ۆاليۋتا باعامى
  • USD -

    454.5
  • EUR -

    488
  • RUB -

    5.03
پرەزيدەنت ماسكەۋدە وتكەن جەەك  سامميتىنە قاتىستى
09 مامىر 2024
پرەزيدەنت ماسكەۋدە وتكەن جەەك سامميتىنە قاتىستى

پرەزيدەنت ماسكەۋدە وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ (جەەك) مەرەيتويلىق سامميتىنە قاتىستى، دەپ حابارلايدى اقوردا.

مەملەكەت باسشىسى ءسامميتتى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جانە قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن رەسەي تاراپىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقايەۆ ۆلاديمير ءپۋتيندى رەسەي فەدەراسياسىنىڭ پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا رەسمي تۇردە كىرىسۋىمەن قۇتتىقتادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى وسىدان ون جىل بۇرىن استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى تاريحي شارتقا قول قويىلعانىنا نازار اۋداردى.

– سالىستىرمالى تۇردە قىسقا مەرزىم ىشىندە ءبىزدىڭ وداق حالىقارالىق كەڭىستىكتە وزىندىك ورنى بار ماڭىزدى ءارى پەرسپەكتيۆتى ينتەگراسيالىق بىرلەستىككە اينالدى. ورتاق كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا مىڭنان استام ءتۇرلى نورماتيۆتىك قۇجات قابىلداندى. ونجىلدىقتىڭ ماكروەكونوميكالىق قورىتىندىسى بىرلەستىگىمىزدىڭ تاڭداعان دامۋ باعىتى دۇرىس ەكەنىن كورسەتتى. قازاقستاننىڭ وداققا مۇشە ەلدەرمەن ساۋدا اينالىمى 1،7 ەسە ارتىپ، 28،5 ميلليارد دوللارعا جەتتى. ال ەكسپورتى 2 ەسەدەن استام ءوستى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ىقپال ەتەدى. تەك وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 5،1 پايىزعا ارتتى. ءبىز مۇنى جاقسى ناتيجە دەپ سانايمىز، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ، ونەركاسىپتىك كووپەراسيانى ىلگەرىلەتۋ جانە قىزمەتتەردىڭ ورتاق نارىعىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى جوعارى دەڭگەيدەگى ءوزارا ينتەگراسيالىق ىقپالداستىق نىعايا تۇسەدى. قاسىم-جومارت توقايەۆ جاھاندىق گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ودان ءارى ورنىقتى دامۋ ءۇشىن بىرلەستىك نەعۇرلىم يكەمدى جانە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس دەپ سانايدى. سونداي-اق پرەزيدەنت دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبىن مىسالعا كەلتىرىپ، قازىرگى ونجىلدىقتىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى سوڭعى 30 جىلداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.

– ەگەر حالىقارالىق قاۋىمداستىق پارمەندى شارالار قابىلداماسا، اتالعان كەزەڭ «مۇمكىندىكتى ءمۇلت جىبەرگەن ونجىلدىق» رەتىندە تاريحقا ەنۋى ىقتيمال. بۇل جاھاندىق ەكونوميكانىڭ اجىراماس بولىگى سانالاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءۇشىن دە زور سىن-قاتەر بولارى ءسوزسىز. ءبىز بارلىق رەزەرۆتى پايدالانا وتىرىپ، وداقتى قۇرۋ كەزىندە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى شەشۋىمىز كەرەك. ەڭ الدىمەن، بۇل جەردە ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىرگەلى قاعيداتىن، ياعني تاۋارلار قوزعالىسىنىڭ ەركىندىگىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. بىزگە شىن مانىندە ءبىرتۇتاس ءارى جۇيەلى جۇمىس ىستەيتىن كەدەرگىسىز ىشكى نارىق قۇرۋ قاجەت. جاسىرىن شەكتەۋلەردى، «ناقتى جاعدايعا بايلانىستى شەشىمدەردى» جانە قولمەن باسقارۋدىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن قولدانۋ تاجىريبەسىن تولىقتاي جويۋ ماڭىزدى. بۇل ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ءسوزسىز باسىمدىعى بولۋعا ءتيىس، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

مەملەكەت باسشىسى «سىرتقى ساۋدانى قايتا قۇرۋ» ءىسىن تاعى ءبىر نەگىزگى مىندەت رەتىندە اتاپ ءوتتى.

– بىرلەستىگىمىزدىڭ جاھاندىق نارىقتاعى ورنىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك مول ەكەنى انىق. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا وداقتىڭ سىرتقى كونتۋرداعى الەۋەتىن نىعايتۋ ماقساتىندا جۇيەلى شەشىمدەر ازىرلەۋدى تاپسىرۋدى ۇسىنامىن. ەۋرازيالىق ءونىمدى شەتەلدىك نارىققا نەعۇرلىم بەلسەندى شىعارۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋ قاجەت. تاۋاردى ءۇشىنشى ەلدەرگە كەدەرگىسىز تاسىمالداۋ ءىسىن قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. الەمدىك ەكونوميكانىڭ ترانسفورماسياسى اياسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن ەركىن ساۋدا تۋرالى كەلىسىمدەر جەلىسىن كەڭەيتۋدىڭ ءمانى زور. بۇل ەكسپورتتاۋشىلارىمىزدىڭ جاڭا نارىقتارعا شىعۋىن بارىنشا جەڭىلدەتۋگە، ولاردى وڭىرلىك جانە جاھاندىق وندىرىستىك تىزبەكتەرگە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە، قازاقستان موڭعوليامەن ۋاقىتشا ساۋدا كەلىسىمىن جاساۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردى باستاۋ تۋرالى شەشىمدى قولدايدى. وعان قوسا ازيا، افريكا جانە تاياۋ شىعىستاعى جىلدام دامىپ كەلە جاتقان ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆاسى زور.

– الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ قازىرگى 60 پايىزدىق ءوسىمى تەك ازياعا تيەسىلى بولادى دەگەن بولجامدى ەسكەرسەك، جاھاندىق وڭتۇستىكپەن اراداعى كووپەراسيا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋعىزادى. قازاقستان سياقتى پارسى شىعاناعىنىڭ نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردى حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن قۇرۋ جونىندەگى اشحاباد كەلىسىمىنە قوسىلۋعا شاقىرامىز، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا، سىرتقى نارىقتارمەن بايلانىستىراتىن ورنىقتى كولىك جۇيەسىنىڭ بولۋى ۇزاقمەرزىمدى ينتەگراسيانى جولعا قويۋدىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ قالا بەرەدى.

