قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جامبىل وبلىسىندا «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرادى، دەپ حابارلايدى Ulys.

بۇگىن سەناتتا قازاقستان مەن ءباا اراسىندا جامبىل وبلىسىندا قۋاتى 1 گيگاۆاتت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانسياسى مەن 300 مەگاۆاتتتىق ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيەسىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى تالقىلاندى.

ەنەرگەتيكا ۆيسە-مينيسترى سۇڭعات ەسىمحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان جوبانى حالىقارالىق Masdar كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرادى. ەلەكتر ستانسياسى جىلىنا 3،4 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعاتقا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى. بۇل كومىرقىشقىل گازى شىعارىندىلارىن 2 ملن تونناعا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال قۋاتى 300 مەگاۆاتت بولاتىن ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيەسى ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىس جوعارى كەزەڭدەردە تۇراقتى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتپەك.

«جوبا اياسىندا 1،4 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيسيا تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. قۇرىلىس كەزىندە مىڭعا جۋىق ۋاقىتشا جۇمىس ورنى قۇرىلسا، جوبا پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن 100-گە تارتا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. قازاقستاندىق ماماندار جاڭا تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزىپ، بىلىكتىلىگىن ارتتىرا الادى. سونداي-اق، جوبا اياسىندا ۇزىندىعى 425 شاقىرىمدىق جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرى سالىنادى. بۇل ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگىن بايلانىستىراتىن ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى نىعايتادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى.

جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ينۆەستورلار قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى پايدالانباق.

«جوبا حالىقارالىق ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەدى. بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ كليماتتىق ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسادى»، – دەدى ەسىمحانوۆ.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقالييەۆ ۆەدومستۆونىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا جانارماي باعاسىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.

-تاجىريبەگە سۇيەنسەك، ەگەر بۇل نارىقتى رەتتەۋشى ىقپالسىز تولىقتاي ەركىندىككە جىبەرەتىن بولساق، وندا باعا كورشىلەس ەلدەردەگى دەڭگەيگە دەيىن تەڭەستىرىلۋى ءتيىس. سولتۇستىك وڭىرلەردە رەسەيمەن، ال وڭتۇستىك ايماقتاردا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باعاسىنا جاقىندايدى، - دەدى الماسادام ساتقالييەۆ. 

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، بيلىك بەلگىلى ءبىر باعانى بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جوق، ءبىراق ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى الەۋمەتتىك جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستايدى. 

- باعا الەۋمەتتىك تۇرعىدان جاۋاپتى بولۋى كەرەك جانە مۇناي ونىمدەرى نارىعىن تۇراقسىزداندىرماۋى ءتيىس. سوندىقتان بۇل باعا جۇيەلى تۇردە، جوسپارلى تۇردە باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باقىلاۋىمەن بىرتىندەپ وسەدى. ەگەر نارىق قاعيداتتارى تۋرالى ايتاتىن بولساق، بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە باعا، رەسەي دەڭگەيىنە دەيىن تەڭەسۋى ىقتيمال، - دەيدى ۆەدومستۆو باسشىسى. 

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جالپى قۋاتى 1 409 مۆت بولاتىن 59 جەل ەلەكتر ستانسياسى جۇمىس ىستەيدى. ولار ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە، اتاپ ايتقاندا الماتى، اقمولا، جامبىل، تۇركىستان، قوستاناي، اقتوبە، ماڭعىستاۋ جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا ورنالاسقان. جەل ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ ءدال وسى وبلىستاردا ورنالاسۋى اتالعان ايماقتارداعى جەلدىڭ ۇلكەن الەۋەتىنىڭ بولۋىمەن بايلانىستى ەكەندىگى ءسوزسىز.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى دەپارتامەنتىنىڭ باس ساراپشىسى نۇرجان دجاكانوۆ رەسپۋبليكا اۋماعىندا سالىناتىن ءبىر جەل ەلەكتر ستانسياسىنىڭ قۇنى كوپتەگەن فاكتورعا بايلانىستى ەكەندىگىن ايتادى.

