Валюта бағамы
  • USD -

    462.5
  • EUR -

    495.5
  • RUB -

    5.31
Нұрлан АТЫҒАЕВ, тарихшы: Александр Невскийге ескерткіш орнатуға қатысты оғаш ештеңе көріп тұрған жоқпын
11 шілде 2023
Нұрлан АТЫҒАЕВ, тарихшы: Александр Невскийге ескерткіш орнатуға қатысты оғаш ештеңе көріп тұрған жоқпын

 

Zakon.kz порталында шыққан тарих ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор, сондай-ақ Алматы қаласының тарихи және мәдени ескерткіштерін қорғау жөніндегі комиссия мүшесі Нұрлан Әділбекұлы Атығаевтың сұхбатын беріп отырмыз.

- Орыс Православ шіркеуі Александр Невскийге арнап ескерткіш орнатады деген ақпарат жүр. Бірақ олар ескертіш орнатуға рұқсат алмапты, мұны қалай түсінуге болады?

- 2021 немесе 2022 жылдары Орыс Православ шіркеуі Алматы қаласының әкімдігіне биіктігі 5 метрлік Александр Невский ескерткішін қалалық қоғамдық аумақта салу бастамасымен жүгінді. Заңнама талаптарына сәйкес, Алматы қаласының тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау жөніндегі комиссия бұл мәселені бірнеше рет қарады. Егер қателеспесем, Православ шіркеуі өкілдерінің Александр Невскийге арнап ескерткіш орнатқысы келетін өтініштерінен 3 рет бас тартылды. Ал соңғы рет комиссия осы жылдың мамырында бас тартты.

Атап айтқанда, кейбір әріптестерім оның Алматы тарихына және жалпы Қазақстан тарихына қатысы жоқ екенін атап өтті. Сонымен қатар, қала аумағында ескерткіштерді орнатуға арналған бос жер учаскелері де жоқ. Сондықтан бізде Қазақстанның кейбір тарихи тұлғаларына, мысалы, қазақ хандарына, батырларға және т.б. ескерткіштер әлі орнатылмаған, тіпті ескерткіш салу туралы Үкімет қаулылары шыққан тұлғалар да бар, алайда қаражат пен жер учаскелерінің болмауына байланысты ол ескерткіштер әлі қойылмады. Невский ескерткіші бойынша әріптестерім тарапынан өзге де ескертпелер айтылды. Ескерткіштің пропорциясы бойынша да шағымдар болғаны есімде. Осы себептерге байланысты бас тартылған еді.

- Неліктен бұл жолы рұқсат берілді?

- Менің білуімше, оларға іс жүзінде рұқсат берілмеді. Қазақстанның Православ шіркеуі бұл ескерткішті өз аумағында, яғни шіркеу ауласында орнатуға шешім қабылдады. Мұндай жағдайларда ресми рұқсат берілмейді. Ескерткіш салу мәселесі біздің комиссияның құзыретіне жатпайды.  Сонымен қатар, бұл өте кең таралған тәжірибе.

Әлі есімде, 2018 жылы Латиф хамидидегі монастырь аумағында Сенім, Үміт, Махаббат және олардың анасы Софияға ескерткіш ашылды. Бұл мүсіндерге де ешқандай рұқсат талап етілмеді. Яғни, оларды орнату Қазақстан заңнамасына қайшы келмейтінін атап өткен жөн. Бірақ бұл жағдайда бұл құрылымдардың тарих және мәдениет ескерткіші мәртебесі жоқ екенін ескеру қажет. 

Қазақстан зайырлы мемлекет екенін және шіркеу істеріне араласпайтынын жақсы білеміз. Александр Невский-православиелік әулие. Сондықтан бұл тұрғыда шіркеу өз әулиесіне өз аумағында құрмет көрсетіп, ескерткіш орната алады.

- Тарихшы ретінде Александр Невскийдің жеке тұлғасын қалай бағалайсыз? Жалпы, оның Қазақстанға қандай қатысы бар?

– Менің тарихтағы зерттеп, зерделеп жүрген салаларымның бірі – Алтын Орда деген атпен танымал Жошы Ұлысының тарихы. Орыс жерлерінің тарихы сол кездегі супер держава – Алтын Орда тарихының бөлігі. Содан кейін, әрине, Алтын Орданың орыс княздіктерімен қарым-қатынасы империялық-вассалды болды. Орыс князьдерінің иеліктері белгілі болды.