– بۇگىندە ەۋرازيانىڭ كولىك قۇرىلىمى ەۋروپا مەن ازيا، سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىنداعى ءتيىمدى ساۋدا بايلانىسىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. الايدا الداعى ونجىلدىقتاردا ەۋرازيا ايماعىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ توزعانى انىق سەزىلە باستايدى ءارى ونى جاڭارتۋ قاجەتتىلىگى ارتا تۇسەدى. سوندىقتان كولىك جانە لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋ – ماڭىزدى ماسەلە. «رەلس توسەلگەن جەردە جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىلادى» دەپ بەكەر ايتىلماعان. سول سەبەپتى قازاقستان 2030 جىلعا دەيىن 11 مىڭ شاقىرىم تەمىرجولعا جوندەۋ جۇرگىزىپ، جاڭادان 5 مىڭ شاقىرىمنان استام تەمىرجول سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» جاھاندىق باستاماسى اياسىندا قىتايدىڭ سيان قالاسىندا قازاقستاننىڭ تەرمينالى بوي كوتەردى. «جۇڭگو – ەۋروپا» باعىتىندا كونتەينەر ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ 40 پايىزىنا دەيىن سول جەردە جيناقتالادى. سونىمەن قاتار رەسەي، جۇڭگو، وزبەكستان، قىرعىزستان شەكارالارىندا جانە كاسپيي تەڭىزىندە 5 ترانسشەكارالىق كولىك-لوگيستيكا حابىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر، – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقايەۆ ەلىمىزدىڭ بارلىق اۋماعىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرى جاپپاي جاڭعىرتىلا باستاعانىن ايتتى. وسىناۋ كەشەندى ينفراقۇرىلىمدىق شەشىمدەر ەۋرازيا كۇرە جولدارىن ودان ءارى بىر-بىرىمەن ۇشتاستىرۋعا جانە مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەدى.

– قازاقستاننىڭ تەمىرجول سالاسىن دامىتۋ ءىسى ءبىرىڭعاي سيفرلىق ەكوجۇيەنى قۇرۋ ارقىلى تىڭ سەرپىن الادى. سونداي-اق كەلەسى جىلى تەمىرجول تاسىمالى سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن پايدالانۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ تاسىمال تيىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرىپ، ءوزىمىزدىڭ جانە سەرىكتەستەرىمىزدىڭ شىعىنىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل تاريف ساياساتى مەن كەدەن راسىمدەرىن ۇيلەستىرۋ، سونداي-اق ەۋرازيانىڭ ءبىرىڭعاي سيفرلىق ءدالىزىن قۇرۋ ارقىلى تۇتاس لوگيستيكا جەلىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەرەك. ناقتى شارا رەتىندە تاۋارمەن بىرگە جىبەرىلەتىن قۇجاتتاردىڭ ءبارىن QR-كودتار ارقىلى قاشىقتان تەكسەرۋ جانە سيفرلىق قۇجاتتاردى ءوزارا تانۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋدى ۇسىنامىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ونەركاسىپ سالاسىنداعى كووپەراسيانى تەرەڭدەتۋدى كەلەسى باسىم مىندەت رەتىندە اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە «ەۋرازيالىق بەستىككە» كىرەتىن ەلدەر ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعى ارالىق تاۋارلاردان قۇرالعان.

– جاھاندىق تەحنولوگيالىق پروگرەسس جاعدايىندا وندىرىلەتىن ءونىمنىڭ «كۇردەلىلىگىنە» ءمان بەرۋ – وتە وزەكتى ماسەلە. سوندىقتان ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى تەحنولوگيالىق ينتەگراسيانى كۇشەيتۋ قاجەت. وزدەرىڭىزگە ءمالىم، بيىلدان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق بيۋدجەتىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ونەركاسىپ سالاسىنداعى كووپەراسيالىق جوبالارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن تاۋار ءوندىرىسىن جولعا قويىپ جاتقان وزىق تەحنولوگيالىق كاسىپورىندارعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. ارينە، قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنە بىردەي قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ اشىق مەحانيزمىن قالىپتاستىرۋ – ماڭىزدى مىندەت. قازاقستان ءوز تاراپىنان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ونەركاسىپ كووپەراسياسىن دامىتۋعا باعىتتالعان دايەكتى ساياساتىن جۇرگىزە بەرەدى. قازىرگى تاڭدا وداققا مۇشە ەلدەر 150-دەن استام يندۋستريالدىق جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ

مەملەكەت باسشىسى مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆاسى زور ەكەنىنە توقتالدى. بۇل سالا ەكونوميكالىق وسىمگە تىڭ سەرپىن بەرە الادى.

– رەسەيلىك سەرىكتەستەردىڭ قاتىسۋىمەن پوليپروپيلەن، پوليەتيلەن جانە بۋتاديەن شىعاراتىن جوعارى تەحنولوگيالىق زاۋىتتار سالىپ جاتىرمىز. باستاپقى شيكىزاتتىڭ باعاسىنان 20 ەسە اسىپ تۇسەتىن، ءۇشىنشى دەڭگەيدە وڭدەلەتىن ءونىم شىعارۋ جولعا قويىلادى، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدى ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى دەپ سانايدى.

– ەۋرازيا قۇرلىعى الەمدەگى وندىرىستىك-رەسۋرستىق جانە ەكسپورتتىق الەۋەتى وتە مىقتى ايماقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. الەمدە حالىق سانى ءوسىپ، باسقا ماكرووڭىرلەردە رەسۋرستار شەكتەۋلى بولعان جاعدايدا 600 ميلليونعا جۋىق ادامدى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. بۇل رەتتە وداقتىڭ جاھاندىق ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندەگى ءرولى تەك كۇشەيە تۇسەدى. ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – اگروونەركاسىپ كەشەنىن جوعارى تەحنولوگيالىق سالاعا اينالدىرۋ. ول ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت، روبوتتى تەحنيكا، بيوتەحنولوگيا جانە اگرارلىق عىلىم سالالارىنا نەگىزدەلگەن سەرپىندى يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جونىندە كەلىسىلگەن شارالار قابىلداۋ وتە ماڭىزدى، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە تابىستى سيفرلىق ترانسفورماسيا تەك جەكەلەگەن ەلدەردىڭ عانا ەمەس، بۇكىل ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن تەحنولوگيالىق دەربەستىگىن ايقىندايتىن فاكتورعا اينالىپ وتىر.

– بىزگە جاھاندىق دەڭگەيدەگى «سيفرلىق بايگەدە» لايىقتى ورىن الىپ، الدىڭعى قاتاردا بولۋ ماڭىزدى. سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ينتەگراسيالىق بىرلەستىكتى ورنىقتى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان قازاقستان جاپپاي سيفرلاندىرۋ جاعدايىندا وداقتىڭ «ءتورت ەركىندىك» قاعيداتىن دامىتۋ جونىندەگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ باستاماسىن قولدايدى. وسى رەتتە ءبىز جاساندى ينتەللەكتىگە باسا ءمان بەرە وتىرىپ، ايماقتا بارىنشا جىلدام دامىپ كەلە جاتقان سيفرلىق ەكونوميكالاردىڭ ءبىرىن قۇرامىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەاەو قۇرىلعاننان بەرى 10 جىل ىشىندە وداققا مۇشە مەملەكەتتەر بارلىق باعىت بويىنشا تاڭقالارلىق ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ۇيىمنىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ، ءالى دە كوپ جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان تەڭ قۇقىقتىق جانە ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ينتەگراسيانى قولدايدى.

قاسىم-جومارت توقايەۆ مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ، جيىنعا قاتىسۋشىلاردى كەلە جاتقان ۇلى جەڭىس كۇنىمەن قۇتتىقتادى.

