقى ۇعىممەن يگەرەسىز. بارلىق ءسوزدىڭ اعىلشىنشا، قازاقشا ترانسكريپسياسى (دىبىس تاڭباسى) ءھام اۋدارماسى قوسا جازىلعان. ءار اعىلشىنشا، قازاقشا ءسوزدىڭ ترانسكريپسياسى ادەتتەگىدەي جانىنان ەمەس، استىنا بەرىلگەن. بۇل – ۆيزۋالدى تۇرعىدان ەڭ ءتيىمدى ءتاسىل. ياعني، ءسىز قاي ءارىپ قانداي دىبىسقا اينالىپ تۇرعانىن تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورەسىز.

ءۇشىنشى ەرەكشەلىك – اعىلشىن دىبىستارىنا ءتان سوزىلىڭقىلىق بەلگىسى قازاق تىلىندە قوس نۇكتەمەن بەرىلەدى. مۇنداي ءتاسىل اعىلشىن تىلىندەگى سوزىلىڭقى دىبىستاردى تەز مەڭگەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – كىتاپتى وقىعان ادام كەمىندە 3000 ءسوز ۇيرەنەدى. ءار كەستەدەگى سوزدەردىڭ الىپبيلىك قاتارى قاتاڭ ساقتالعان. بۇل ءتاسىل 26 ءارىپتىڭ الىپبيلىك رەتىن ءبىلۋدى اۆتوماتتى دەڭگەيگە جەتكىزۋگە باعىتتالعان. (ت.تىلەۋباي)

«تەرىس ويدى تاستا، اعىلشىنشا ۇيرەنۋدى باستا» دەگەن ۇرىن سوزبەن شىققان كىتاپ 7 جاستاعى بالادان 70 جاستاعى قارياعا دەيىن وقۋعا قولايلى. وقۋ قۇرالى تۋرالى جىلى لەبىزدەر قاراسى قالىڭ. تومەندە الاشتىڭ اۋىزى دۋالى بىرنەشە ازاماتىنىڭ وقۋ قۇرالى تۋرالى لەبىزىن بەرۋدى ءجون كوردىك. 

   

جاڭبىرباي قاعازبايەۆ، ە. ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوسەنتى، شەتەل تىلىندە دايارلاۋدىڭ تەورياسى مەن ادىستەمەسى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، ق ر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى، ە. ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى

ەرنات شاكىرتىمنىڭ قولىمىزعا كوپتەن كۇتكەن كىتابى ءتيدى. «بىلىمدىدەن شىققان ءسوز، تالاپتىعا بولار كەز» دەيدى. مىنە، بىزدەن ءبىلىم الىپ، مىناۋ قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شەتەل تىلدەرى فاكۋلتەتىنىڭ اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ كافەدراسى بويىنشا ءوزىڭ ءبىلىم الىپ شىقتىڭ، 4 جىل بويى تىڭعىلىقتى ۇيرەندىڭ، وقىدىڭ، توقىدىڭ، شوقىدىڭ، ەندى سونىڭ جەتىستىگىن ءوزىڭ ءارقيلى سالادا قىزمەتىڭدە كورسەتە ءبىلدىڭ، ءتىل كوميتەتىندە دە قىزمەت ەتتىڭ، «حابار» رەداكسياسىندا قىزمەت ەتتىڭ، وسىلاي جيناعان تاجىريبەڭنىڭ نەگىزىندە وسى ەرەسەكتەرگە ارنالعان جاقسى، ەرەكشە قۇرىلىمى بار وقۋ قۇرالدارىن دايىنداسام ەكەن دەگەن وزىڭدە ءبىر ارمانىڭ بولدى، العا قويعان ماقساتىڭ بولدى. مىنە سول ماقساتىڭا جەتتىڭ دەپ ەسەپتەيمىن. ماقساتىڭنىڭ ءبىرىنشى قادامى شىعار، ۇلكەن قادامى شىعار، ەندى قالامىڭ مۇقالماسىن، جاقسى ازاماتتارعا، ازاماتشالارعا كەرەك كىتاپ ەكەن. ەندى وسى ءوزىڭنىڭ «ءۇش تۇعىرلى ءتىل» ساياساتىنا قوسقان ۇلەسىڭنىڭ ءبىرىنشى قادامى بولسىن دەپ ەسەپتەيىك. ەندى قالامىڭ مۇقالماسىن دەپ جاڭا ايتىپ جاتىرمىن، الداعى جەتىستىكتەرىڭدى كورۋگە ءبىز تىلەكتەسپىز. بۇل ءبىرىنشى كىتاپ شىعار، ودان كەيىن بۇنىڭ ەكىنشى بولىگى شىعاتىن شىعار، ءوستىپ ءوز جالعاسىن تاۋىپ، جاقسى ءبىر وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنمەن اياقتالادى دەگەن سەنىمىم مول. ساعان كەلەشەك ۋاقىتتا تابىس تىلەيمىن. العا قويعان ماقساتتارىڭ ورىندالا بەرسىن. قازاقتىڭ وسىنداي ازاماتتارىنىڭ ەڭبەكتەرى جانىپ، وسىنداي قۋانىش قۋانىشقا ۇلاسسىن. ءبىزدىڭ ازاماتتار مەن ازاماتشالارىمىزدىڭ، جاستارىمىزدىڭ اتاعى الاتاۋدان ءارى اسسىن!

