Валюта бағамы
  • USD -

    454.1
  • EUR -

    487
  • RUB -

    5.01
АРАБ-ИЗРАИЛЬ ШИЕЛЕНІСІ
04 қаңтар 2019
АРАБ-ИЗРАИЛЬ ШИЕЛЕНІСІ

2018 жылғы 14 мамырда АҚШ елшілігінің Тель-Авивтен Иерусалимге көшуіне қатысты басталған Газа секторымен шекарада палестиналықтардың қарсылық шерулері қазіргі таңда тікелей қақтығыстарға айналды. Араб ақпарат құралдарының хабарлауынша, осы күнге дейін Израиль өзінің біржақты іс-қимылдары арқылы Иерусалимдегі ислам және христиандардың киелі орындарына дұшпандық әрекеттерін жалғастыруда. Сонымен қатар, Израиль Иерусалимді еврейлендіру, палестиналықтардың мүліктерін басып алу, заңсыз қоныстану, бейбіт шерулерді жаныштау саясатымен халықаралық құқық пен уағдаластықтардың іс жүзінде бұзуда.

2018 жылғы 14 мамырда Д.Трамптың АҚШ елшілігін Иерусалимге көшіруі палестиналықтар арасында үлкен наразылық акцияларын тудырып, шиеленісті одан әрі ушықтыра түсті. Ақпарат құралдарында «ғасыр мәмілесі» деп танылған Д.Трамптың Палестина бойынша саясаты Палестина ғана емес, көптеген мұсылман қоғамдардың ашу-ызасының артуына себеп  болып отыр.

Оның үстіне 2018 жылғы 10 қыркүйекте АҚШ «БҰҰ Палестиналық босқындарға жәрдем беру және жұмыспен қамту агенттігін»  қаржыландыруды тоқтату және Палестинаны азат ету ұйымының Вашингтондағы кеңсесін жабу туралы шешімдері палестиналықтарды бүйірден ұрды. Бұл мәселе 2018 жылғы 11 қыркүйекте Каир қаласында өткен Араб мемлекеттері лигасы Сыртқы істер министрлері Кеңесінің 150-ші отырысы барысында қарастырылып, Араб делегация басшылары АҚШ-тың біржақты саясатын қатаң сынға алды.

Бір жағынан Израиль Таяу Шығыстағы бейбітшілік үдерісі бойынша өз мүдделерін қарқынды жүргізуде. Атап айтқанда Израиль Парламенті «Ұлттық заң» жобасын бекітті. Бұған қарсы палестиналық белсінділер Израильде тұратын палестиналықтарды жаппай шеруге шығуға шақырды.

Халықаралық сарапшылардың көпшілігі Иерусалимді Израильдің астанасы деп мойындауы сияқты АҚШ Үкіметінің біржақты әрекеттері оның Таяу Шығыс бейбітшілік үдерісіндегі делдалдығына сенімсіздіктің пайда болуына, яғни палестиналықтардың Вашингтонның рөлінен күдер үзгенін тілге тиек етуде.

Д.Трамп Әкімшілігінің біржақты әрекеттерінің жиілеп кетуіне Палестина басшылығы қатты наразы. Атап айтқанда, Палестина Президенті М.Аббас «елшілігін Иерусалим қаласына көшіруіне арқылы АҚШ Израиль тарапына жақтасуда және өзінің тарапсыз делдалдық рөлінен айрылды» деп жиі мәлімдейтін болды. Осы орайда, палестиналық дипломатия халықаралық қауымдастықтың арасынан көпжақты делдалдық тетігін қалыптастыру мақсатында өзінің халықаралық үгіт-насихатын қарқынды жүргізуде.

Қазіргі таңда палестиналықтардың алдында қарқынды дипломатия арқылы халықаралық қауымдастықты Израильге қарсы қысым көресту үшін жаппай жұмылдырудан басқа шарасы қалмады. Палестиналықтар халықаралық конференция өткізу, Таяу Шығыстағы бейбітшілік бойынша жаңа халықаралық тетік құру арқылы Ресей, Қытай, Жапония сияқты басқа да державаларды бітімгершілік жұмысына тарту арқылы Вашингтонға бейбітшілік үдерісі бойынша жалғыз делдал ретінде тәуелді болмау қажеттілігін кеш болса да енді түсініп, осыған байланысты қарқынды жұмыс бастады. Палестина Ресей, Қытай және Франция сияқты БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне тұрақты мүшелерді бейбітшілік үдерісі бойынша көптарапты делдалдық ұйымдастыруға тырысып жүр.