قازاقستان پرەزيدەنتىمەن قاتار سامميتكە ارمەنيا پرەمەر-مينيسترى – جەەك ءتوراعاسى نيكول پاشينيان، بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو، قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، سونداي-اق باقىلاۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى – وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيويەۆ، كۋبا پرەزيدەنتى ميگەل ماريو دياس-كانەل بەرمۋدەس، سونداي-اق تمد باس حاتشىسى سەرگەي لەبەديەۆ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ ءتوراعاسى باقىتجان ساعىنتايەۆ قاتىستى

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا ءبىرقاتار قۇجات قابىلداندى.

RELATED NEWS
پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ەنگەن 300 كىمدەر؟!
25 جەلتوقسان 2019
پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ەنگەن 300 كىمدەر؟!

بۇگىن پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ىرىكتەۋ جوباسى جەڭىمپازدارىنىڭ ەسىم جاريالاندى. ولاردىڭ ورتاشا جاسى — 31. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بيىك باسپالداقتارىنان كورىنىپ، ەل دامۋىنا جاڭاشا سەرپىن بەرەرىنە سەنىم مول. جەڭىمپازداردىڭ الدى بۇگىن جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالدى. اتاپ ايتقاندا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىمىمەن اركەن حاميت ۇلى وتەنوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. سونىمەن 7300-دەن استام ب ا ق سىناۋشى اراسىنان سۋىرىلىپ شىعىپ، 5 كەزەڭنەن سۇرىنبەي وتكەن 300 مىقتىنىڭ ءتىزىمى تومەندە.

 

 

 

   

ىرىكتەۋدەن وتكەندەر:

1 بەكتۋروۆ رەنات نۋرمولدايەۆيچ

2 رىسماگامبەتوۆ ەرنۋر بۋركيتبايەۆيچ

3 شاياحمەتوۆ ساكەن بەيمبەتوۆيچ

4 سۋەنتايەۆ دامير سەركبايەۆيچ

5 تەرەنچەنكو يليا سەرگەيەۆيچ

6 نۋرتازين انۋار ابايەۆيچ

7 Zhanadil Yernar Beisenuly

8 كيمانوۆ ۋلىبەك بۋلاتوۆيچ

9 ساعىنايەۆ ايبەك روللان ۇلى

10 ماقساتوۆ نۇرجان سۇلتانعالي ۇلى

11 ديۋسەمبايەۆ مەدەت شاريپحانوۆيچ

12 ابديبەكوۆ ازات نۋرمۋحامبەتوۆيچ

13 جۋماگۋلوۆ جۋسۋپ راحاتوۆيچ

14 اجگالييەۆ تيمۋر راپحاتوۆيچ

15 وڭلاسوۆ اسەت جاقسىبەك ۇلى

16 سپوتكاي ماكسيم الەكساندروۆيچ

17 ورازبەكوۆ ساياتبەك كايربەكوۆيچ

18 دانيلوۆ الەكساندر سەرگەيەۆيچ

19 شامەنوۆ ابديلدا اتامۋراتوۆيچ

20 احمەتوۆ سەريك جەتپيسپايەۆيچ

21 چينالييەۆ مارات گازيزوۆيچ

22 نۋريدەنۋلى ماكسات .