«جەس قۇرىلىسىنىڭ قۇنى ورنالاساتىن جەرى، ينفراقۇرىلىمعا قولجەتىمدىلىك، توپوگرافيا جانە گەولوگيا، لوگيستيكا سىندى كوپتەگەن فاكتورعا بايلانىستى ەكەندىگى تۇسىنىكتى. دەگەنمەن، الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنەر بولساق، قۋاتتىلىعى 1 مۆت بولاتىن ستانسانىڭ قۇنى ورتاشا ەسەپپەن 1 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ەلىمىزدەگى بارلىق جەل ەلەكتر ستانسياسى 3 824،99 ملن كۆت-ساع ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىردى. قازاقستانداعى جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سەكتورى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن كورسەتىپ وتىر. جالپى، وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكانىڭ ۇلەسىنە ەلىمىزدە وندىرىلگەن بارلىق ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شامامەن 6 پايىزى تيەسىلى بولعانىن اتاپ وتۋگە بولادى»، - دەدى ول.

مينيسترلىك باس ساراپشىسىنىڭ دەرەگىنشە، 2018 جىلدان باستاپ جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ىرىكتەۋ اۋكسيوندىق تەتىك بويىنشا وتەدى. سونىڭ ارقاسىندا جەك جوبالارىن ىرىكتەۋ پروسەسى اشىق ءارى تۇسىنىكتى بولا ءتۇستى. سونداي-اق سوڭعى تۇتىنۋشىلارعا تاريفتەردىڭ اسەرىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسىلايشا 2023 جىلعى ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىسىندا جەك جوبالارى بويىنشا ەڭ تومەنگى باعا بەلگىلەندى. ياعني، 1 كۆت/ساعات ءۇشىن  10،38 تەڭگەنى قۇرادى.

«2027 جىلعا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن ءبىرىڭعاي ساتىپ الۋشىمەن جاسالعان شارتتارعا سايكەس، ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرىندە قۋاتى 470 مۆت بولاتىن 12 جەل ەلەكتر ستانسياسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلاعان. بۇدان باسقا، وتكەن جىلعى اۋكسيوندىق ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىسى بويىنشا جالپى قۋاتى 410 مۆت بولاتىن تاعى 7 جەس جوباسى ىرىكتەلدى. ولاردىڭ ىشىندە قۋاتتىلىعى 1 گۆت بولاتىن ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرىن جەتىسۋ وبلىسىندا، جوڭعار قاقپاسىندا سالۋ كوزدەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا ەلەكتر ستانسياسى سالىناتىن الاڭىندا جەل ولشەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قۇرىلىستىڭ باستالۋى 2025 جىلعا، ال 1-كەزەڭدى ىسكە قوسۋ 2029 جىلعا جوسپارلانعان. تولىق پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمى - 2030 جىل»، - دەدى نۇرجان دجاكانوۆ.

سونىمەن قاتار ول ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان سۋ ەلەكتر ستانسيالارىنا قاتىستى مالىمەتتەرمەن دە ءبولىستى.

«قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە جالپى قۋاتى 269،605 مۆت بولاتىن 39 شاعىن ەلەكتر ستانسياسى جۇمىس ىستەيدى. ولار نەگىزىنەن الماتى، تۇركىستان وبلىستارىندا جانە جەتىسۋ وبلىسىندا ورنالاسقان. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اتالعان گيدروەلەكتروستانسيالار 993،87 ملن كۆت/ساعات ءوندىردى»، - دەدى باس ساراپشى.

ونىڭ ايتۋىنشا، 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا قۋاتتىلىعى 257 مۆت بولاتىن 26 گەس ىرىكتەلىپ الىندى. بۇل ستانسيالار 2028-2029 جىلدارى پايدالانۋعا بەرىلمەك. جالپى، ەلىمىزدە گيدروەلەكتروستانسيالار ءۇشىن شەكتى اۋكسيوندىق باعا 1 كۆت/ساعات ءۇشىن 41،23 تەڭگەنى قۇرايدى.

«جەل جانە سۋ ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ، جالپى جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ ءبىرقاتار ارتىقشىلىعى بار. ونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق تا. ماسەلەن، جەك نەگىزىندەگى ەلەكتر ستانسيالارى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋمەن بايلانىستى باسقا لاستاۋشى زاتتاردى شىعارمايدى. بۇل ايتارلىقتاي ەكولوگيالىق اسەر بەرەدى. سونىمەن قاتار، قۇرىلىس پەن ورناتۋدان كەيىن ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ وپەراسيالىق شىعىندارى تومەن بولادى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. مۇنان بولەك، ور ورنالاسقان ايماقتارعا ينۆەستيسيا دا تارتادى»، - دەدى نۇرجان دجاكانوۆ.

فوتو: yandex.kz