Израильден әскери-стратегиялық тұрғыдан қалып қойғанымен, Палестина дипломатиясы соңғы жылдары халықаралық деңгейде үлкен жетістіктерге жетіп отыр. БҰҰ-да бақылаушы статусын алғанын және басқа да халықаралық ұйымдарға толыққанды мүше болғанын атап өту қажет. Араб елдері және басқа да Палестина халқының заңды құқығын мойындайтын мемлекеттер елдің халықаралық деңгейде дербес мемлекет ретінде танылуы бойынша талпыныстарға толық қолдау көрсетеді.

Біраз жылдар бойы Израильмен келіссөздерге кедергі болып келген палестиналық ішкі келіспеушілікті атап өткен жөн. Батыс жағалауды бақылауында ұстаған «Фатх» партиясы мен Газа секторын басқарып отырған исламшыл «Хамас» партиясы арасындағы қайшылық, тіптен өзара оқ ату палестиналықтардың шебін ыдыратты. Дегенмен, Мысырдың делдалдығымен екі бақталас партиялар арасындағы даулар шешіліп, уақытша үкімет құрылды.

Д.Трамптың бейбітшілік үдерісіне қатысты саясаты палестиналық фракциялардың басын қоса түсті және Палестина дипломатиясының қарқынды жұмыс істеуіне септігін тигізді. «Хамас» қозғалысы лидерлерінің бірі С.Әбу Захри палестиналық саяси топтарды Израильге қарсы бірлесуге шақырды. Ол, Израильмен қауіпсіздік бойынша үйлестіру шараларын тоқтатып, Батыс жағалауда қарсы күрес шебін қалыптастыруға және Газа секторынан блокаданы толық алып тастауға үгіттеді.

Палестина Үкіметі Израильге қарсы дипломатиялық үгітін әрі қарай үдете түсті. Раммалла ИЫҰ-дағы әріптестерінен және басқа да мемлекеттерден бұған дейін қабылданған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі қарарларын іске асыруды талап етуде.

Қорытындылай келе, алдағы уақытта палестиналықтар мен израильдіктер арасында тікелей келіссөздер өтеді деп болжау қиын. «Статус квоны» пайдаланған Израиль өзінің біржақты саясатын жалғастыра беретіні анық. Ал, Палестина және араб дипломатиясы Таяу Шығыс бейбітшілік үдерісі бойынша БҰҰ аясында халықаралық конференция ұйымдастыруға және бұрынғы халықаралық квартеттен кеңірек делдалдар тобын құруға тырысады.

 

 

Мейрам МҰҚЫШ, халықаралық сарапшы

RELATED NEWS
БҰРЫНҒЫ ПРЕЗИДЕНТ СОТТАЛДЫ
25 қаңтар 2019
БҰРЫНҒЫ ПРЕЗИДЕНТ СОТТАЛДЫ

«Ukrinform» ақпарат агенттігінің хабарлауынша, Киев соты Януковичке "мемлекетке опасыздық жасау, басқыншылық соғысқа көмектесті" деген баптар бойынша айып тағып, 13 жылға соттады. Негізгі дәлелдерінің бірі Януковичтің Ресей президенті Владимир Путинге Украинаға әскер кіргізуді сұрап жазған хаты болды. Сырттай үкім кесілген президент 2014 жылдан бері Ресейде бас сауғалап жүр. Ресейдің Бас прокуратурасы оны қайтару туралы Украинаның сұрауынан бас тартқан болатын.

 

сурет: ukrinform.ru

https://www.ukrinform.ru/rubric-polytics/2626411-anukovic-put-k-izmene-i-kak-s-etim-pokoncit.html

38 параллель немесе қос Корея
08 қараша 2019
38 параллель немесе қос Корея

Оңтүстік Корея мен Солтүстік Кореяның әскери текетіреспен өмір сүргеніне алпыс жылдай уақыт өтіпті. Тарихтың талай жылында екі елдің билік басындағы басшылар мен саяси топтар, түрлі партиялар, социалистік пен капиталистік принциптерден тұрған екі қоғам бір-біріне қырғи-қабақтық танытып келді. Бір президент кетіп, екінші президент келсе де, өзінен бұрын билік тізгінін ұстаған саясаткердің текетірес саясатын өзгеріссіз жалғастырып отыру мемлекеттік саяси бағыттың ең басты бағытына айналып отырды.