23 بەيسەكين ايان ۋاحيتوۆيچ

24 رايمكۋلوۆ كايرات ميربۋلاتوۆيچ

25 ابسامەتوۆ ناريمان ماليسۋلى

26 احماتوللا المات ماۋلەتحان ۇلى

27 ۋاپوۆ باگدات بەريكوۆيچ

28 تلەۋمۋراتوۆ نۋرحان جاسۋلانوۆيچ

29 حۋساينوۆ اليبەك جۋمابەكوۆيچ

30 كلىشبەكوۆ اسكار جاركەيەۆيچ

31 پارسەگوۆا انجەليكا بوريسوۆنا

32 ۋتيۋبايەۆ ەرجان گابدۋلراحيموۆيچ

33 ادامبەكوۆ تيلەكتەس سەريكبايەۆيچ

34 بايالييەۆ اليم داۋرەنوۆيچ

35 ۋرازاكوۆ سۋلتان كۋانوۆيچ

36 ورالوۆ اسحات رازدىكوۆيچ

37 بۋكەيحانوۆ نۋرالى اليموۆيچ

38 المۋحامەتوۆ ايبەك مەيرامبەكوۆيچ

39 وماربەكوۆ باۋىرجان باقىت ۇلى

40 باتپەنوۆ سايات نۋرلانوۆيچ

41 اليمكۋلوۆ بەكجان مۋحيدين ۇلى

42 كونياشكين روستيسلاۆ اناتوليەۆيچ

43 نۋرپەيسوۆ اسات بۋلاتوۆيچ

44 ەليكبايەۆ كۋانىش نۋرلانوۆيچ

45 اكىشوۆ المات تالگاتوۆيچ

46 الجانوۆ داستان كۋاندىكوۆيچ

47 جاناحمەتوۆ اليبەك جاناحمەتوۆيچ

48 بالىكبايەۆ رۋسلان اليبەكۋلى

49 ماكاجانوۆا جانسۋلۋ ەرمۋحانوۆنا

50 وسپانوۆ يلياس ەسەتوۆيچ

51 ەرنازار شىناسىل جەنيسۋلى

52 كەنجەحان ۇلى ەرمەك -

53 داۆلەتوۆ ولجاس بۋلاتوۆيچ

54 جولمانوۆ ازامات ساگاتوۆيچ

55 تامابەك ءابىلحايىر عالىم ۇلى

56 جانگوزين انۋار كاناتوۆيچ

57 باكشيلوۆ باۋىرجان باحىتجانوۆيچ

58 ابىلحانوۆ ەرجان دوۆۋلبايەۆيچ

59 تيۋليۋبايەۆ زەكايل ماراتوۆيچ

60 نۋرجانوۆا جانار نۋرجانوۆنا

61 ماحامبەتوۆ اسەت كەنەسبەكوۆيچ

62 اكسۋبايەۆ ارمان سەريكوۆيچ

63 كۋانتىروۆ اليبەك ساكەنوۆيچ

64 ۋتەپوۆ ارداك تۋلتايەۆيچ

65 بايمۋكانوۆ اسكار كايرجانوۆيچ

66 كاريموۆ ستانيسلاۆ الەكساندروۆيچ

67 ايتجانوۆ جانتورە جارىلكاسىن ۇلى

68 انيسيموۆ الەكسەي سەرگەيەۆيچ

69 مۋسين دامير ماراتوۆيچ

70 كارىبەك داۋلەت جاماۋباي ۇلى

71 مەدەتوۆ راسۋل ماحمۋدوۆيچ

72 نۋراحمەتوۆ انۋار ەرجانوۆيچ

73 ورازباي مۇرات اسقار ۇلى

74 سۋلەيمەنوۆ مارات كاۆىلۆەكوۆيچ

75 ابدەشوۆ ولجاس جاپاربەكوۆيچ

76 توگانبايەۆ نۋرلان باحىتجانوۆيچ

77 سماگامبەتوۆ داۋلەت سەريكوۆيچ

78 سۋلەيمەنوۆ ەرنار نۋركانوۆيچ

79 شايماردانوۆ جاندوس نۋرلانوۆيچ

80 توكتاگۋلوۆ ەرجان داۋلەتوۆيچ

81 دادانبايەۆ ەربولات سەريكوۆيچ

82 قارمىس عازيزا ساعىندىق قىزى

83 ساكەنوۆ ولجاس بەرلەسوۆيچ

84 ابۋوۆ بولات نۋرلانوۆيچ

85 كازجانوۆ ارىستان جاسۋلانوۆيچ

86 كۋانتىروۆ ەرمەك ساكەنوۆيچ

87 دانياروۆا دينا ەديليەۆنا

88 سۋلتانوۆ نازار ورىنباساروۆيچ

89 يبرايكۋلوۆ ولجاس اسكاروۆيچ

90 كالدىبەكوۆ ازامات بەسكەمپيروۆيچ

91 امانبايەۆ تالگات جولدىمۋراتوۆيچ

92 يامالتدينوۆ راميل راشادوۆيچ

93 تورەگەلدين مۋرات ماراتوۆيچ

94 اسافوۆ ميحايل ۆيكتوروۆيچ

95 زاكييەۆ اديلەت بولاتۋلى

96 جۋماگۋلوۆ انۋار ماراتوۆيچ

97 يگليكوۆا نازىم مارگۋلانوۆنا

98 ۋتەنوۆ اركەن حاميتوۆيچ

99 ارينوۆا ايجان بەيبىتوۆنا

100 بيرنازاروۆا اسەل نيازوۆنا

101 دجانزاكوۆا گۋلجانات جامشيتوۆنا

102 اليبايەۆ ناريمان سەريكوۆيچ

103 جاكسيمبەتوۆ نۋرلان يبراگيموۆيچ

104 كومپانيەس سەرگەي ەۆگەنيەۆيچ

105 كۋانشالييەۆ باۋىرجان سەيتجانوۆيچ

106 تولەشوۆ مەيرحان بۋرحانبەكوۆيچ

107 كۋنانبايەۆا جۋلدۋز جۋسۋپوۆنا

108 نيەتكالييەۆ انۆار بەريكوۆيچ

109 راحىمحان دياس ەرلانوۆيچ

110 شۋجەنوۆ دانيار جۋماگۋلوۆيچ

111 توكسەيتوۆا گاليا ەرلانوۆنا

112 ەلەكەيەۆ ەرجان يراكوۆيچ

113 يسكاكوۆ ازيز ەرجانوۆيچ

114 تايگانوۆ نۋرلان بولاتوۆيچ

115 ساتتىبايەۆ ايبەك بەريكوۆيچ

116 ساەنكو الەكساندر يگوريەۆيچ

117 تۇرعانالى رۋستام مۋحتار ۇلى

118 تۋياكبايەۆ كۋات ەرسينگازىۋلى

119 بايماحانوۆ ميرجان رۋستەمدوستانوۆيچ

120 جاكەنوۆ مادي ارلانوۆيچ

121 احمەتكالييەۆ ماحسات بەيسەمبەكوۆيچ

122 الەكپاروۆ ارمان يۋسۋپوۆيچ

123 ەربولگانوۆ ابزال تۋرىسبەكوۆيچ

124 كۇلجان مۇحتار تولەگەن ۇلى

125 سۋلەيمەنوۆا زۋلفيا بۋلاتوۆنا

126 ءادىلوۆا ءلاززات ءادىل قىزى

127 مۋسيليموۆ ەرليك ەرگالييەۆيچ

128 سارسەنبايەۆا اسەل ەربولوۆنا

129 ساگىندىكوۆ نۋرسۋلتان ەرمەكوۆيچ

130 ساپانوۆ دارحان باكىتجانوۆيچ

131 سمايلوۆ نۋرسۋلتان ساگىندىكوۆيچ

132 سەيدەمەت كاميلا رۇستەم قىزى

133 دەمەسينوۆا لاۋرا باگلانوۆنا

134 كاكيشيەۆ جانبولات جانداربەكوۆيچ

135 ەليبايەۆ مارات تالگاتوۆيچ

136 احمەدياروۆ اليبەك گازيزوۆيچ

137 يباگاروۆ مارات كاناتبايەۆيچ

138 مولدابايەۆ جاراس ۋمۋربايەۆيچ

139 ابيشيەۆا ايدانا ماكسۋتوۆنا

140 گابدۋلكالييەۆ ماۋلەن ساكەنوۆيچ

141 بايەديلوۆ ايدىن كونىسبەكوۆيچ

142 مەندەبايەۆ تيمۋر الماتوۆيچ

143 مۋرزاتايەۆ يلياس كەميلحانوۆيچ

144 تۋكيبايەۆ ساكەن گالىموۆيچ

145 ساكەنوۆ الماس بەرلەسوۆيچ

146 اكجاروۆ باحىتجان كوجانبەردىۋلى

147 اگابەكوۆ ولجاس پەرنەحانوۆيچ

148 احمەتوۆ دانيار باحتياروۆي

149 بەيسەنباي دارحان باۋرجان ۇلى

150 الپىسوۆ مەيير سەريكوۆيچ

151 بايتلەنوۆ سەريك ابدىحانوۆيچ

152 رايىمبەكوۆ دىنمۇحامبەت باحىت ۇلى

153 كورابايەۆ ەلجاس كايراتوۆيچ

154 شايماردانوۆ ابىلايحان نۋرلانوۆيچ

155 تۋراكبايەۆ كۋانىش ەرگازىۋلى

156 مۋحامادييەۆ ەرنات ارحاتوۆيچ

157 شىنىبەكوۆ كۋاتجان كاناتوۆيچ

158 وۆەچكينا يۋليا رۋسلانوۆنا

159 تۋندۋكپايەۆ سۋلتان سايدوۆيچ

160 گۋسيەۆ كيريلل يگوريەۆيچ

161 كايپوۆ ەرمەك تالگاتوۆيچ

162 دوسمۋحامبەتوۆ بولات ماحامبەتوۆيچ

163 يزباسكانوۆ ۋاليحان باتىروۆيچ

164 راحيمجانوۆ داۋرەن گالىموۆيچ

165 پلاتوۆ ۆلاديمير اناتوليەۆيچ

166 سەيلحانوۆ ماحمۋد بۋركيتوۆيچ

167 وماربەكوۆ تالانت كەنجەبەكوۆيچ

168 مۋتالي ابۋتاليپ -

169 ناگىم ساليم جانابايۋلى

170 شەرالييەۆ مەيىرجان نۇرتاي ۇلى

171 حامباروۆ رۋسلان گەنناديەۆيچ

172 پيرمەتوۆ ماقسۋتبەك سىزدىق ۇلى

173 كۋرمانبايەۆ ساكەن سارىبايەۆيچ

174 ماناسوۆ بەريك جامبۋلوۆيچ

175 اتاجان ەرلان كايرات ۇلى

176 بايتيلەسوۆ نۋرسۋلتان تولەنوۆيچ

177 ابدۋحالي ۇلى ديدار -

178 مۋحامەتكالييەۆ باحتيار ابايەۆيچ

179 ۋرالوۆ بولاتبەك ۋمەربەكوۆيچ

180 كازانتايەۆ داۋرەن گانيبەكوۆيچ

181 نۋرگالييەۆ جانات سەريكوۆيچ

182 اۋكەشيەۆ بەكاسىل كاپباسوۆيچ

183 پوددۋبنىي دميتريي ۆلاديميروۆيچ

184 اكجالوۆ كاسىمبەك بەسەمبەكوۆيچ

185 تاجەكەنوۆ ميرجان امانگەلدييەۆيچ

186 بەيسەنبەك ۇلى ابزال .

