Валюта бағамы
  • USD -

    454.5
  • EUR -

    488
  • RUB -

    5.03
Электронды сайлау жүйесі: Жаңашылдық пен қауіп
17 сәуір 2024
Электронды сайлау жүйесі: Жаңашылдық пен қауіп

Күнде өзгеріп, жылдам дамып жатқан біздің дәуір сайлау жүйесіне де өзінің әсерін тигізбей қоймады. Оның үстіне қазір жүйені өзгертіп, заманға сай лайықтамасаң көптеген түйінді мәселелер туындауы мүмкін. Қазақстандағы сайлау жүйесі де түрлі эволюциялық даму кезеңдерін бастан өткерді. Алда да түрлі өзгерістер күтіп тұруы әбден мүмкін. Ulys тілшісі Қазақстанның сайлау жүйесінің болашағы мен аталған саладағы заңнамалық өзгеріс кезеңдеріне шолу жасап көрді.

САЙЛАУ ЗАҢНАМАСЫНА ӨЗГЕРІСТЕР ЕНГІЗУ ЭВОЛЮЦИЯСЫ

Жалпы Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін сайлау жүйесі үнемі өзгеріп келеді.  Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» конституциялық заң үнемі жетіл­діріліп, заманауи әлемнің реалий­леріне сәйкес түзетіліп, көштен қалмауда. Мысалы 1995 жылғы қабылданған Сайлау туралы заңға оннан көп өзгерістер енген. ҚР сайлау заңнамасы ЕҚЫҰ-ның 1990 жылғы Копенгаген құжаты қалыптастырған сайлау құқығының негізгі қағидаттарына сәйкес келеді.

«Сайлау туралы» заңға неғұрлым тұжырымдамалық өзгерістер 2004, 2007, 2009, 2011 2013 және 2022  жылдары жасалды. Солардың негізгілерін атап өтер болсақ, 2004 жылы бала­масыз сайлау, алдын ала дауыс беру алынып тасталып, сайлау комиссия­ларын қалыптастырудың жаңа қағи­даты – саяси партиялардың ұсынуы­мен жергілікті өкілді органдарды сайлау бастамасы енгізілді.

Сайлаушылардың тізімін құру қағидаты өзгеріп, олар тізімге тұрғылықты жеріндегі тіркеуге сәйкес енгізілді. Кан­дидаттардың БАҚ-қа тең қолжетімділігіне кепілдіктер беріліп, отан­дық және халықаралық байқаушылардың құқықтары едәуір кеңейді.

Конституцияға 2007 жылғы ма­мырда енгізілген өзгерістерге бай­ланысты «Сайлау туралы» заңда Парламент Мәжілісін қалыптасты­рудың жаңа тәртібі белгіленді. Республиканың сайлау заңнамасына 2009 жылы енгізілген маңызды өзгерістің бірі – екінші партия заңда белгіленген 7%-дық кедергіні еңсермеген жағ­дайда да, кемінде 2 саяси партия­ның қатысуымен Парламент Мә­жілісін құруға мүмкіндік беретін құқықтық тетік пайда болды.

2011 жылғы толықтырулар респу­б­лика Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау мен өткізу мәселелері тәртібін қамтыды.

2013 жылғы толықтырулар Парламент Сенаты мен Мәжілісінің кезектен тыс сайланған депутаттар өкілеттіктерінің конс­титуциялық мерзімін есептеуге негіз болды. 

Ал Сайлау туралы заңнамаға ең үлкен өзгерістер 2022 жылы жасалды. Осы жылғы жаңа талаптарға сәйкес мәжілістің депутаттық корпусының 70% пропорционалдық, 30% мажоритарлық тәсілмен жасақталды. Сонымен қатар сайлау бюллетеньдеріне түрлі бағандар енгізілді. Бұдан бөлек облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардағы мәслихаттар сайлауы да аралас үлгімен өтті. Бұл өзгерістер тәуелсіз Қазақстан тарихы сайлауындағы ауқымды әрі маңызды өзгерістер деп айтуға болады.

БОЛАШАҚТАҒЫ САЙЛАУ ЖҮЙЕСІ ҚАНДАЙ БОЛМАҚ?

Қазір көптеген дәстүрлі әдістер бірте-бірте өзінің өміршеңдігін жоюда. Дәстүрлі әдістерге балама ретінде көпшілікке ыңғайлы, оңай әрі жылдам құралдар ұсынуда. Сол сияқты сайлау жүйесінде де озық техологияларды пайдаланып, дәстүрлі бюллетеннен бас тартып электронды нұсқаға көшу туралы да түрлі пікір-ұсыныстар айтылуда.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылы 16 наурыздағы Қазақстан халқына жолдауында электронды сайлау технологияларын енгізудің маңызы туралы айтқан еді.