Міне, сондықтан болар, корей түбегі тек саяси ғана емес, әскери текетірестің үлкен алаңына айналды. Бір ұлт екіге бөлінді, бір ел екіге жарылды, солай екі режимнің мақсат-мүддесі және келісуімен – солтүстік пен оңтүстік деген географиялық атау алып, сол атаудың негізінде Оңтүстік пен Солтүстік Корея деп бөліп қарастырылып, 38 параллель деген әйгілі сызық ойлап табылды. Сол сызық жай ғана емес, корей ұлтының қасіретіне үңілетін сызық болып танылды. Ол сызық бұзылмайтын да, талқандалмайтын да сызық болып әлі келе жатыр...

         Екі елдің үздіксіз әскери текетіресі осы сызықтың екі жағында жатқан ағайынды екі елдің арасында ұзақ жыл бойы жалғасып келді. Екі сызықтың арғы және бергі жағында мекен еткен қос Корея, әйгілі «Корей соғысынан» кейін ара-кідік бір-біріне айбар шегіп, сұс көрсетіп, саяси және идеологиялық үгіт-насихаттарын жалғастыра берді. Апта мен ай құрғатпай әскери қақтығыстар болып тұрды. Біз білмейтін небір қақтығыс пен текетірестер, үшінші дүниежүзілік соғысқа айналып кете жаздаған оқиғалар осы корей түбегінде жиі-жиі пайда болып, дамыл таппады. Тангун деген бір атадан тарайтын корейлер осылай бір-біріне қару кезеніп, жауығып, өмір бақи өштесіп өтеміз деп ойлап па еді? Әрине, жоқ...

         Бүгін, қос Корея қандай жағдайда? Саммитер жиілегенмен, қарым-қатынасы толық қалыпқа келмеді,  екі елдің арасында жүз пайыз тұрмақ, бес пайыз сенім толықтай орнаған жоқ. Сонау бір жылдары әлемде «қырғи-қабақ соғыс» жылдарының салқыны бұл елді де шалғаны бар. Соның көрнісі осы екі елдің арасында әлі де жалғасын тауып келе жатыр. «Қырғи-қабақ соғысы» бітті деп біреулер айтады. Иә, біткен шығар, бірақ корей түбегінде оның соңғы күндері әлі де жалғасын тауып жатыр десек қателесе қоймаспыз. Өйткені, екі ел «әне-міне бірігеміз, бейбітшіліктің астында күн кешкен туысқан елміз» деп бір-біріне сенімді түрде айта алмайды. Үміт бар, бірақ күдік анағұрлым басымдау. Себебі бейбіт келісім-шартқа ресми түрде қол қойған жоқ. Бірігу процесі жүзеге аспай, тоқтап тұр. Осы сөздеріміздің дәлелі ретінде мына бір көріністі талдап қарасақ.

2018 жылдың 27 сәуір күні қос Корея басшылары бас қосып, бейбітшілік туралы сөз қозғап, алғаш рет Солтүстік Кореяның басшысы Оңтүстік Кореяның жеріне аяқ басты. Сол сәтте екі елдің арасындағы кейбір көріністер қырағы мамандардың назарынан тыс қалған емес. Соның бірі екі елдің қорғаныс министрлерінің екі елдің мемлекет басшыларына берген сәлемдесулері. Осы сәлемдесулерден әскери текетірестің қаншалықты қатты, ұзақ және ешбір елде кездеспейтіндей деңгейде өткенін көре аласыз.

Оңтүстік Кореяның баспасөздері жабыла жазған бір маңызды көрініс осы. Ол екі елдің әскери саласындағы ұзақ текетірестердің кесірінен қатып қалған қасаң ой-көзқарас пен салқындықты, әскери талап пен ұстанымды аңғаруға болады.

Сәуір айының 27-ші күні «Панмунчжомда» өткен саммитте Оңтүстік Кореяның президенті Мун Чже Ин Солтүстік Кореяның қорғаныс саласының жетекшілеріне жақындап, қолын беріп, амандасты. Сол сәтте оған Солтүстік Кореяның әскери шендегі жоғарғы лауазымды адамы бас киімінің шекесіне қолын тақап, жылы  амандасып, сөйлесті. Міне, әскери сана мен мәдениет. Бүкіл әлем білетін әскери сәлем беру. Алайда Оңтүстік Кореяның қорғаныс министріне жақындаған Солтүстік Кореяның көсемі Ким Чен Ынға Оңтүстік Кореяның қорғаныс министрі әскери қалыппен сәлем бермеді. Яғни, бас киімінің шекесіне қолын қойып, сәлем беріп амандаспады. Ол жәй ғана қолып беріп амандаса салды. Осы бір көрніс – көп жағдайды баяндайды. Оңтүстік Кореяның халықаралық қарым-қатынас саласының адамдарының пікірінше, «Солтүстік Корея әлі де бізге жау, әлі де бізден достығы жараспай отырған ел» деп қарастырады. Сондай түсінік Оңтүстік Кореяның әскери саласында да қалыптасқан. Сондықтан оның басшысына «әскери тәртіппен сәлем беру» - бұл Оңтүстік Корея әскери саласының әлсіздік байқатуы деп қарастырылуы мүмкін. Сондықтан әлі де текетірес бітпегендіктен әскери сала адамдары – құр жылы сөз бен жымиысқа, қол алысқа – оңай берілуге болмайды дейді бірқатар корейлік сарапшылар. Бір жағынан корейлік қырсықтықтың бір тамыры бадырайып шығып, көрініп қалғандай. Не десе де сол бұрынғы ескі екі режиімнің қаққан сынасы тереңдеу қағылғанға ұқсай ма, алына қоюы екі талай екенін байқатқандай...

