Валюта бағамы
  • USD -

    451.7
  • EUR -

    488
  • RUB -

    5.07
АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ, ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ: ОТАРСЫЗДАНУ  МӘДЕНИЕТ ПЕН РУХАНИЯТ АРҚЫЛЫ КЕЛЕДІ
11 қаңтар 2019
АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ, ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ: ОТАРСЫЗДАНУ МӘДЕНИЕТ ПЕН РУХАНИЯТ АРҚЫЛЫ КЕЛЕДІ

ULYS: Сіз жалпы «ұлтты жаңғырту» керек деген ұсынысты дүркін-дүркін айтып жүрсіз. Бір кездері көшпелі дала қазағы едік, коммунизм келді, күшпен отырықшы етті. Көбіміз қала қазағына айналдық, қуғын көрдік, қысым көрдік, ақсөңке болып аштан қырылдық, соғысқа да қатыстық. Тәуелсіздік алған жылдары нарыққа бет бұрдық. Соңғы екі-үш ғасырда әр түрлі идеологияның қысымында қалып, мәдени соққылар мен зобалаңға ұшыраған ұлттың қазіргі кебі қандай,  қандай қазақпыз өзі? Бұрынғы қазақ пен бүгінгі қазақтың парқы не?

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Қазіргі қазақты бір сөзбен сипаттау қиынның-қиыны. Бүгінгі қазақ ана тілдің аясында толық ұйыса алмай отыр. Шын мәнінде қазір бір тілде ғана сөйлейтін қазақ жоқ. Мәдениет жағынан да бір мәдениетті ғана ұстанатындар өте аз. Бұл «қазақ өзге тілде сөйлемесін, басқа мәдениетпен араласпасын» деген сөз емес. Алайда қай ұлтта болсын басым тіл өз ана тілі болу керек, үстемдікке өзінің төл мәдениеті ие болуы қажет. Ал тамыры терең дәстүрің мен бабалардан жалғасып келе жатқан дәстүрлі дініңнің мойыны озық тұруы тиіс. Осы тұрғыдан келгенде өкінішке қарай, қазақ бір тілді, ұлттық мәдениеті басым деп айта алмаймыз. Сондықтан тіл жағынан, мәдениет жағынан, руханият жағынын, дәстүр жағынан енді-енді өзімізді танып келе жатқан ұлтпыз. Бірақ «қазақ азды –тозды, деградацияға ұшырады, ұлт болмайды»  дегенге де сенбеймін. Қазақтың қазіргі ұлттық дәстүрі мен дүниетанымында белгілі бір өзек бар. Осы өзек азайып, жіңішкере берсе, ол ұлттық ділден, дәстүрден арылып, айырылып қалу қауіпі жоқ емес. Президент те бір қатерді сезетін шығар. Рухани жаңғыруға бет бұрғызды. Сондықтан мәселе сол өзекті кеңейту. «Ұлтты жаңғырту» дегеннің өзі осы мәселені қаузайды.

ULYS: Кеңестік жүйеде дүниеге келген буынға әлі де болса коммунистік идеология ыстық, кейінгі жастар болса, жаппай исламдық, батыстық құндылықтарға құмарта бастады. Идеологиялық алуандықтар, көзқарастар қайшылығы бізді бөлшектеуге жеткізбей ме? Бауырлас Өзбекстан Әмір Темірді идеология етіп алды, мына тұрған тәжіктердің өзі мың жыл бұрынғы тарихын тірілтіп, сол кездегі көсемі Сомониді ұлтты біріктіретін күшке айналдырды. Түрікмендер де Оғызханды әспеттейді. Біз «Мәңгілік ел» идеологиясын негізге алып, рухани жаңғыруға бет бұрдық. Бүгінгі күні ұлттық идеологиямыздың ұстанымдары не болу керек?     