«Cайлау үдерісін жаңғырту. Халықаралық тәжірибеде сайлауды ұйымдастыру жүйесі ұдайы өзгеріп отыратыны белгілі. Яғни, әділ және ашық сайлау өткізу үшін тиімді шешім іздеудің маңызы зор. Көптеген елдер дауыс берудің баламалы түрлерін пайдаланып жатыр. Яғни электронды, мерзімнен бұрын, қашықтан көпкүндік дауыс беру тәсілдері кеңінен қолданыла бастады. Сондықтан әлемдегі үздік тәжірибелерді зерттеп, қажет болса, оны біртіндеп енгізген жөн», - деді Мемлекет басшысы.

Негізі сайлау кезінде электронды дауыс беру жүйесі 2000 жылы енгізілді. Естеріңізде болса 2005 жылғы президенттік сайлау кезінде дауыс берудің екі жолы қолданылды. Оның бірі дәстүрлі бюллетень болса, екіншісі электронды жүйе. 2007 жылы «Сайлау» электронды дауыс беру жүйесін қолдануды біржола тоқтатты. Оның себебі көп...

Тиісті сарапшылардың айтуынша электронды сайлау жүйесін енгізген бірқатар мемлекетте техникалық қателер кетіп, арты үлкен дауға айналған. Сондықтан сала мамандары электронды сайлау жүйесін толықтай зерттеу қажеттігін алға тартады.

Тек электронды сайлау өткізуге қатысты бұдан ілгеріде ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин де жауап берді.

«Электронды түрде дауыс берсек, ертең халықаралық қауымдастыққа, байқаушыларға біз сайлаудың әділ өткенін, дауыстарды санау кезінде қателікке бой алдырмағанымызды, жасырын дауыс беру тәртібінің сақталғанын қалай дәлелдейміз? Менің ойымша, алдағы 1-2 жылда мұндай мүмкіндікті жасауға болады. Ол үшін байқаушылар да сәйкесінше электронды бағдарламаны түсіне алатын ІТ саласының мамандары болуы тиіс», - деген еді Бағдат Мусин.

Әрине электронды сайлау жүйесі ол болашақтың ісі. Себебі бұл сайлау жүйесі уақыт пен қаржыны үнемдеудің тапсырмас әдісі. Бірақ оның екінші жағы барын әлеуметтанушы ғалым былай деп түсіндіреді.

«Ал сайлау жүйесіндегі электронды формат деген көп жағынан тиімді болар еді деп айтар едім. Алайда кез келген электронды жүйенің қауіп-қатерлері көп екенін де ескерген жөн», - дейді әлеуметтанушы Рамазан Саттарұлы.

P.S. Сайлау жүйесі мен оған қатысты заңнамалар үнемі жетілдіріліп, өзгере беретін болады. Бұл біз таңдаған демократиялық қоғам азаматтарының негізгі талабы. Ал біз айтып отырған сайлаудың электронды форматы уақыт еншісіндегі маңызды мәселе болып қала береді.

RELATED NEWS
«Ауыл» партиясын үлкен өзгерістер күтіп тұр
26 мамыр 2024
«Ауыл» партиясын үлкен өзгерістер күтіп тұр

Бүгін «Ауыл» партиясы Астана қаласы бойынша өңірлік филиалының есептік конференциясы өтті, деп хабарлайды Ulys.       

Шараға «Ауыл» партиясының Төрағасы, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Серік Егізбаев, «Ауыл» партиясы фракциясының депутаттары, Орталық аппарат қызметкерлері, Астана филиалының активі қатысты.

           

Жиында сөз алған Серік Егізбаев Саяси Кеңес Президиумының қаулысына сәйкес, партияның XXIV Съезін ағымдағы жылы 21 маусымда өткізу туралы шешім қабылданғаны айта келе,

«Партия съезін шақыру жөніндегі шешім, ең алдымен, елімізде жүргізіліп жатқан реформаларға байланысты қабылданды. Бізге парламенттік партия ретінде трансформациядан өту керек. Съезд өткізудегі мақсат тек Жарғыға өзгеріс енгізу емес, партияның саяси беделін одан әрі дамытуға және нығайтуға бағытталған жаңа саяси бағдарламаны қабылдау. Партияны жаңғырту барлық партия органдарының қызметін жетілдіруді, партия ұйымдары басшыларының, әрбір мүшесінің жоғары жауапкершілігі мен міндеттерін нақты орындауын талап етеді»,- деді.