187 نۋرييەۆ ولجاس بەردىباي ۇلى

188 ءۋالي باۋىرجان قۇدايبەرگەن ۇلى

189 اسان ۇلى عانيجان -

190 رايەۆا اياناي مۇحيت قىزى

191 اداحايەۆ اسەت سادىكۋلى

192 نۋرتازايەۆ ساكەن رۋستەموۆيچ

193 ساگييەۆ ەركەبۋلان گازيزوۆيچ

194 بەكينوۆ نۋرسۋلتان بەريكوۆيچ

195 دوسحوجايەۆ يلياس الماسحانوۆيچ

196 ديۋسەنبينوۆ ارمان ەسيلبايەۆيچ

197 كابدراشيتوۆ ازات راشيتوۆيچ

198 رامازانوۆ سامات ماراتوۆيچ

199 اسليالييەۆ تاحير جاستلەكوۆيچ

200 ەسەنبەكوۆا گۋلنۋر بورانبايەۆنا

201 كۋرمالايەۆ نۋرلان سايىنوۆيچ

202 ابديكاريموۆ ابزال الييەۆيچ

203 احمەتوۆ ماركەن كەنتايەۆيچ

204 امانبايەۆا ايگەريم اكداپربەكوۆنا

205 سالمەنبايەۆ ەلدار چينگيزحانوۆيچ

206 قاسكەيەۆ سىرىمبەت ەردەن ۇلى

207 بەيسپەكوۆ ازامات وميرزاكوۆيچ

208 كارتوۆ اليشەر ەرلانوۆيچ

209 ابدىماۋلەن دياس عاني ۇلى

210 جاحين ارمان سەريكپايەۆيچ

211 كارابالايەۆ اكىلبەك جامالبەكوۆيچ

212 ۋسكەنبايەۆ ازامات الشەرييەۆيچ

213 اشيموۆ اسكات بەيسەنبايەۆيچ

214 رىستينا ينديرا سادىبەكوۆنا

215 بەلگيبەردين تلەۋبەك بەلگيبەردىۋلى

216 مەدەتبەكوۆ مەيرجان مۋراتبەكوۆيچ

217 تۋرگامبايەۆ ارسەن انۋاربەكوۆيچ

218 سەريكوۆ نۋربەك نۋرجانوۆيچ

219 مۋكانوۆ سابيت سەيتكالييەۆيچ

220 بۋرانبايەۆ ەركەبۋلان ساگاتوۆيچ

221 دۋبيروۆا جاننات بالگابايەۆنا

222 جازىكبايەۆ ديار سەريكوۆيچ

223 رىسپەكوۆ داستان ادايەۆيچ

224 كابايەۆ ديدار داۋىروۆيچ

225 شينتايەۆ ولجاس ماراتوۆيچ

226 جۋماگالييەۆ ارداك كايسارۋلى

227 كاريباي اسيا سەرگەيەۆنا

228 سارسەنگالييەۆ اسەت ايتبايەۆيچ

229 تەزەكبايەۆ ارسەن بۋرانبايەۆيچ

230 جاناديل دينا جايلاۋبايەۆنا

231 كۋلمەتوۆ سپانديارحان ماراتوۆيچ

232 ىدىرىس الىبەك -

233 جۋماگۋلوۆ مەيرام تەميربولاتوۆيچ

234 نۋرالييەۆ ايدار اللابەرگەنوۆيچ

235 كاكپەنوۆ دانيار ساكەنوۆيچ

236 كونكاكوۆ اليبەك تۋلەنۋلى

237 شانبايەۆ يلياس ساگىندىكوۆيچ

238 يماجانوۆ باحىتجان گىلىمبەكوۆيچ

239 دجانگوزين كازبەك مۋحيتوۆيچ

240 ابساليكوۆ جانيبەك كۋتتىبەكوۆيچ

241 ۋتەشوۆ دانيار ساندىبايەۆيچ

242 اسانوۆ ازامات كاناتوۆيچ

243 قادىر ءادىلقايىر ورازقايىر ۇلى

244 بايسۋلتانوۆ رينات ماراتوۆيچ

245 سەيتكازينوۆ سانجار ديۋسەمبايەۆيچ

246 كوجاحمەتوۆ مۋرات ماراتوۆيچ

247 سەرىكباي نۇرسۇلتان بەيبىت ۇلى

248 كوشكىنوۆ باحتيار ەرجان ۇلى

249 بيجان انۋار ديماش ۇلى

250 احمەدييەۆ دارحان مەيراموۆيچ

251 شيرانوۆ اكزان راشيدوۆيچ

252 مىنجانوۆ ەرنار سەيتوۆيچ

253 ۋرانحايەۆ نۋرجان نۋرلانوۆيچ

254 مانايەۆ ولجاس ابۋتاليپوۆيچ

255 مۋكاجانوۆا اسەم نۋرلانوۆنا

256 تۋرلۋبايەۆ ماكسات كايراتوۆيچ

257 جانابەكوۆ نۋربول مەيراموۆيچ

258 ەلەۋسينوۆ سابىرجان باۋرجانوۆيچ

259 شاياحمەتوۆ اليشەر كالانتايەۆيچ

260 يبرايموۆ رۋسلان كامبارۋلى

261 نيكولايەۆا ارينا نيكولايەۆنا

262 قاناشايەۆ داۋلەت ەسەنباي ۇلى

263 كۋزەمبايەۆا اينۋر مۋتاشيەۆنا

264 سىزدىكوۆ ەرلان امانگەلدىيەۆيچ

265 كاشييەۆ ازامات سوۆحوزبايەۆيچ

266 وسپانوۆ ايدارجان مۋحامەدكالييەۆيچ

267 نيازوۆ ەرنار دۋلاتوۆيچ

268 تۋرگانبايەۆ اديلەت ەربولاتوۆيچ

269 ابدراحمانوۆا ايناگۋل جايناگانوۆنا

270 مىرزاحمەتوۆ كايرات جاكسىكۋلوۆيچ

271 توكجانوۆ دامير جاكەنوۆيچ

272 شاريپوۆ نۋرلان ساكەنوۆيچ

273 ماناتبايەۆ اسحات كويشىبەكوۆيچ

274 ناحبايەۆا گۋليسحان سايفۋلين قىزى

275 ۋرازوۆا اراي اسىلبەكوۆنا

276 ۋاكبايەۆ بەكتۋر ماراتوۆيچ

277 اۋگانوۆ گيبرات كايراتوۆيچ

278 احمەتوۆا روزا مۋراتوۆنا

279 نىعمەتوۆ ەركىن تالعات ۇلى

280 كۋرمانوۆا بيبيگۋل بيسەنگالييەۆنا

281 چەريازدان اليبەك -

282 نۋرمۋكانوۆ ەلدار ايتكالييەۆيچ

283 ابدۋالييەۆ ازامات ساگاندىكوۆيچ

284 جازيتوۆ تيمۋر ايداروۆيچ

285 كالدىگۋجين داۋلەت كۋاتوۆيچ

286 نۋرگالييەۆ نۋرىم نۋرجانوۆيچ

287 گابباسوۆ رۋسلان ورينبايەۆيچ

288 الماحوۆا اياۋجان ەرالىيەۆنا

289 دجاتابايەۆ ماكسات مۋراتوۆيچ

290 كاراباتىروۆ التىنبەك امىربەكوۆيچ

291 بالگابايەۆ باۋرجان ەركينوۆيچ

292 نۋركيمبايەۆ ساگىنىش ماراتوۆيچ

293 ەسەنامانوۆ ادايبەك شاكيروۆيچ

294 تىنىمكۋلوۆا دانا بولاتبايەۆنا

295 كايداروۆا جانارا گازيزوۆنا

296 بالىكبايەۆ نۋرلىبەك جەنيسبەكوۆيچ

297 مۋكيتانوۆ دانيار ەرلانۋلى

298 ايداربەكوۆ اليبەك گابيتوۆيچ

299 قوسىمبايەۆ تيمۋر ەرنات ۇلى

300 كابدۋشيەۆ داۋلەن داناتوۆيچ

 