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Ұлттық идеология дегенде тіл, дін, мәдениет пен дәстүр бірге жүреді. Әлгі «код» дегеніміз осы. «Код» деген сөздің өзі негізі техникалық ғылымдардан келген ғой. Сол «код» жоғарыда айтқан ұлтты ұлт ететін қасиеттер. Ол қасиеттерден айырылсақ, ұлттық тектен жұрдай боламыз. Ұлттық код өзі-өзінен қалыптаспайды, ол үшін  ұлттың болмысын, қазақтың тарихын білу керек. Сол кезде жаңағы құндылықтар күш алады, үлкен ықпал етеді, оңға да солға, да ауытқып кетпеуге негіз болады, тірек болады. Рухани діңгегі бос жастар көбейді. Басқа дінге өтіп, діннен ажыраса қазақшылығынан да ажырайды деген сөз жоқ. Тілінен адасса, яғни басқа тілге ауысса, басқа дінге де ауысады. Оған нақты мысал бар: бауырлас  башқұрттар мен татарлардың 10 пайызы православ дінінде. Олар ең бірінші тілінен ажыраған, тілінен ажыраған соң бірте-бірте дінінен ажыраған. Енді қалған  башқұрт пен татарларды түгелдей православ етіп шоқындыру үшін алдымен араларынан жағдайын жасап, арнайы дайындап священниктер (дін қызметкерлері - автор) шығарды. Олардың уағызына жастар еруде. Бұл екі ұлттың алдында қазір шоқынып кету, славяндану, орыстану, православ дініне ауып кету сынды үлкен қауіп тұр. Сондықтан ұлттық құндылықтарымызға ерекше мән беру керек.

ULYS: Біздің құндылықтар тек өзіміздің ғана емес, біз мақтанып ауыз толтырып айтатын қазақ елінде өмір сүріп жатқан 130 ұлт өкілдерінің де негізгі  құндылықтарына айналу керек қой?

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Әрине, негізі қай елде де мынадай бір заңдылық бар: Біздің Ассамблея ашық айтпайды, басқа елдерде ашық айтылады. Мысалы, Германияда тұратын бір қазақ ұлттық мәселені қозғамақ болды делік. Оған «Сенің қазақ ұлтыңның тарихы Қазақстанда зерттеліп жатыр, қазақтың мәдениеті мен тілі де Отаныңда дамып жатыр. Сен  Германияда қазақ мектебін ашам деп, қазақ мәдениетін дамытамын деп бізге талап қойма» деп ашық айтады. Сол сияқты  орыс халқының мәдениеті Ресейде, украиндардікі Украинада болмаса, немістердікі Германияда дамып жатыр. Ал бұл жерде негізгі ұлт, мемлекет құраушы ұлт — қазақтың мәдениеті және тілімен бәсекелестіріп оларды дамыту, оларға жағдай жасаймын деу ақылға сыймайды. Бірақ біз «сенің мәдениетің, тілін ана тарихи Отаныңда дамып жатыр ғой» деп неге айтпаймыз? Керісінше, сен осы елде тұрғаннан кейін, қазақтың тілін, тарихы мен мәдениетін білуің керек деуіміз керек емес пе? Ең бастысы біз қазір өзіміздің ұлттық негізгі тамырымызды, кодымызды сақтауға баса мән беруіміз керек. Біз қазақтың мәдениетін, театрын, кітабын, өнерін басқа ұлттар қызғанышпен қарайды екен деместен қолдауымыз керек. Олар осында дамымағанда қайда барады? Өз ісімізді өзіміз жасай беруіміз қажет. Мысалы,  қазақтың кітабын ашықтан ашық қолдап, қаржы бөлу керек, кітап дүкендерін ашу керек. Өйтпесе, қазақтың рухани құндылығы дамымайды. Қазіргідей кезеңде Президенттің мақаласы өте дұрыс деп санаймын. Себебі, қазір біздің халқымыздың өз ішінде рухани жаңғыруға сұраныс бар. Біз сол сұранысты қанағаттандыруымыз керек. Ендігәрі орыстың театрына 5 теңге бөлсең, қазақтың театрына да 5 теңге бөлеміз деген мәселе дұрыс емес. Қазақтың театрының жағдайы бөлек. Қазақ шеттетілген ұлт, қазақ жәбір көрген ұлт, қазақтың тілі кемшін болған ұлт. Сондықтан өзге ұлт өкілдеріне түсіндіріп айту керек. «Бұл қазаққа жасап отырған артықшылығымыз емес, қазақтың кеңес заманындағы, оған дейінгі рухани жарақатының, алған зиянының орнын толтыру. Мұндай саясатты ашық жүргізуіміз керек. Өзге ұлт өкілдері де оны түсінеді деп ойлаймын.