Конференция барысында филиал атқарған жұмысының жылдық қорытындысы шығарылып, «Ауыл» партиясының XXIV съезіне делегаттар сайланды.

Жиын соңында су тасқыны зардабын жоюға белсене қатысқан партия мүшелері грамотамен марапатталды.

Партия ауылдарды дамытуға ерекше көңіл бөлуде - саясаттанушы
13 маусым 2024
Партия ауылдарды дамытуға ерекше көңіл бөлуде - саясаттанушы

Еліміздегі конституциялық реформалардан кейін саяси алаңда партиялар белсенділігінің артқанын байқауға болады. Әсіресе, «Ауыл» партиясының басшылығындағы ауыз-түйістерден соң партия қызметінде оң өзгерістер орын алуда. Бұл туралы пікірді саясаттанушы Ержан Ибраев білдірді, деп хабарлайды Ulys.

«Партия атына сай болуы үшін өңірлердегі жұмысқа көбірек көңіл бөліп, бүгінгі ауылдардың шынайы проблемаларын көтеруде. Аз ғана уақыт ішінде аймақтық филиалдарын құрып, олардың қызметін жандандыруы партияның осы бағыттағы жасалып жатқан белсенді жұмысының айқын көрінісі деуге болады», - дейді Ержан Ибраев.

Оның айтуынша партия ауылдық аумақтарды дамытуға, олардың инфрақұрылымын жақсартуға және жергілікті кәсіпкерлерді қолдауға ерекше көңіл бөлуде.

«Мәселен, өзім туып-өскен Ақмола облысының Егіндікөл ауданында ауызсу мәселесі ұзақ жылдардан бері шешімін таппай келеді. Таяуда партия басшысы Серік Егізбаев мырза біздің ауданға келді. Ол аудан әкімі мен су тартуға анықталған мердігер, жергілікті азаматтармен кездесе отырып, ауызсу мәселесін жеке бақылауда ұстайтынын жеткізді. Осы тәрізді өңірлердегі жұмыстар партияға деген сенімді нығайтып, оның халық арасында беделін арттыруға септігін тигізетіні сөзсіз», - деп толықтырды саясаттанушы.

Ulys сайтынан Мәжіліс және мәслихат депутаттығына кандидаттарға интернет-алаң беру талаптары
17 ақпан 2023
Ulys сайтынан Мәжіліс және мәслихат депутаттығына кандидаттарға интернет-алаң беру талаптары

ТОО «ULYS GROUP»

Қазақстан Республикасы, Ақмола облысы, Қосшы қаласы, Лесная Поляна шағын ауданы, 22 үй

тел: +7 775 533 1111, e-mail: [email protected]

__________________________________________________________

 

 

Председателю Центральной избирательной комиссии

Республики Казахстан

Абдирову Н.М.

(010000, г. Нур-Султан

Ул. Бейбитшилик, 4)

 

 

                                                              Председателям избирательных комиссии областей,

                                                                       а так же городов Астана, Алматы и Шымкент

 

 

 

ТОО «ULYS Group», владелец сайта https://ulys.kz направляет Вам прайс-лист для размещения на внеочередных выборах Мажилиса Парламента и Маслихата РК кандидатам в депутаты Мажилиса Парламента Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, а также кандидатам в депутаты маслихатов Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, участвующих в выборах, назначенных на «19» марта 2023 года.

 

Текст информационного сообщения был опубликован «02» февраля 2023 года на нашем сайте «ulys.kz».

 

Приложение: текст информационного сообщения на 3 листах.

 

 

 

 

Директор ТОО «ULYS Group»                                                         Ашимова З.

 

 

ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ

 

Общие условия предоставления ТОО «ULYS Group» собственника информационного агентства «ulys.kz» (далее – Сайт) интернет площадей кандидатам в депутаты Мажилиса Парламента Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, а также кандидатам в депутаты маслихатов Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, участвующих в выборах, назначенных на «19» марта 2023 года.

В соответствии с Конституционным законом Республики Казахстан «О выборах в Республике Казахстан» информирует о размере оплаты, условиях и порядке предоставления интернет – площадей на Сайте для размещения материалов предвыборной агитации (далее - Агитационные материалы) кандидатов в депутаты Мажилиса Парламента Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, а также кандидатам в депутаты маслихатов Республики Казахстан по партийным спискам, по одномандатным территориальным избирательным округам, начинается с 18:00 ч. 17 февраля 2023 года до 00:00 ч. 18 марта 2023 года, таким образом, размещение агитационных материалов на Сайте осуществляется в указанный период.