Александр Невский-сол кезеңдегі орыс тарихындағы ең ірі тарихи тұлғалардың бірі. Ол Ұлы Князьдіктің белгісін Бату ханның өзінен алды.

Айта кету керек, Александр Невский тіпті Ресейдің өзінде де, олар әртүрлі көзқарас тұрғысынан зерделенуі керек. Бірақ ол өз діні үшін көп нәрсе жасады. Ол Ресейдің католик емес, православ болып қалуында шешуші рөл атқарды деген болжамдар бар. Сондықтан оны XVI ғасырда Орыс православ шіркеуі әулие ретінде канонизациялады.

Тарихи дереккөздердің нақты деректері болмаса да, Александрдың әкесі Всеволод - Владимир князі қыпшақ қызға  үйленген деген болжам бар. Сондай-ақ, Александр Невскийдің анасы да қыпшақ хандарының отбасынан шыққан. Сондықтан оны "жиен" деуге болады.

Александр Невский сол кездегі орыс князьдерінің ең көрнекті дипломаты болды. Ол Алтын Орда билеушілерімен бейбіт және достық қарым-қатынасты дамытты. Оған Бату хан “Ұлы Герцог”атағын берді. Александр Невский Бату ханның сүйікті ұлы Сартактың досы және бауырына айналды деген нұсқа да бар. Бұл туралы әсіресе Лев Гумилев жазды. Дегенмен қазіргі тарихшылардың көпшілігі оны миға сыймайды деп санайды.

Бірақ орыс қолбасшысы Александр Невский ешқашан Алтын Ордаға қылыш кезенбегені анық. Керісінше, ол барынша достық, одақтастық қарым-қатынас орнатуға тырысты. 

"Орыс жылнамаларына" сәйкес, Новгородтың салық төлеу үшін жалпы халық санағына қарсы көтерілісі кезінде Александр Невский Алтын Ордаға құрмет көрсету үшін Ордаға жақтасты. Бұл орыстар үшін жағымсыз әрекет болғанмен сол кездегі дала державасының күшін ескерер болсақ, саяси көрегендік болғанын түсінеміз.

Л. Н. Гумилевтің сөзімен айтқанда, ол Русьті Ұлы Даламен жақындастырған адам болды.

Александр Невскийдің қолбасшы болғаны ешкімге құпия емес. Ол ондаған жыл бойы өз елінің батыс шекараларында көршілерімен қарқынды күрес жүргізді. Кейбір тарихшылардың пікірінше, атақты Мұз шайқасында орыстардың жеңісі Алтын Орданың күшті қолдауымен өтті. Бұл, басқалармен қатар, Католицизмнің Ресейде таралуын тоқтатуға көмектесті.

Сондай-ақ Ресейдің көптеген тарихшысы Алтын Орданың орыс мемлекеттілігінің қалыптасуына әсер еткенін мойындайды. Жалпы алғанда,  тарихты Ұлы Дала мен Русьтің өзара қарым-қатынасы мен өзірі түсіністігі туралы дұрыс түсінуіміз керек көптеген қызық  дүниелер бар.

- Демек, Алматыда Александр Невскийге ескерткіш орнатуды дұрыс деп санайсыз ба?

- Менің ойымша, біздің тарихымызда ескерткіштер қойылуы тиіс тарихи тұлғалар жеткілікті. Сондықтан Алматы әкімдігі жанындағы біздің комиссия қалалық қоғамдық аумаққа ескерткіш орнатудан бас тартып, дұрыс жасады деп санаймын.

Сонымен бірге, мен Орыс Православ шіркеуінің өз аумағында, өз қаржысына орыс тарихи тұлғасының ескерткішін орнатуға қатысты оғаш ештеңе көріп тұрған жоқпын.

Әрине, мен қазақстандықтар сияқты, Ресейдің Украинамен бүгінгі соғысын қолдамаймын. Бірақ сонымен бірге Ұлы Дала мен Ресей халықтарын, сондай-ақ онымен айналысқан нақты тарихи тұлғаларды жақындастыратын ортақ тарих бар. Мұндай адамдарға ескерткіштер қоюға болады және қажет деп санаймын.  Мысалы, 2019 жылы Ресейде XVI ғасырда Қазақ хандығы мен Орыс мемлекеті арасындағы байланыстарды дамытуға үлкен үлес қосқан қазақ сұлтаны Ораз-Мұхаммед Онданұлының құрметіне ескерткіш орнатылғаны белгілі. Мен жеке өзім осы ескерткіштің ашылу іс-шарасына қатыстым.