ULYS: Расында да «Мәңгілік ел» идеясының мәйегі бола алатын, елдің иесі, жердің киесі болып қалатын титулды ұлт қой...

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Әлбетте, қаржының басым көпшілігі қазақ руханиятына бөліну керек. Жаңа айтқанымдай, біз шапа шеккен халықпыз, біз отаршылдықта болған елміз.  Бізге жасаған қиянаттың орнын толтыру керек. Ұлттың руханиятына салынған үлкен жарақатты емдеу керек. Отарсыздандыру саясаты деген осыдан шығады. Ол саясат қазір бірқатар елдерде жүзеге асып жатыр. Отарсыздандыру көптеген елдерде үлкен саясатқа айналып жатыр. Мысалы, Африка мен Азияның бірқатар елі осыған қатты мәні беруде. Себебі, отарсызданудың өзі  мәдениет пен руханият арқылы келеді.

ULYS: Біз солтүстік көршінің ақпараттық-психологиялық, насихатттық ықпалы басым екендігін мойындаймыз. Олар бізге біртұтас ақпараттық кеңістік тұрғысанан қарайды. Ақпараттық қауіпсіздік саласында қатты ақсап тұрғанымыз күн өткен сайын анық сезілуде...  Қайтпек керек?     

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Саясаттану ілімінде «ақпараттық отаршылдық яғни «информационный колониализм» деген ұғым бар. Саяси тұрғыдан дербес мемлекетпіз. Ал экономикалық жағынан азды-көпті дербестік алған шығармыз. Бірақ ақпараттық жағынан біз отарланған елміз. Біз әлі күнге дейін орыс ақпараттық кеңістігіндеміз. Ол кеңістіктен шыққан жоқпыз. Біздің санамызға қатты әсер етіп, ықпалынан шығармай отыр. Өкінішке қарай, одан шығамыз деген тірлік бізде де жоқ. Ең бастысы — Қазақстанда Ресейдің ақпараттық өнімін қабылдайтын халық бар. Орыстанған қазақ пен орыс ұлты. Оларға тіпті қажет те. Сондықтан бүгінде біздің ұлттық намысымыз әлі де болса төмен. Ең қорқыныштысы — елдің болашағына үлкен қауіп. Ақпараттық қауіпсіздік дегеніміз — ұлттық қауіпсіздіктің бір саласы ғой. Осы себепті бұл салада елдігімізді қорғау мәселесі рухани жаңғыру саласында бөлек бір, ерекше тақырып ретінде қаралуы қажет.

ULYS: Салиқалы сұхбатыңызға көп рақмет!

Материал «ULYS» танымдық-сараптамалық халықаралық журналынан алынды. Қазақстанның тұңғыш диджитал журналын төмендегі сілтемелер арқылы google play мен app store-дан тегін жүктеп, оқи аласыздар.