Сайт предоставляет интернет-площадь на основании письменного заявления и договора, заключаемого между собственником Сайта и Кандидатом, либо партией, либо с уполномоченным представителем Кандидата или партии. Количество и период размещения агитационных материалов указываются в письменном заявлении Кандидата либо его уполномоченного представителя, которые затем фиксируются в договоре. Заявление регистрируется в журнале регистрации заявлений Кандидатов в порядке очередности путем присвоения каждому письменному заявлению порядкового номера и даты поступления заявления.

К письменному заявлению должны быть приложены следующие документы:

1. копия документа, подтверждающего регистрацию Кандидата либо партии;

2. копия документа, подтверждающего полномочия представителя Кандидата либо партии;

 3. копия удостоверения личности лица, подающего заявление;

 4. документы, подтверждающие полномочия лица, для заключения договора.

Агитационные материалы должны содержать визуальную информацию об источниках финансирования и фамилию лица, предоставившего информацию.

Кандидаты предоставившие Агитационные материалы, персонально несут ответственность за соответствие их содержания требованиям законодательства Республики Казахстан, в том числе, в области авторских и смежных прав.

Очередность размещения на Сайте агитационных материалов Кандидатов устанавливается в порядке поступления письменных заявлений либо по жребию, в случае если заявления поступили одновременно. Порядок и условия проведения жребия определяются Сайтом.

Агитационные материалы предоставляются Сайту не позднее чем за 2 (два) рабочих дня до даты размещения.

Размещение материалов предвыборной агитации на Сайте начинается с 18:00 (время Астаны) 18 февраля 2023 года и продлится до 23:59 (время Астаны) 17 марта 2023 года. 

Оплата по заключенному договору за размещение агитационных материалов на Сайте осуществляется на основании выставленного собственником Сайта счета на оплату в течение 5-ти (пяти) рабочих дней с даты выставления счета. Оплата осуществляется на банковские реквизиты Сайта, указанные в договоре, либо счете.

Сайт вправе отказать в размещении агитационных материалов, если они содержат идеи насильственного изменения конституционного строя, нарушения целостности республики, подрыва безопасности государства, разжигания социальной, расовой, национальной, религиозной, сословной и родовой розни, культа жестокости и насилия, создание не предусмотренных законодательством военизированных формирований, в случае наличия в них информации, способной нанести ущерб чести, достоинству или деловой репутации других кандидатов в Президенты Республики Казахстан.

Условия и порядок предоставления интернет-площадей, указанных в настоящем информационном сообщении, могут корректироваться в соответствии с требованиями уполномоченных органов Республики Казахстан. Стоимость размещения агитационных материалов на Сайте составляет:

 

 

№ п/п

НАИМЕНОВАНИЕ УСЛУГИ

ЕДИНИЦА ИЗМЕРЕНИЯ

СТОИМОСТЬ ЗА ЕДИНИЦУ В ТЕНГЕ С УЧЕТОМ ( БЕЗ НДС)

1.

 

 

 Размещение статьи объемом до 3000 знаков до 5 фото (с пробелами) с закреплением в ленте главных новостей

 

услуга

 

150 000

2.

 Размещение статьи, подготовленной редакцией объемом до 5 000 знаков (с пробелами) в ленте главных новостей до 10 фото (с видео)

услуга

250 000

3.

Фоторепортаж за каждые 5 400 знаков (с пробелами), до 20 фото

услуга

200 000

4.

 

Написание статьи (қаз, рус) за каждые 1 800 знаков (с пробелами)

 услуга

30 000

5.

  

 Интервью от заказчика (допустимый объем статьи до 5 000 знаков (с пробелами) и 3 фото)

услуга

250 000

 

 

 

 

 

 

Директор ТОО «ULYS Group»                                                         Ашимова З.

 

Контакты:    

Коммерческий директор – Гарафат Кожахметов

                                                 +7775-533-11-11

 

Біз туралы
ulys.kz — ақпараттық, сараптамалық және танымдық бағыттағы материалдарды береді.
 
Мультимедиялық жоба заман талабына сай жасалған. Қазақстанның ақпараттық нарығын сапалы
контентпен қамтамасыз етуге үлес қосуға бағытталған. Мұндағы сараптамалық, танымдық
мақалалар сан саланы қамтиды. Геостратегия, геоэкономика, геосаясат, халықаралық
қатынастар мен елдің ішкі-сыртқы саясаты, экономика, жаһанда болып жатқан тектоникалық
өзгерістер мен тренд тақырыптар ұлттық мүдде тұрғысынан терең талданып қазақ
оқырмандарына жеткізіледі. Орталық Азия мен Түркі әлеміне ерекше көңіл бөлінеді.