Сондай-ақ, Қазақстандағы православ негізгі діндердің бірі екенін ескеру қажет. Тиісінше, Александр Невский православиелік әулие ретінде православиелік жерлестеріміз үшін өте маңызды тұлға. Білуімше, ескерткіште Александр Невский қарусыз, ал оң қолында діни белгі Иконы бар. Бұл ескерткіш орыс қолбасшысы Александр Невскийдің ескерткіші емес, православиелік әулие Александр Невскийдің ескерткіші деп айтуға болады. Отандастарымыз бұл айырмашылықты түсінуі керек.

RELATED NEWS
Бейімбет Майлиннің 130 жылдығы: Ұлы жазушының мұрасы
29 ақпан 2024
Бейімбет Майлиннің 130 жылдығы: Ұлы жазушының мұрасы

Атақты жазушы, ақын, қазақ әдебиетінің қалыптасуына зор үлесін қосқан Бейімбет Майлиннің туғанына биыл 130 жыл толады. Оның шығармашылық жолы жарқын оқиғалар, терең әлеуметтік идеялар және әлі күнге дейін оқырмандар мен зерттеушілерді шабыттандыратын мәңгілік шындыққа толы.

Жастайынан жетім қалғанына қарамастан, Бейімбет Майлин өз сауатын ашып, Троицк және Уфа қалаларында білім алды. Мектепте мұғалім ретінде сабақ беріп, шығармашылық жолын қазақ халқының сауатсыздықпен күресіне арнады. «Қазақ» газетінде және «Садақ», «Айқап» журналдарында мақала жазумен айналысып, «Еңбекші қазақ» газетінде қызмет еткен. 

Бейімбет Майлин әр түрлі әдеби жанрларды жетік меңгеріп, өзін әмбебап жазушы ретінде көрсетті. Оннан астам өлеңдердің, көптеген әңгімелердің, очерктердің, фельетондардың авторы болды. Оның шығармалары өзекті әлеуметтік бағыттылығымен және терең психологиялық талдауымен ерекшеленді.

«Бейімбет Майлин әңгімелерінде терең шыншылдық бар, адам бейнесі, қарым-қатынастары әрдайым нанымды болып шығады. Бұл шығармалардың түр үлгісінде дөңгелек келген тұтастық айқын аңғарылады» – деп жазған Мұқтар Әуезов. Жазушы әңгімелерінде өз заманының шындығын мәлімдеп, қоғам тіршілігінің көрінісін реалистік тұрғыда көрсеткен дара тұлға. Шығармалары мен өлеңдерінің кейіпкерлері арқылы халықтың мұңын, өмірін суреттеп қана қоймай, өз терең ойлары мен ұстанымдарын жеткізе алған.

Майлин қазақ әдебиетінің тарихында өшпес із қалдырды. Оның «Шұғаның белгісі» повесі, «Азамат Азаматович» романы, «Байдың қызы», «Мырқымбай» поэмалары сияқты шығармалары оқырмандар мен жазушылардың жаңа буындарын қуантып, шабыттандырып келеді.

Осыдан 130 жыл бұрын есімі қазақ әдебиеті тарихының алтын беттерінде мәңгілік қалатын жазушы дүниеге келді. Бейімбет Майлин – тек жазушы ғана емес, әдебиеттегі шындық, әділдік, адамгершілік үшін күрестің символы. Оның еңбегін ұрпақтарымызға даналық, өнеге ретінде ұлықтап, қазақ елі үшін жасалған құрбанын бағалайық.

Автор: Ақбота Қабдолла

ЖАЗУ МӘДЕНИЕТІМІЗДІҢ ТАРИХЫ ТЕРЕҢДЕ
13 желтоқсан 2018
ЖАЗУ МӘДЕНИЕТІМІЗДІҢ ТАРИХЫ ТЕРЕҢДЕ

Антропогенез (адамзаттың тегін зерттейтін ғылым) тұжырымы бойынша, Орал-Алтай тілдері 13-12 мың жыл бұрын бөлінген. Түркілік мәдениеттің бастау басы осы кезеңнен тасталады. Ал түркілік мәдениеттің қалыптасу кезеңі б.з.б. ІІІ-І мың жылдар аралығы. Б.з.б. І мың жылдық пен б.з. І мың жылдағы түркі мәдениетінің нығаю кезеңі. Көшпелілердің немесе арғы Сино-кавказдықтардың кезеңінде алғаш сызу өнері пайда болғанын Моңғол Алтайдағы Хойт-Цэнхэр үңгір суретінен көре аламыз. Алғашқы таңбалар да осы дәуірге тән.