Appstore

https://itunes.apple.com/us/app/ulys/id1254960265

Playstore

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.publishing.ulys

 

RELATED NEWS
АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ, ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ: ОТАРСЫЗДАНУ  МӘДЕНИЕТ ПЕН РУХАНИЯТ АРҚЫЛЫ КЕЛЕДІ
11 қаңтар 2019
АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ, ҚОҒАМ ҚАЙРАТКЕРІ: ОТАРСЫЗДАНУ МӘДЕНИЕТ ПЕН РУХАНИЯТ АРҚЫЛЫ КЕЛЕДІ

ULYS: Сіз жалпы «ұлтты жаңғырту» керек деген ұсынысты дүркін-дүркін айтып жүрсіз. Бір кездері көшпелі дала қазағы едік, коммунизм келді, күшпен отырықшы етті. Көбіміз қала қазағына айналдық, қуғын көрдік, қысым көрдік, ақсөңке болып аштан қырылдық, соғысқа да қатыстық. Тәуелсіздік алған жылдары нарыққа бет бұрдық. Соңғы екі-үш ғасырда әр түрлі идеологияның қысымында қалып, мәдени соққылар мен зобалаңға ұшыраған ұлттың қазіргі кебі қандай,  қандай қазақпыз өзі? Бұрынғы қазақ пен бүгінгі қазақтың парқы не?

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Қазіргі қазақты бір сөзбен сипаттау қиынның-қиыны. Бүгінгі қазақ ана тілдің аясында толық ұйыса алмай отыр. Шын мәнінде қазір бір тілде ғана сөйлейтін қазақ жоқ. Мәдениет жағынан да бір мәдениетті ғана ұстанатындар өте аз. Бұл «қазақ өзге тілде сөйлемесін, басқа мәдениетпен араласпасын» деген сөз емес. Алайда қай ұлтта болсын басым тіл өз ана тілі болу керек, үстемдікке өзінің төл мәдениеті ие болуы қажет. Ал тамыры терең дәстүрің мен бабалардан жалғасып келе жатқан дәстүрлі дініңнің мойыны озық тұруы тиіс. Осы тұрғыдан келгенде өкінішке қарай, қазақ бір тілді, ұлттық мәдениеті басым деп айта алмаймыз. Сондықтан тіл жағынан, мәдениет жағынан, руханият жағынын, дәстүр жағынан енді-енді өзімізді танып келе жатқан ұлтпыз. Бірақ «қазақ азды –тозды, деградацияға ұшырады, ұлт болмайды»  дегенге де сенбеймін. Қазақтың қазіргі ұлттық дәстүрі мен дүниетанымында белгілі бір өзек бар. Осы өзек азайып, жіңішкере берсе, ол ұлттық ділден, дәстүрден арылып, айырылып қалу қауіпі жоқ емес. Президент те бір қатерді сезетін шығар. Рухани жаңғыруға бет бұрғызды. Сондықтан мәселе сол өзекті кеңейту. «Ұлтты жаңғырту» дегеннің өзі осы мәселені қаузайды.

ULYS: Кеңестік жүйеде дүниеге келген буынға әлі де болса коммунистік идеология ыстық, кейінгі жастар болса, жаппай исламдық, батыстық құндылықтарға құмарта бастады. Идеологиялық алуандықтар, көзқарастар қайшылығы бізді бөлшектеуге жеткізбей ме? Бауырлас Өзбекстан Әмір Темірді идеология етіп алды, мына тұрған тәжіктердің өзі мың жыл бұрынғы тарихын тірілтіп, сол кездегі көсемі Сомониді ұлтты біріктіретін күшке айналдырды. Түрікмендер де Оғызханды әспеттейді. Біз «Мәңгілік ел» идеологиясын негізге алып, рухани жаңғыруға бет бұрдық. Бүгінгі күні ұлттық идеологиямыздың ұстанымдары не болу керек?     