قازاقستان مەن تۇركيانىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعى ارتادى
01 قاراشا 2019
قازاقستان مەن تۇركيانىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعى ارتادى

ماجىلىستە قازاقستان مەن تۇركيانىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعىن جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىن كەلىسىم راتيفيكاسيالاندى. بۇل قۇجاتقا ساي، باۋىرلاس ەلدەردىڭ اتالعان سالاداعى بايلانىسى ءتىپتى كۇشەيەدى. ناتو ۇيىمى مۇشەسى ءارى اسكەري تەحنيكاسى اتالعان ۇيىمنىڭ ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن، سونىمەن قاتار، بىتىمگەرلىك سالاسىندا جانە تەررورشىلارمەن جىلدار بويعى كۇرەستە تاجىريبەسى مول باۋىرلاس ەلدىڭ تاسىل-تاجىريبەسى ءبىزدىڭ اسكەرلەرگە دە پايدالى بولارى ءسوزسىز.    

 

بۇعان دەيىن تۋىس ەكى ەل اراسىنداعى اسكەري سالادا ەكى كەلىسىم جاسالعان بولاتىن. 1993 جىلعى قۇجات «اسكەري ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى» بولسا، 1994 جىلى قابىلدانعان كەلىسىم «اسكەري عىلىم، تەحنيكا جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق» دەپ اتالعان ەدى. ال قازاقستان مەن تۇركيانىڭ قورعانىس ۆەدومستۆالارىنىڭ كوپتەگەن ماڭىزدى سالاسىن رەگلامانتتەيتىن 21 پۋنكتتەن تۇراتىن بۇل جولعى قۇجاتتىڭ ءجونى بولەك. زاڭ جوبا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاسيالاۋ تۋرالى» دەپ اتالادى. بۇل جەردە «اسكەري ىنتىماقتاستىق» دەگەن سوزگە باسا ءمان بەرسەنىز كوپ دۇنيەنى تۇسىنەسىز. تۇركيا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قالىپتاستىرۋعا العاشقىلاردىڭ ءبىر بولىپ كومەك قولىن سوزىپ 1998 جىلى 5 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندە اسكەري جاردەم بەرگەنىن ۇمىتپاعان ابزال. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا ماڭىزدى كەلىسىمدى  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى تيمۋر داندىبايەۆ تانىستىردى. ونىڭ سوزىنشە، كەلىسىمگە 2018 جىلدىڭ 13 قىركۇيەگىندە انكارا قالاسىندا قول قويىلعان.  «تۇركيا رەسپۋبليكاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ماڭىزدى دا نەگىزگى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتىندا ەرەكشە ورىن الادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى مەملەكەت اراسىنداعى اسكەري سالاداعى ىنتىماقتاستىق 1993 جىلعى 8 تامىزداعى اسكەري ءبىلىم سالاسىنداعى، سونداي-اق 1994 جىلعى 23 اقپانداعى اسكەري عىلىم، تەحنيكا جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جوعارىدا اتالعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ كەيبىر ەرەجەلەرى ەكى مەملەكەتتىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنا سايكەس كەلمەۋى جانە ولاردا ءىس-شارالاردى وتكىزۋ بويىنشا قارجىلىق شىعىستارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءتارتىبىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى اسكەري ىنتىماقتاستىق سالاسىندا جاڭا كەلىسىم جاساسۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان بولاتىن. قاراستىرىلىپ وتىرعان كەلىسىمنىڭ ماقساتى — تاراپتار اراسىنداعى تەڭ قۇقىقتىق پەن ءوزارا تيىمدىلىك قاعيداتتارى نەگىزىندە اسكەري ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. كەلىسىم اسكەري دايارلىق پەن وقىتۋدى قوسا العاندا، بۇدان بۇرىن قامتىلماعان بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلاردى وتكىزۋ، كارتوگرافيا، گيدروگرافيا، توپوگەودەزيالىق قامتاماسىز ەتۋ، اۋە كەڭىستىگى ارقىلى اسكەري مۇلىكتىڭ ءترانزيتى، مەديسينالىق كومەك كورسەتۋ، زاڭ قۇزىرەتتىلىگى، سونىمەن قاتار، باسقا دا ماسەلەلەردى كوزدەيدى. وسى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار تاراپتارمەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەن جىلدىق ىنتىماقتاستىق جوسپارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ قازاقستاننىڭ اسكەري سالاداعى مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەتىن بولادى. زاڭدى قابىلداۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات ءبولۋدى تالاپ ەتپەيدى. سونداي-اق كەرى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقتىرمايدى»،-دەدى بايانداماسىندا تيمۋر تۇرار ۇلى. دەپۋتات اسىلبەك سماعۇلوۆ بولسا بىردەن، «مەن بۇل زاڭ جوبانى قولدايمىن جانە ارىپتەستەرىمدى قولداۋعا شاقىرامىن»، - دەدى، سوسىن قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارىنا ساۋالىن قويدى. «قۇرمەتتى تيمۋر تۇرار ۇلى، كەلىسىمنىڭ 3-بابىندا اسكەري دايارلىق جانە ءبىلىم بەرۋ، وقىتۋ — ەكى ەل اراسىنداعى قورعانىس ۆەدومستۆالارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق سالالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتىلگەن. ياعني تۇركيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلەرلىك قابىلەت دەڭگەيى جوعارى ءارى اسكەري دايىندىق وقۋ ورىندارىنىڭ جەلىسى جاقسى دامىعان. بۇل جەردە ءبىز ولاردان تاجىريبە الاتىن جەرىمىز بار. دەمەك، بۇل نورما وسى زاڭ جوباسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى تۇسى دەپ بىلەمىن. دەگەنمەن، تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدە اسكەري كادرلاردى دايىنداۋدا تولىققاندى وقۋ بازاسى قالىپتاسقانىن دا ايتا كەتكەن ابزال. وسى ورايدا مىنانى سۇرايىن دەگەم: وسى كەلىسىم راتيفيكاسيالانعاننان كەيىن ەلىمىزدە دايىندالمايتىن اسكەري ماماندىقتار بويىنشا جىبەرەتىندەردىڭ سانىن ۇلعايتۋ جوسپارلارىڭىزدا بار ما؟» ارنايى تالداۋ ناتيجەسى بويىنشا تۇركيادان ءبىلىم العان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ بىلىمدەرى دە جوعارى، پراكتيكالىق بىلىكتىلىكتەرىنىڭ دە كۇشتى ەكەنى انىقتالعانىنا توقتالعان تيمۋر داندىبايەۆ باۋىرلاس ەلدىڭ اسكەري وقۋ ورىندارىندا اسكەري تەڭىز كۇشتەرىنە سايكەس، مەديسينالىق ماماندىقتار سىندى تاپشى ماماندىقتار بويىنشا جاستاردى وقىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى. ءوز كەزەگىندە ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى، دەپۋتات باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ قوسىمشا بايانداما جاسادى. «ق ر ءتۇڭعىش پرەزيدەنتى، ەلباسى ن.نازارابيەۆ ءوز سوزدەرىندە ءبىزدىڭ تۇركيا رەسپۋبليكاسىمەن ورتاق الەۋمەتتىك-مادەني فاكتورلارعا نەگىزدەلگەن ىزگى قارىم-قاتىناستارىمىز تۋرالى بىرنەشە رەت ايتتى. وعان ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ تاريحي، ءدىني جانە مادەني جاقىندىعى نەگىز بولدى. سونىمەن قاتار، ەلباسى تۇركيانىڭ جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن ءبىرىنشى بولىپ مويىنداعانىنا ەرەكشە ءمان بەردى. قازاقستان مەن تۇركيا ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ اسا مىڭىزدى باعىتتارى بويىنشا ءوزارا ءتيىمدى قاتىناستار مەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان جانە ونى ارى قاراي دامىتىپ وتىر. مۇندا تەڭ قۇقىقتىق جانە ءوزارا ءتيىمدى قاعيداتتار نەگىزىندە قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك سالاسىندا ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى ءرول اتقارادى. تۇركيانىڭ قارۋلى كۇشتەرى قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باستاپقى قالىپتاسۋى مەن دامۋى كەزەڭىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جان-جاقتى قولداۋ كورسەتتى. بۇگىنگى كۇنى ەكى ەلدىڭ قورعانىس ۆەدومستۆالارى اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى ءوزارا ءىس-قيمال جولعا قويىلعان. قارالىپ وتىرعان كەلىسىم تاراپتار اراسىنداعى تەڭ قۇقىقتىق جانە ءوزارا ءتيىمدى قاعيداتتار نەگىزىندە اسكەري ىنتىماقتاستىق ورناتۋ جانە ودان ارى دامىتۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. كەلىسىمدە قورعانىس ونەركاسىبى سالاسى، اسكەري بارلاۋ، بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋدە ءوزارا ساپار، ءبىلىم الماسۋ، اسكەري بارلاۋ، اقپاراتتى قورعاۋ مەن بارلاۋ اقپاراتتارىن الماسۋ بويىنشا سونداي-اق ەكى مەملەكەتتىڭ اۋە كەڭىستىگى ارقىلى اسكەري مۇلىكتىڭ ءترانزيتى، مەديسينالىق كومەك كورسەتۋ، يۋريسديكسيا جانە وزگە دە ماسەلەلەر قاراستىرىلعان. كەلىسىم ەكى ەل اراسىنداعى اسكەري ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەتىن بولادى. ءماجىلىس كوميتەتى كەلىسىمدى وڭ باعالاپ، راتيفيكاسياعا ۇسىندى»، -دەدى باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى. زاڭ جوباعا ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنا قاتىسقان 130 دەپۋتاتتىڭ ءبىرى قالايم داۋىس بەرىپ، قاۋلى قابىلداندى. قۇجات  سەناتقا جول تارتتى.  