Түрколог Қаржаубай Сартқожаұлының соңғы 30 жыл жүргізген зерттеуінің нәтижесінде көшпелілер (түркілер мен моңғолдар) төрт даму кезеңнің бастан кешіргенін анықтап берген.

  1. Фразограмма – адамзаттың алғашқы жазуы. Ол бейне суреттен және таңбалардан тұрады. Бұл кезеңнің мұралары Моңғолиядағы Хойт-Цэнхэр үңгір суреттері мен таңбалары (бұдан 20-15 мың жыл бұрынғы құндылық), Чандман Хар-үзүр, Ишгэн-толғой, Кіші-Ойғыр.
  2. Логограммалық жазудың тілі – таңба. Таңба кескіндері жеке-жеке сөздің мәнін береді. Тұжырып айтсақ, сөйлеу әрекетіндегі сөздің жеке-дара семантикалық бірлігі. Бұл кескіннің түркілік деректері «belgu» (елтаңба-герб, геролдина), «tamγa-möhör-mör» (мөр-печать), «tuγraγ» (таңба, клеймо, метка).
  3. Силлабограммалық (буындық) жазу. Түркілердің буындық жазуының ерекшелігі: Сөздің мағыналық бөлшегін білдіретін екі дауыссыздардың қосындысын таңбалайтын кескіндер.

Буындық жазудан кейін ежелгі түрік бітіг фонограммалық сипатқа көшіп, өзінің даму үрдісін алға жылжытты. Бұл кезеңдегі түрік бітігтің ерекшелігі ешқандай ережесіз, ағымдық түрде әріп кескіндерін (графика) жуан және жіңішке айтылымына қарамай тізіп жазып кете берген. Бұл үрдіс б.з. ІІ – б.з. VІ ғасырдың ортасына дейін жалғасты. Ол дәуірдің тарихи нақты мұралары Сюнну жазулары.

Түркілік дүниетаным негізінде түркілік әліпби жүйесін (система) жасаған. Еуразия құрлығын мекендеуші түркі этносы Көк Түркі қағанаты орнағанға дейін өзінің ұлттық Бөгү (Тәңірілік) дінін қолданып келген. Басқа діндермен рухани болмысы ластанбаған. Осы Бөгү (Тәңірілік) діннің дүниетанымының негізінде жасалған әліпби жүйесі бүкіл-бүтін этносты бір тудың астына жинап, бір идеологияға бағындыруға ілкімді құрал болған.

Түріктердің шығысы Сарөзеннен, батысы Дунайға дейін 10000 км, оңтүстігі Тәңіртаудан солтүстігі Сібірге дейін 5000 км аралықта әр түрлі диалектіде сөйлеген. Осы алып Еуразия құрлығын мекен еткен әр түрлі диалектіде сөйлейтін түркі халықтарының тілдік негізгі сипатын, ерекшелігін, тілдік спецификасын байырғы түркі әліпбиіне сіңіріп бере алған.

Байырғы түрік бітіг алфавиті түріктердің, түркі тектілердің бір ғана жазуы болғандықтан, осы құдретті қару арқылы бүкіл түркілердің рухани бірлігін, дүниетанымдық бірлігін қалыптастыруды мұрат тұтып, әрбір кескіндерінен бастап бір жүйеге келтірген.

 

Жантегін ҚАРЖАУБАЙҰЛЫ, түрколог

 

 

 

ҚАРҚАРАЛЫНЫҢ АҒА СҰЛТАНЫ
09 қазан 2019
ҚАРҚАРАЛЫНЫҢ АҒА СҰЛТАНЫ

Қарқаралы ауданы Бүркіті ауылының солтүстік бағытындағы Қарқаралы-Егіндібұлақ тас жолының бойында орналасқан Құсбек төре кесенесі – талай тарихтың куәсі