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Ұлттық идеология дегенде тіл, дін, мәдениет пен дәстүр бірге жүреді. Әлгі «код» дегеніміз осы. «Код» деген сөздің өзі негізі техникалық ғылымдардан келген ғой. Сол «код» жоғарыда айтқан ұлтты ұлт ететін қасиеттер. Ол қасиеттерден айырылсақ, ұлттық тектен жұрдай боламыз. Ұлттық код өзі-өзінен қалыптаспайды, ол үшін  ұлттың болмысын, қазақтың тарихын білу керек. Сол кезде жаңағы құндылықтар күш алады, үлкен ықпал етеді, оңға да солға, да ауытқып кетпеуге негіз болады, тірек болады. Рухани діңгегі бос жастар көбейді. Басқа дінге өтіп, діннен ажыраса қазақшылығынан да ажырайды деген сөз жоқ. Тілінен адасса, яғни басқа тілге ауысса, басқа дінге де ауысады. Оған нақты мысал бар: бауырлас  башқұрттар мен татарлардың 10 пайызы православ дінінде. Олар ең бірінші тілінен ажыраған, тілінен ажыраған соң бірте-бірте дінінен ажыраған. Енді қалған  башқұрт пен татарларды түгелдей православ етіп шоқындыру үшін алдымен араларынан жағдайын жасап, арнайы дайындап священниктер (дін қызметкерлері - автор) шығарды. Олардың уағызына жастар еруде. Бұл екі ұлттың алдында қазір шоқынып кету, славяндану, орыстану, православ дініне ауып кету сынды үлкен қауіп тұр. Сондықтан ұлттық құндылықтарымызға ерекше мән беру керек.

ULYS: Біздің құндылықтар тек өзіміздің ғана емес, біз мақтанып ауыз толтырып айтатын қазақ елінде өмір сүріп жатқан 130 ұлт өкілдерінің де негізгі  құндылықтарына айналу керек қой?

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Әрине, негізі қай елде де мынадай бір заңдылық бар: Біздің Ассамблея ашық айтпайды, басқа елдерде ашық айтылады. Мысалы, Германияда тұратын бір қазақ ұлттық мәселені қозғамақ болды делік. Оған «Сенің қазақ ұлтыңның тарихы Қазақстанда зерттеліп жатыр, қазақтың мәдениеті мен тілі де Отаныңда дамып жатыр. Сен  Германияда қазақ мектебін ашам деп, қазақ мәдениетін дамытамын деп бізге талап қойма» деп ашық айтады. Сол сияқты  орыс халқының мәдениеті Ресейде, украиндардікі Украинада болмаса, немістердікі Германияда дамып жатыр. Ал бұл жерде негізгі ұлт, мемлекет құраушы ұлт — қазақтың мәдениеті және тілімен бәсекелестіріп оларды дамыту, оларға жағдай жасаймын деу ақылға сыймайды. Бірақ біз «сенің мәдениетің, тілін ана тарихи Отаныңда дамып жатыр ғой» деп неге айтпаймыз? Керісінше, сен осы елде тұрғаннан кейін, қазақтың тілін, тарихы мен мәдениетін білуің керек деуіміз керек емес пе? Ең бастысы біз қазір өзіміздің ұлттық негізгі тамырымызды, кодымызды сақтауға баса мән беруіміз керек. Біз қазақтың мәдениетін, театрын, кітабын, өнерін басқа ұлттар қызғанышпен қарайды екен деместен қолдауымыз керек. Олар осында дамымағанда қайда барады? Өз ісімізді өзіміз жасай беруіміз қажет. Мысалы,  қазақтың кітабын ашықтан ашық қолдап, қаржы бөлу керек, кітап дүкендерін ашу керек. Өйтпесе, қазақтың рухани құндылығы дамымайды. Қазіргідей кезеңде Президенттің мақаласы өте дұрыс деп санаймын. Себебі, қазір біздің халқымыздың өз ішінде рухани жаңғыруға сұраныс бар. Біз сол сұранысты қанағаттандыруымыз керек. Ендігәрі орыстың театрына 5 теңге бөлсең, қазақтың театрына да 5 теңге бөлеміз деген мәселе дұрыс емес. Қазақтың театрының жағдайы бөлек. Қазақ шеттетілген ұлт, қазақ жәбір көрген ұлт, қазақтың тілі кемшін болған ұлт. Сондықтан өзге ұлт өкілдеріне түсіндіріп айту керек. «Бұл қазаққа жасап отырған артықшылығымыз емес, қазақтың кеңес заманындағы, оған дейінгі рухани жарақатының, алған зиянының орнын толтыру. Мұндай саясатты ашық жүргізуіміз керек. Өзге ұлт өкілдері де оны түсінеді деп ойлаймын.