 

تەڭدىك يزاقوۆ، قازاقتان شىققان تۇڭعىش نەيروحيرۋرگ

اعىلشىن تىلىنەن ءبىزدىڭ قازاقتار ەشتەڭە بىلمەيتىن-دى. ءقازىر زامانعا بايلانىستى بۇكىل جاستار اعىلشىن ءتىلىن بىلۋگە قۇمار. ويتكەنى عىلىمنىڭ ءوزى، كوپ عالىم داردىڭ ءوزى اعىلشىننىڭ وقىمىستىلارىنان شىققان. مىسالى ءۇشىن، دنك دەگەن بار. وسى دنك-نى 1953 جىلى اعىلشىندار ءبىرىنشى ويلاپ تاپقان. دنك ادامنىڭ تۇقىمىن انىقتايتىن عىلىم. ءقازىر اعىلشىننىڭ عالىمدارى بىزگە كەلىپ، فورۋمدا سويلەيدى. ءبىراق اناتونوميا جاعىنان بىردەيمىز، بۇلاردىڭ ارتىقشىلىعى – سايماندارى، تەحنولوگيا، كومپيۋتەر، كەيىن بۇلاردىڭ ءبارى بىزگە كەلدى، سولارعا ماماندانىپ، ۇيرەنىپ الدىق. تالپىنباسا ءبىلىم شىقپايدى. سوعان تالپىنۋ كەرەك، تالپىنۋ كەرەك، ۇيرەنۋ كەرەك. مەن 92 جاستا بولسام دا ءالى ستۋدەنتپىن. ويتكەنى كۇندە فورۋمدارعا، كونفەرەنسيالارعا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە بارىپ تۇرامىن. كارىستەر كەلەدى، اعىلشىندار كەلەدى. كارى نەيروحيرۋرگ دەپ ءبارى مەنى قۇشاقتاپ،  مەنىمەن بىرگە سۋرەتكە تۇسەدى. جاپونيادان ءبىر قىز كەلگەن انا جىلى، ءوزى پروفەسسور، سول مەنى قۇشاقتاپ سۋرەكەت تۇسكەن، نەيروحيرۋرگيا ينستيتۋتىنداعى جىگىتتەر سول سۋرەتتى قابىرعاعا ءىلىپ قويىپتى. بۇكىل عىلىمدا نيەۆرولوگيا دەگەن اۋرۋ بار. نيەۆرولوگيا دەگەن اۋرۋ نايزاعايدىڭ وتى سياقتى بەتكە اتقىلايدى. جاعىپ قويعان پليتا سياقتى بەتتە تۇراتىن. سونى ەمدەۋ دەگەن وتە قيىن. قازاقستاندا، وزبەكستاندا مەن عانا ەمدەدىم سول 1957 جىلدان باستاپ. اۋىرعان كىسىلەر ايتادى: «دوكتور، نە داي بوگ ەتۋ بولەزن داجە گيتلەرۋ» دەپ. وسى كۇنى دە ەمدەپ ءجۇرمىن. ىزدەپ كەلەدى، ەمدەپ بەرەمىن. مىناۋ كىتابىڭ قايىرلى بولسىن، تىپتەن جاقسى ۇيرەنۋگە. مەن دە ۇيرەنۋگە تالاپتانايىن ەندى. ويتكەنى عىلىمنىڭ ءبارى، كوبىسى وسى اعىلشىن تىلىنەy. ءبىز ەندى ءقازىر ارتتا قالساق تا، قۋىپ جەتۋگە تالاپتانامىز عوي.  «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي، تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەيدى عوي. سولاي عوي. عىلىمدى قازا بەرسەڭ، شىعا بەرەدى. ءبىراق وعان تويمايسىڭ. عىلىم دەگەن ارمان. مىناۋ ميدىڭ كلەتكالارى وتە كوپ. بۇرىن ايتقان 100 مىڭ دەپ، ءقازىر ميللياردتان اسىپ كەتتى.