Тарихпен тамырласып жатқан ескерткіш жолсызға пана болып, діни-ғұрыптық кешеннің ордасына айналды. Қазақ халқы ерте кезден қасиетті кесенелерге қырын қараған емес. «Молалы жер – шырақ, моласыз жер – жырақ» деп ұрпағына қасиетті жерлерді тәу етуді де нұсқайды. Ондай жер – өткеннің тарихы, дәуірдің айғағы. 

pastedGraphic.png

Құсбек төре кесенесі – көне тарих куәгері 

Құсбек төре кешенінің тарихы Қарқаралы ауданының тарихымен байланысты. Ғажаптығы сол, аудан орталығы Қарқаралы қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 20 шақырым жерде, Талды өзенінің сол жағалауында, бетеге, боз, ши өскен қуаң дала белдемінде орналасқан ғасыр ғаламатының архитектурасы әлі күнге дейін сақталып, бұзылмай келе жатыр. Зират сәулетті-жоспарлық және көркем өнер шешімімен ерекшеленетін әртүрлі мемориалдық кешендерден тұрады. Төрелер бейітінде Бөкейханның ұрпақтары Тәуке, Түгел, Құсбек, Ысмайыл төрелер жатыр.  

 

pastedGraphic_1.png

 

Құсбек төре кесенесі ХІХ ғасырдың екінші жартысында қаланған. Үш камералы діни-ғұрыптық ескерткіш ретінде ерекшеленеді. Кесене ғимаратының негізгі бөлігі дөңгелек киіз құрылымында жасалған және жанама төртбұрышты бөліктен тұрады. Жылқының қылы мен ешкінің майын балшыққа илеп, қам кесектен тұрғызылғандығымен ол уақыттық және климаттық өзгерістерге төтеп беріп келеді. 

pastedGraphic_2.png

XIX ғасырдың орта шенінде тұрғызылған ескерткіштің Совет үкіметі тұсында еш күрделі жөндеу көрмей, елеусіз-ескерусіз қалды. Үш камералы шошақ бейіттердің күмбезді төбе бөліктері болған. Ол бүгінде бүлінген. Тәуелсіздік алған жылдардың орта шенінде Құсбек төре кесенесіне күрделі жөндеу ұйымдастырылып, тарихи жәдігер жаңара түсті. Осы істің басы-қасында сол уақыттағы Қарағанды облыстық мәдениет департаментінің директоры Рымбала Омарбекқызы, Құсбек төре туралы алғашқы зерттеу жүргізіп, көлемді мақала жазған ғалым Мыңжасар Әдекеновтер тұрды. Сол кісілердің жауапкершілігі мен тиянақты істерінің арқасында зират мемлекеттік маңызы бар тарих пен мәдениет ескерткіштерінің қатарына енгізіліп және мемлекет қорғауына алынды. 

Құсбек пен Әлиханның ұлы бабасы бір – Бөкейхан 

Тарихи өлке Қарқаралы дуанын билеген Құсбектің тарихта алар орны ерекше. Абылай өлгеннен соң (1781 жылы) да қазақты төре тұқымының бiрiнен соң бiрi биледi. Бергi Арғынды: Бөкей-Бiрәлi-Шалғынбай Құсбек билеп, әділдіктің ақ туын қадады. Құсбек төре сұңғыла саясатшы, жеті тоспаға бөлінбес шешен, ол уәдесінен тайқымас дуан басшысы болған. 

 

pastedGraphic_3.png

 

Бірер жыл бұрын ЮНЕСКО көлемінде 150 жылдық мерейтойы тойланып отырған Алаш қайраткері, ұлт көсемі, Алашорда төрағасы Әлихан Бөкейхан  мен Құсбек төрелердің арғы аталары бір – Бөкейхан. Көкжал Барақтың ұлы Бөкейханды 14 жасында Қаз дауысты Қазыбек мен шекшек Нұралы би Орта жүзге хан сайлау үшін қаракесек еліне алып келген. Бұл туралы Құсбек төре бейіті туралы деректерді алғаш жинақтаған ғалым, зерттеуші Мыңжасар Әдекенов: «Атақты «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» оқиғасынан кейін азат етілген жерлерге Сырдың бойынан, әр жерден қайта серпіліп келіп жиналған елді басқаруға деп Қаздауысты Қазыбек би мен шекшек Нұралы би Самарқандағы Барақ ханның 14 жасар баласы Бөкейханды 1748 жылы алып келіп, Орта жүзге хан сайлаған екен. Содан бері, міне, 258 жыл өтті. Осы 258 жыл Бөкейхан мен одан тараған, ел басқарған сұлтандардың тарихы орталық Қазақстанның, Қарқаралы аймағының да тарихы», – дейді. 