ULYS: Расында да «Мәңгілік ел» идеясының мәйегі бола алатын, елдің иесі, жердің киесі болып қалатын титулды ұлт қой...

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Әлбетте, қаржының басым көпшілігі қазақ руханиятына бөліну керек. Жаңа айтқанымдай, біз шапа шеккен халықпыз, біз отаршылдықта болған елміз.  Бізге жасаған қиянаттың орнын толтыру керек. Ұлттың руханиятына салынған үлкен жарақатты емдеу керек. Отарсыздандыру саясаты деген осыдан шығады. Ол саясат қазір бірқатар елдерде жүзеге асып жатыр. Отарсыздандыру көптеген елдерде үлкен саясатқа айналып жатыр. Мысалы, Африка мен Азияның бірқатар елі осыған қатты мәні беруде. Себебі, отарсызданудың өзі  мәдениет пен руханият арқылы келеді.

ULYS: Біз солтүстік көршінің ақпараттық-психологиялық, насихатттық ықпалы басым екендігін мойындаймыз. Олар бізге біртұтас ақпараттық кеңістік тұрғысанан қарайды. Ақпараттық қауіпсіздік саласында қатты ақсап тұрғанымыз күн өткен сайын анық сезілуде...  Қайтпек керек?     

АМАНГЕЛДІ АЙТАЛЫ: Саясаттану ілімінде «ақпараттық отаршылдық яғни «информационный колониализм» деген ұғым бар. Саяси тұрғыдан дербес мемлекетпіз. Ал экономикалық жағынан азды-көпті дербестік алған шығармыз. Бірақ ақпараттық жағынан біз отарланған елміз. Біз әлі күнге дейін орыс ақпараттық кеңістігіндеміз. Ол кеңістіктен шыққан жоқпыз. Біздің санамызға қатты әсер етіп, ықпалынан шығармай отыр. Өкінішке қарай, одан шығамыз деген тірлік бізде де жоқ. Ең бастысы — Қазақстанда Ресейдің ақпараттық өнімін қабылдайтын халық бар. Орыстанған қазақ пен орыс ұлты. Оларға тіпті қажет те. Сондықтан бүгінде біздің ұлттық намысымыз әлі де болса төмен. Ең қорқыныштысы — елдің болашағына үлкен қауіп. Ақпараттық қауіпсіздік дегеніміз — ұлттық қауіпсіздіктің бір саласы ғой. Осы себепті бұл салада елдігімізді қорғау мәселесі рухани жаңғыру саласында бөлек бір, ерекше тақырып ретінде қаралуы қажет.

ULYS: Салиқалы сұхбатыңызға көп рақмет!

Материал «ULYS» танымдық-сараптамалық халықаралық журналынан алынды. Қазақстанның тұңғыш диджитал журналын төмендегі сілтемелер арқылы google play мен app store-дан тегін жүктеп, оқи аласыздар.

Appstore

https://itunes.apple.com/us/app/ulys/id1254960265

Playstore

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.publishing.ulys

 

Жигули Дайрабаев: Үкімет ауылға қатысты ескі принципті өзгертуі керек
03 мамыр 2024
Жигули Дайрабаев: Үкімет ауылға қатысты ескі принципті өзгертуі керек

Ауылдың жыры мен зарын Үкіметке жеткізіп жүрген санаулы мәжіліс депуттарының бірі, Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі Жигули Дайрабаев су тасқыны кезіндегі дихандардың проблемасы, тозығы жеткен елді мекендер жайы, бос жатқан жерлер, Парламенттегі ауыл үніне қатысты Ulys тілшісінің бірқатар сұрағына жауап берді.