 

 

«باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمىنە 100 يدەيا» كىتابى قازاقشا اۋدارىلدى
30 تامىز 2019
«باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمىنە 100 يدەيا» كىتابى قازاقشا اۋدارىلدى

ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا   وقىتۋشىلار قاۋىمىن قۋانتتى. اتاپ ايتقاندا، رەيچەل ورردىڭ “باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمىنە 100 يدەيا” (100 Ideas for Primary Teachers) اتتى ەڭبەگى مەن دومينيك ۋايزحدىڭ “باستاۋىش مەكتەپ ءمۇعالىمى. ۇستانىمدارى مەن قاعيدالارى” (Dominic Wyse، Becoming Primary School teacher) كىتابى  ورالداعى ج.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى پەداگوگيكا كوللەجىندە تانىستىرىلىپ، العاشقى دانالارى اتالعان وق ورنىنىڭ  كىتاپحاناسىنا تارتۋ ەتىلگەن.  

ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى  جوعارىداعى وقۋ قۇرالدارىن «نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ ۇسىنىسى بويىنشا  اعىلشىن تىلىنەن قازاق/ورىس تىلدەرىنە اۋدارۋ جۇمىسىن ۇيلەستىرگەن. ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىندا اتالعان قۇندى كىتاپتار تۋرالى تومەندەگىدەي مالىمەتتەر بەرىلگەن.   

1️⃣ «باستاۋىش مەكتەپ مۇعالىمىنە 100 يدەيا: سارالاپ وقىتۋ» (100 Ideas for Primary Teachers: Differentiation) – الەمگە تانىمال ادىسكەر-مامان رەيچەل ورردىڭ جەكە كاسىبي ىزدەنىسى ناتيجەسىندە تۋىپ، ارىپتەستەرىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە سىننان وتكەن يننوۆاسيالىق ماڭىزى جوعارى 100 يدەيا ۇسىنىلعان جيناق. سارالاپ وقىتۋ ارقىلى باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا، ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان بۇل يدەيالار ىشكى مازمۇنى مەن ۇيىمداستىرىلۋ ادىستەرىنە وراي 10 بولىمگە توپتاستىرىلىپ بەرىلگەن. وقۋ قۇرالى جاڭا باعىتتا ىزدەنۋدى ماقسات ەتەتىن پەداگوگ قاۋىمعا، سونداي-اق، ىزدەنۋشىلەر مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان.

2️⃣ «باستاۋىش مەكتەپ ءمۇعالىمى بولۋ: ۇستانىمدارى مەن قاعيدالارى» (Becoming a Primary School Teacher) – بريتاندىق عالىم-وقىتۋشى دومينيك ۋايزدىڭ پەداگوگيكا سالاسىنا قادام باسقان ستۋدەنتتەر مەن جاس ماماندارعا ارنالعان تاپتىرماس كومەكشى قۇرالى. بىلىكتى، ءبىلىمدى، تاجىريبەلى ۇستاز بولىپ قالىپتاسۋعا قاجەت دۇرىس باعىت-باعدار بەرەتىن بىردەن-بىر وقۋلىق. بۇل وقۋ قۇرالى وقۋشىلار مەن اتا-انالار قارىم-قاتىناسى، قيىن بالالارمەن جۇمىسقا قاتىستى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن بەرەدى. سونىمەن قاتار، ءبىلىم بەرۋگە قاجەت قۇجاتتارمەن تانىستىرىپ، ولارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەتەدى. مۇعالىمگە ءتان ءبىلىم، بىلىك داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان.

سۋرەتتەر ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان الىندى.

اتاجۇرتقا تاعزىم
07 مامىر 2019
اتاجۇرتقا تاعزىم

سۇلتان داۋلەتحاننىڭ «اتاجۇرتقا تاعزىم» دەپ كىتابىنىڭ اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي بالا كەزدەن اتاجۇرتقا اڭسارى اۋىپ، ماحابباتى ەرتە وياندى. سەبەبى، ول موڭعوليانىڭ باي-ولكە قالاسىندا دۇنيەگە كەلدى. ەلىمىز ەگەمەندىك العان بەتتە تاريحي وتانعا ورالىپ، مەكتەبىن ءبىتىرىپ، ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. ونى ۇزدىك اياقتاعان سوڭ ءوزى تۇلەگەن ۇشقان وقۋ ورنىندا ءبىراز وقىتۋشىلىق ەتتى. كەيىن قاراعاندىنىڭ بۇقار جىراۋ اۋدانىنا قاراستى توعىزقۇدىق اۋىلىنا تارتتى. ءقازىر سونداعى ورتا مەكتەپتە ديرەكتوردىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى جانە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ ۇستازى.