 Құнанбайдан бұрын мешіт салмақшы болған 

Осылайша қазақ жерінің жазиралы өңірі Қарқаралы төре тұқымдарының құт-берекелі қонысы болған. Сарыарқада өмір сүрген Бөкейханды 1815 жылы Нұра бойында билердің қолдауымен хан сайлайды. Бөкейхан 1819 жылы 85 жасында қайтыс болады. Бөкей өлген соң орнына аз уақыт баласы Шыңғыс хан болады. Хан Бөкейден өрбіген ұрпақтары Тұрсын, Тәуке, Рүстем, Ысмайылхан, Жамантай болыс, ал Құсбек аға сұлтан болып ел билеген. Тәттімбеттің «Бес төре» күйі осы Тәукенің бес баласына арналған. 

 

pastedGraphic_4.png

Тіпті кейбір деректерде қазіргі Қарқаралы қаласындағы «Құнанбай қажы» мешітін салу туралы алғаш идея авторы Құсбек төре болған делінеді. Кейін Құнанбай дуанға мешіт салып, Құсбектің ісін жалғастырған. 

Семей қаласындағы Абай музейiнiң аға ғылыми қызметкерi Мұздыбай Бейсенбаев өзiнiң «Ана тiлi» газетiнде (1993 жыл, 12 тамыз) жариялаған «Құнанбай тәкиесi мен Қарқаралыдағы мешiтi» атты архив құжаттарына негiзделген зерттеу мақаласында жаңа мешiт орнын анықтау, құрылыс iсiне Қарқаралыдағы ротаның солдаттарын қатыстыру мәселесiн сұрап жазған аға сұлтан Құсбек Тәукиннiң қатынас қағазын да архивтен тапқанын жазған екен.  Бұл жайлы деректер жазушы-зерттеуші Думан Рамазан ағамыздың «Құнанбай мешіті» мақаласында кеңінен тарқатылып жазылған.   «Осы жылдары (1849-1852) Құсбек Алшынбаймен келiспей қалып, кезектi сайлау кезiнде Құнанбай аға сұлтан болып сайланды. Содан бастап мешiтке қатысты Шекара басқармасына жазылған қатынас қағаздарында басқаларға қарағанда Құнанбай есiмi жиi көрiне бастаған. Бұл құжаттарға сүйенер болсақ, мешiттiң құрылысы 1950 жылдың 7 қаңтарынан бастап қолға алынып, екi жылға жуық мерзiмде аяқталғанына көзiмiз жетедi. Сондай-ақ, мешiттiң мұсылмандар үшiн өте қажеттiгiн сезiнiп, оның құрылысы мен аяқталуына бар күш-жiгерiн салған Құнанбайдың қолға алған iстi абыроймен аяқтау үшiн бел шеше кiрiскенiн аңғарамыз», – деп жазады Д. Рамазан. 

 

pastedGraphic_5.png

 

Сөз соңында айтарымыз: Алаштың Әлиханы жайында сөз болғанда Құсбек төре де айтылуы керек. Өйткені екеуінің ұлы бабасы – Бөкейхан. Қазақстанның XIX ғасырдағы саяси өміріне араласып, бүкіл бір Қарқаралы дуанын басқарған Құсбек төренің есімі ұмыт болмағаны абзал. 

Алтынбек ҚҰМЫРЗАҚҰЛЫ

«Қазақстан тарихы» порталының Бас редакторы

Біз туралы
ulys.kz — ақпараттық, сараптамалық және танымдық бағыттағы материалдарды береді.
 
Мультимедиялық жоба заман талабына сай жасалған. Қазақстанның ақпараттық нарығын сапалы
контентпен қамтамасыз етуге үлес қосуға бағытталған. Мұндағы сараптамалық, танымдық
мақалалар сан саланы қамтиды. Геостратегия, геоэкономика, геосаясат, халықаралық
қатынастар мен елдің ішкі-сыртқы саясаты, экономика, жаһанда болып жатқан тектоникалық
өзгерістер мен тренд тақырыптар ұлттық мүдде тұрғысынан терең талданып қазақ
оқырмандарына жеткізіледі. Орталық Азия мен Түркі әлеміне ерекше көңіл бөлінеді.