         Жалпы халықаралық деңгейде әскери саланың кез-келген адамы өзге елдің басшына әскери үлгіде сәлем беруі үлкен этика және құрмет. Бұл бұлжытпай орындалатын қағида. Оңтүстіктің Кореялық қорғаныс саласының басшысының бұл әрекетін біреулер сөгуде, енді біреулері салқындықтың әлі де аздап бар екенін атап өтуде. Дегенмен, қоғамда «сәлем бере салса, кемшілік болмас еді» деген пікірлер жиі айтылып жатты. Осы әрекетті бір корей баспасөзі сөксе, басқа бір корей баспасөзі жақтап шықты. Енді біреулері мақтап шықты. Ішінде дұрыс дегені де болды, бұрыс дегені де болды. Қай маман қалай деп атаса да әскери текетірес жалғасып тұрған азиялық екі елдің қорғаныс саласында кейбір-кезде осындай әрекеттердің көзге көрініп тұруы – корей мәселесінің тым тамырланып, тым тереңдеп кеткенін байқатады. Екі елдің арасында бейбіт келісімге ресми қол қойылмай әскерилері бір-бірімен жылы амандаспасы анық.    

Жалпы, тарихқа үңілсек, Солтүстік Кореяға барған Оңтүстік Кореяның алғашқы екі президенті Ким Дэ Чжун мен Но Му Хенға да әскери шенді адамдар сәлем берген. Алғашқысы 2000 жылы, ал екіншісі 2007 жылы мемлекеттік сапармен барды. Сол кезде де Оңтүстік Кореяның әскери жоғарғы шенді адамдары Солтүстік Кореяның көсеміне әдеттегідей әскери тәртіппен сәлем бермеді. Міне, осындай тарихи дәлел мен дәйектер екі ел арасындағы әскери текетірестің тамыры тым терең тартып кеткенін аңғартады.

Келесі бір қызықты көрініс — Американың президенті Дональд Трампқа қатысты. Сингапур саммитінде ол Солтүстік Кореяның әскери сала адамдарына әскерилерше сәлем берді. Сол суреті Американың басты бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланып, үлкен қызығушылық тудырды. Трамптың бұл әрекетін келеке қылып күлген және сынаған саясаткерлер баршылық. Олардың ішкі ойлары бесенеден белгілі. Бірі саяси сауатсыздық деп қараса, бірі әскери сауатсыздық деп қарауы мүмкін. Бірақ тентек Трамп не жасаса да назардан тыс қалмайды. Әлемдегі ұлы дерважаның лидері осылай әскери саланың мәдениетін сақтап жатқанда, Оңтүстік Кореяның Қорғаныс министрі басшысының әлгі іс-әрекеті әскери салқындықтың кетпегендігін одан әрі айқындай түсе ме? Дональд Трамптың ісі тектілік пе әлде таяздық па, оны қалай пайымдауға болады? Кім білсін, бір жағынан оның бұл әрекеті Солтүстік Кореяның әскери адамдарына көрсеткен құрметі болса, екінші жағынан Солтүстік Кореялықтарға өзінің қандай қарулы президент екенін әзілдеп болсын байқатуы шығар. Қалай болса да Трамптың тосын әрекеті – Солтүстік Кореяның әскерилеріне текетіресуді ұстану емес, тіл табысуды ұстану керектігін аңғартқандай көрінді. Одан басқа Қытай елінің лидері де сәлемін аяп қалмады. Сондықтан, саммитердегі әскерилердің жиі бой көрсетуі әлемдік саясаттағы әскери текетірестің қаншалықты орын алғанынан бүкіл әлемге көрсетіп келеді. Ядролық қару мәселесі әскери текетірестің ең басты ядросы. Сондықтан осы бір мәселе халықаралық деңгейде шешімін таппай, текетірестер татулыққа бастамайды.