 

ورتا دەرجاۆالار، يكەمدى، نەگىزگى ويىنشىلار: Euronews ق ر پرەزيدەنتىنىڭ ماقالاسىن جاريالادى
29 مامىر 2024
ورتا دەرجاۆالار، يكەمدى، نەگىزگى ويىنشىلار: Euronews ق ر پرەزيدەنتىنىڭ ماقالاسىن جاريالادى

Euronews-تە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولى تۋرالى ماقالاسى جاريالاندى، دەپ حابارلايدى Ulys.

«قازاقستان سياقتى ەلدەر جاڭا كۇشپەن العا شىعىپ، قاتىسۋشى رەتىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جاھاندىق ارەناداعى جاۋاپتى ويىنشى رەتىندەگى ءوز ءرولىن كورسەتە ءبىلۋى كەرەك. توتەنشە گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك پەن تۇراقتى قاقتىعىستارعا تولى بۇگىنگى الەمدە كوپجاقتى شەشىمدەر وتە ماڭىزدى. ەۋروپا، تاياۋ شىعىس جانە افريكاداعى سوعىستار جۇزدەگەن مىڭ ادامنىڭ ءومىرىن قيىپ، كليماتتىڭ وزگەرۋى ميلليونداعان ادامدى اش، جالاڭاش جانە باسپاناسىز قالدىرىپ جاتىر. بۇل قاقتىعىستار شەشىلمەيتىندەي بولىپ كورىنەدى.

وسى جاھاندىق الاۋىزدىق اياسىندا ءداستۇرلى دەرجاۆالار – الەمنىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي الپاۋىتتارىنىڭ بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى ازايىپ بارادى.

ۋكرايناداعى قاقتىعىس ديپلوماتيالىق تىعىرىققا اكەلدى، گازاداعى جالعاسىپ جاتقان جاعداي ۇلكەن گۋمانيتارلىق اپاتقا اينالدى. ال ءۇندى-تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى شيەلەنىس كونسترۋكتيۆتى ءوزارا ارەكەتتەسۋ ەسەبىنەن ءقاۋىپتى ارەكەتتەرگە يتەرمەلەيدى.

سونىمەن بىرگە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى سياقتى حالىقارالىق كونسەنسۋستى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان قۇرىلىمدار دا تىعىرىققا تىرەلىپ جاتىر.

ورتا دەرجاۆالار، يكەمدى، نەگىزگى ويىنشىلار

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۇراقتى مۇشەلەرىنىڭ ۆەتو قۇقىعى ۇنەمى تىعىرىققا تىرەيتىن جاعدايلارعا اكەلەدى. جاھاندىق داعدارىس بويىنشا شەشۋشى ارەكەتتەر قابىلداۋعا كەدەرگى كەلتىرە وتىرىپ، ۋنيلاتەراليزم (ءبىرجاقتى ارەكەت) ۇجىمدىق ارەكەت ەتۋ كەرەك كەزدە سەنارييلەر قايتالانا بەرەدى.