جاستاي ەرەكشە ارىنىمەن، وزىندىك مانەرىمەن كورىنگەن سۇلتان داۋلەتحان رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە دە ءوزىن مويىنداتقان اقىن. 2015 جىلى جۇمابەك تاشەنوۆ اتىنداعى وبلىستىق بايقاۋدا «جىلدىڭ ۇزدىك جازۋشىسى» اتاعىن العان بولاتىن. اقسەلەۋ سەيدىمبەك اتىنداعى وبلىستىق ادەبي بايقاۋدىڭ ءبىرىنشى ورىن يەگەرى. بىلتىر قاسىم امانجولوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدا ارنايى جۇلدە الدى. رەسپۋبليكالىق «اۋىلىم — التىن تۇعىرىم» ءادابي بايقاۋىندا ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى جۇلدەگە لايىق كورىلدى. سونىمەن قاتار، استانادا وتكەن «قاسيەتتى قازاق ەلى» اتتى حالىقارالىق فەستيۆالدىڭ ديپلوماتى.

اتاجۇرتقا كەلىپ، ازاماتتىق العالى سان جىل وتسە دە اقىننىڭ ەلگە، جەرگە دەگەن ساعىنىشى ءبىر ءسات تە باسىلعان ەمەس. جاۋھار جىرلارى ارقىلى اتاجۇرتتى اسىل تۇمار ەتىپ بارشانىڭ مويىنىنا تاعادى. ونىڭ سىرتىندا نازىك سەزىمدەرىمەن كومكەرىلگەن ادەمى ليريكالىق ولەڭدەرى دە جانىڭىزدىڭ نازىك قىلدارىن شەرتەدى. قىمباتتى وقىرماندار، سۇلتان اقىننىڭ ءتۇرلى تاقىرىپتاردى قامتىعان سۋ جاڭا كىتابىنا ەنگەن جىرلارىنىڭ ءبىرىن سىزدەرگە دە  تابارەك ەتىپ ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.   

 

 

 

اتاجۇرتقا تاعزىم

 

بوزداقتارىمنىڭ قان، تەرى توگىلگەن دالام،

امانات جەتتى جولداعان كوگىڭنەن ماعان.

 

بەك ۇلدارىڭداي تارك ەتەر دودادا بارىن،

ازاتتىعىڭا مەنىڭ دە ساداعا – جانىم.

 

باقىتى ءۇشىن حالقىنىڭ تۇنەكتە قالعان،

ارىستارىمنىڭ اق سەرتى – جۇرەككە قورعان.

 

بابالارىمنىڭ ءور رۋح، ارمانىمەنەن،

الاشقا قالعان بايتاق جۇرت – ارداعىم ەرەن.

 

باسقىنشىلىقتىڭ تالايىن وتكەرگەن باستان،

ايارىم دا جوق! تۇرانداي تەكتى ەلدەن اسقان.

 

بۇعاۋ زاماندا قۋعىنمەن جىراققا كەتكەن،

اباق كەرەيدىڭ ءىزىمىن مۇراتقا جەتكەن.

 

بي-شەشەندەرىمنىڭ قانىعىپ سوزىنە شىرىن،

ابىز دالامنىڭ تانىتام شەجىرە سىرىن.

 

ءبىر اللا جار بوپ، مەيىر مەن شاپاعىن توككەن،

التىننان قىمبات ءار كۇنىم وتانىمدا وتكەن.

ءبىز تۋرالى
ulys.kz — اقپاراتتىق، ساراپتامالىق جانە تانىمدىق باعىتتاعى ماتەريالداردى بەرەدى.
 
مۋلتيمەديالىق جوبا زامان تالابىنا ساي جاسالعان. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق نارىعىن ساپالى
كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى ساراپتامالىق، تانىمدىق
ماقالالار سان سالانى قامتيدى. گەوستراتەگيا، گەوەكونوميكا، گەوساياسات، حالىقارالىق
قاتىناستار مەن ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتى، ەكونوميكا، جاھاندا بولىپ جاتقان تەكتونيكالىق
وزگەرىستەر مەن ترەند تاقىرىپتار ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تەرەڭ تالدانىپ قازاق
وقىرماندارىنا جەتكىزىلەدى. ورتالىق ازيا مەن تۇركى الەمىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.