Қос Кореяның қорғаныс саласы әлі де бір-бірімен қоян-қолтық араласа қоймады. Ақпарат алмасу мен әскери тәжірибе алмасу мүлдем жоқ. Америка мен Оңтүстік Корея әскери жаттығу жүргізе бастаса Солтүстік тарапы Сеулді сынап, жиі ескерту жасап, халықаралық ұйымдарға да наразылықтарын айтып, ресми мәлімдемелер жасап келді. 2018 жылы ондай сәттер мен құлақ түргізетін оқиғалар сәл аздау болды. Оған Америка мен Солтүстік Кореяның қарым-қатынасының қалыпты арнаға түсуі мен Сеул мен Пхеньянның тіл табыса бастауы себеп болды. 2019  жылы Ким Чен Ынның Сеулге сапарынан кейін әскери салада қандай өзгерістер болады? Екі елдің арасындағы темір торлар мен миналы алқаптар толық тазарып, бейбіт келісімге қол жеткізуге байланысты жұмыстар жүзеге аса ма, сондай ниеттерін дәлелдей ме, жоқ па оны уақыт көрсетеді. Сонда ғана біз әскери салада үлкен өзгерістер басталды және бұл екі елдің бірігуіне қатысты алғы шарттар деп атай аламыз.

Дастан АҚАШ - Шығыстанушы-корейтанушы, мемлекеттік және жергілікті басқару саласы мен халырақаралық қарым-қатынас маманы

 

Мақала «ULYS» диджитал журналының 2019 жылдың қаңтар айындағы санында жарияланған.

СИРИЯДАН 47 АЗАМАТ ЕЛГЕ ҚАЙТАРЫЛДЫ
09 қаңтар 2019
СИРИЯДАН 47 АЗАМАТ ЕЛГЕ ҚАЙТАРЫЛДЫ

Бүгін мемлекет басшысы Қазақстан азаматтарын Сириядан эвакуациялау жөніндегі гуманитарлық шараның аяқталуына байланысты мәлімдеме жасады. Бұл туралы Ақорданың баспасөз қызметі мәлімет таратты.

«Биылғы 6 қаңтарда менің тапсырмам бойынша құқық қорғау органдары мен Сыртқы істер министрлігі жүргізген гуманитарлық шара нәтижесінде Сириядан 47 азаматымыз, соның ішінде 30 бала елімізге қайтарылды. Олар дағдарыс жайлаған елге алданып барып, террористердің тұтқынында болды. Қазақстанға келген соң әйелдер мен балаларға мемлекет тарапынан барлық көмек көрсетілді. Осындай ауыр жағдайға ұшыраған бұл кінәсіз жандардың қуанышында шек жоқ. Олар бір ай бойы бейімдеу орталығында болып, қажетті медициналық көмек алады. Атқарылған жұмыс мұндай келеңсіз жағдайлардың алдын алуға септігін тигізеді», — деді. Сонымен қатар, Қазақстан өз азаматтарына қай жерде жүрсе де әрдайым қолдау көрсететінін атап өткен ол: «Біздің негізгі міндетіміз – еліміздің қауіпсіздігін, халқымыздың береке-бірлігі мен тұтастығын қамтамасыз ету. Қақтығыс аймағында еріксіз жүрген балаларды қайтару жөніндегі жұмыстарды жалғастыра беретін боламыз», - деді.

Қазақстан азаматтарын Сириядан құтқару операциясы «Жусан» деп аталды. 5-6 қаңтарда жүзеге асқан шара туралы документалді арнай видеоролик  төменде, көре аласыздар.    

Сурет: akorda.kz, bnews.kz сайтынан алынды.

Біз туралы
ulys.kz — ақпараттық, сараптамалық және танымдық бағыттағы материалдарды береді.
 
Мультимедиялық жоба заман талабына сай жасалған. Қазақстанның ақпараттық нарығын сапалы
контентпен қамтамасыз етуге үлес қосуға бағытталған. Мұндағы сараптамалық, танымдық
мақалалар сан саланы қамтиды. Геостратегия, геоэкономика, геосаясат, халықаралық
қатынастар мен елдің ішкі-сыртқы саясаты, экономика, жаһанда болып жатқан тектоникалық
өзгерістер мен тренд тақырыптар ұлттық мүдде тұрғысынан терең талданып қазақ
оқырмандарына жеткізіледі. Орталық Азия мен Түркі әлеміне ерекше көңіл бөлінеді.