بۇل مۋلتيلاتەراليزم (كوپجاقتى ءتاسىل) رۋحىن ودان ءارى بۇزادى جانە حالىقارالىق ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمدى تومەندەتەدى. وسىعان وراي، قازاقستان سياقتى ورتا دەرجاۆالار ءوز وڭىرلەرىندە جانە ودان تىس جەرلەردە تۇراقتىلىقتى، بەيبىتشىلىك پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوسىپ كەلە جاتقان مۇمكىندىكتەرگە يە نەگىزگى ويىنشى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. الىپ دەرجاۆالار ساياساتىنىڭ كۇردەلىلىگىنە قاراماستان، ءبىزدىڭ يكەمدىلىگىمىز كۇردەلى ديپلوماتيالىق لاندشافتتاردا ءساتتى باعىت تاۋىپ، ىمىراعا كەلۋ مەن بىتىمگە كەلۋگە جول اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

الەمدىك الپاۋىت دەرجاۆالار سياقتى جاھاندىق ىقپالعا يە بولماسا دا، ءبىز سياقتى ەلدەر ازىق-تۇلىك جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، سونداي-اق جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ تۇراقتىلىعى بويىنشا جاھاندىق ارەنادا ايتارلىقتاي اسەر ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى ەكونوميكالىق كۇشكە، اسكەري مۇمكىندىكتەرگە جانە ساياسي ەرىك پەن ديپلوماتيالىق شەبەرلىككە يە بولۋى مۇمكىن.

سونىمەن قاتار ورتا دەرجاۆالار كوپجاقتى كوزقاراس يدەياسىنا بەرىك. ءوزىن وسى ينستيتۋتتارمەن شەكتەۋلى سەزىنەتىن الپاۋىت دەرجاۆالاردان ايىرماشىلىعى، ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز داۋلاردى شەشۋدىڭ، اۋماقتىق تۇتاستىقتى قورعاۋدىڭ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن پاندەميا سياقتى جالپى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ وسى ماڭىزدى جاھاندىق تەتىكتەرىنە تاۋەلدى.

قازاقستان حالىقارالىق ديالوگ پەن بىرلەسكەن ءىس-قيمىل ءۇشىن ۇنەمى جاڭا پلاتفورمالار ىزدەي وتىرىپ، كوپجاقتىلىقتى ءارقاشان جاقتاپ كەلەدى. يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ سالاسىنداعى تۇراقتى جۇمىسىمىزدان باسقا، ءبىز جاھاندىق اۋقىمدا جاساندى پاندەميا مەن بيوتەرروريزمنىڭ جويقىن سالدارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا بيوقاۋىپسىزدىككە باعىتتالعان جاڭا كوپجاقتى ۆەدومستۆو قۇرۋدى بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتىپ كەلەمىز. ءبىز سونداي-اق بيىل فرانسيامەن بىرگە سۋ تاپشىلىعى مەن شولەيتتەنۋ پروبلەمالارىنا تاپ بولعان الەم ەلدەرى مەن قاۋىمداستىقتارىن بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان ءبىرىنشى «ءبىر سۋ» ءسامميتىنىڭ تەڭ ءتوراعاسى بولعانىمىزدى ماقتان تۇتامىز. سونىمەن قاتار ءبىز كليمات وزگەرۋىنىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋ جونىندەگى وڭىرلىك كۇش-جىگەردى ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان بويىنشا تۇراقتى دامۋ ماقساتى (تدم) بويىنشا بۇۇ-نىڭ جاڭا وڭىرلىك ورتالىعىن وزىمىزگە ورنالاستىرۋدى ۇسىندىق.

ءبىز سونداي-اق ۇزاققا سوزىلعان قاقتىعىستاردىڭ شەشىمىن تابۋدا ءوز كومەگىمىزدى ۇسىنۋدان قورىقپايمىز. مۇنى ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىنداعى بەيبىت كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ جاقىنداعى مىندەتتەمەمىز قۋاتتايدى، بۇل ءبىزدىڭ ديالوگتى ىلگەرىلەتۋ جانە بەيبىتشىلىكتى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ورتا دەرجاۆالاردىڭ كۇشىنە دەگەن سەنىمىمىزدى ايعاقتايدى.

كەلەسى جىلى حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە 50 جىل تولادى. ول قىرعي-قاباق سوعىستان كەيىنگى الەمدەگى ۇلى دەرجاۆالار اراسىنداعى الاۋىزدىقتاردىڭ قايتا ورالۋى مەن قايتا جاندانۋى تۋرالى ويلانۋعا قۇندى مۇمكىندىك بەرەدى. الايدا ودان دا ماڭىزدىسى – جاھاندىق بىرلىككە اپاراتىن جول جەڭىلمەيدى. ولار بۇعان دەيىن دە ءساتتى وتكەن. الەم كەلىسپەۋشىلىكتەردى جەڭىپ ۇلگەردى جانە ونى ديپلوماتيا مەن ديالوگ ارقىلى قايتادان جاساي الادى. بارلىعىمىز ءوز الەمىمىزگە جاڭا تىنىس الۋ ءۇشىن بىرگە جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. دەگەنمەن ءىرى دەرجاۆالاردىڭ بۇل ۇدەرىسكە سەنىم ارتۋعا دايىندىعى بارعان سايىن ازايعانىن جانە شاعىن ەلدەردىڭ جەتكىلىكتى ىقپالىنىڭ جوقتىعىن ەسكەرسەك، بۇل قوزعالىستى باسقارۋ – ورتا دەرجاۆالاردىڭ مىندەتى.

قازاقستان سياقتى ەلدەر جاڭا كۇشپەن العا شىعىپ، ءوزىن قاتىسۋشى رەتىندە عانا ەمەس، جاھاندىق ارەناداعى جاۋاپتى ويىنشى رەتىندە دە ءوز ءرولىن كورسەتۋى كەرەك. وسى سىن ساعاتتا ءبىز بارلىق حالىقارالىق سەرىكتەستەرىمىزدى كوپجاقتىلىقتى نىعايتۋعا – كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتكەن جاھاندىق جۇيەنى جانداندىرۋعا جانە ينۆەستيسيالاۋعا بىزگە قوسىلۋعا شاقىرامىز.

ءبىزدىڭ ۇجىمدىق ىس-ارەكەتتەرىمىز بۇگىنگى بەيبىت كۇنگە عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە گۇلدەنگەن جانە ۇيلەسىمدى بولاشاققا دەگەن ۇمتىلىسىمىزدى كورسەتسىن. مىندەت قيىن، ءبىراق تاباندىلىق، كوشباسشىلىق جانە ديالوگقا دەگەن بەرىك نيەتپەن ءبىز بۇگىنگى قيىندىقتاردى ەرتەڭگى جەتىستىكتەرگە اينالدىرا الامىز. كوپجاقتى جاڭارۋ داۋىرىنە جول كورسەتەيىك».

ءبىز تۋرالى
ulys.kz — اقپاراتتىق، ساراپتامالىق جانە تانىمدىق باعىتتاعى ماتەريالداردى بەرەدى.
 
مۋلتيمەديالىق جوبا زامان تالابىنا ساي جاسالعان. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق نارىعىن ساپالى
كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى ساراپتامالىق، تانىمدىق
ماقالالار سان سالانى قامتيدى. گەوستراتەگيا، گەوەكونوميكا، گەوساياسات، حالىقارالىق
قاتىناستار مەن ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتى، ەكونوميكا، جاھاندا بولىپ جاتقان تەكتونيكالىق
وزگەرىستەر مەن ترەند تاقىرىپتار ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تەرەڭ تالدانىپ قازاق
وقىرماندارىنا جەتكىزىلەدى. ورتالىق ازيا مەن تۇركى الەمىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.