Жигули Молдақалықұлы, уақытыңызды бөліп бізге сұхат бергеніңізге редакция атынан зор алғыс білдіремін! Алғашқы сұрағым қазір және болашақта аса маңызды болатын су мәселесіне қатысты. Бәріміз білетіндей сіз осы жылдың басында Үкімет жанынан құрылған Су кеңесінің құрамына кірдіңіз? Осы кеңес жұмысы туралы толық айтып берсеңіз?

Президентіміз су айналасында қордаланған түйіндерді шешу мақсатында Үкіметке тапсырма беріп, жеке министрлік құрған болатын. Бұл тек атқарушы органның бір тармағы ғана. Мұны қанағат тұтып отыра беретін болсақ нәтиже болмайтыны анық. Мысалы, трансшекаралық өзендердің мәселесінде Сыртқы істер министрлігінің ықпалы қажет болса, су жүйелерін цифрландыру бағытында бөлек құрылымдағы ведомствоның көмегіне мұқтаж. Ал судың негізгі тұтынушысы болып есептелетін өндіріс пен ауыл шаруашылығы басқа меморгандардың құзыретінде. Бұдан бөлек жаңа технологияларды жетік білетін сарапшылар қауымдастығы мен ғалымдар бар емес пе? Мінекей, солардың барлығының пікірі мен ұсыныстарын біріктіретін, бір жерде талқылайтын арнайы алқалық орта керек болды. Осы тұрғыдан құрылған Су кеңесінің қазіргі қолға алған жұмыстары жүйелі өзгерістің бір бөлігі ғана деп білемін.

ЖАҢА СУ ҚОЙМАЛАРЫН САЛУ ТРАНСШЕКАРАЛЫҚ ӨЗЕН СУЫНА ТӘУЕКЕЛДІ АЗАЙТАДЫ

Қазақстан трансшекаралық өзен суына кіріптар. Бұл мәселелер болашақта қалай шешімін табуы мүмкін? Сосын ауыл шаруашылығы жерлерін суарудағы түйіндер туралы не айтасыз?

Соңғы уақытта қуаңшылық проблемасы тек ғана Қазақстанда емес, әлемнің барлық елінде байқалуда. Оның үстіне жер шарындағы халық санының күрт өсуі, азық-түлік дағдарысына әкеліп соқтыратыны тағы бар. Осыны ескерген  мемлекеттер қол қусырып отырмасы анық. Қазақстанға кіретін өзендердің бастауына иелік етіп отырған Қытай да, Орталық Азиядағы көршілеріміз де бұл тәуекелдің алдын алатыны белгілі. Демек олардың әрқайсысы су қорын жинақтайды. Президентіміздің 20-ға жуық су қоймасын жақын уақытта салу керек деген тапсырмасы есіңізде шығар? Бұл су бойынша басқа елдерге деген тәуелділікті азайтудың негізгі амалы. Сондықтан да Үкімет Мемлекет басшысының тапсырмасын тез арада қолға алып, осы бағыттағы жұмыстарды үдетуі тиіс. Және де сыртқы саясатта трансшекаралық өзендер бойынша позициямызды нақты айқындап алып, келісөздерді интенсивті түрде жүргізу қажет.

Ауылдағы шаруашылықты ұлғайту үшін жер керек. Негізгі игерілмей жатқан ауылдық жерлер көп пе?

Әрине, игерілмей жатқан жерлер өте көп! Сол жердің барлығын баяғыдан бері өндіріс айналымына жіберіп, қолға алғанда Қазақстан аграрлы держава елдерінің қатарына енетін еді. Әттең,  бұл бағытта Үкімет ауыз толтырарлық нәтижеге қол жеткізе алмай жүр. Оның үстіне урбанизация проблемасы кадр тапшылығына алып келуде. Егіс алқаптарын игеру және мал шаруашылығын қолға алу үшін жұмысшы керек емес пе? Ал халық жаппай қалаларға көшіп жатқанда мұның арты жақсылыққа апара қоймасы анық. Менің пікірімше,  бұл мәселені шешудің екі шешімі бар. Біріншісі – қолда бар өндірісті интенсивті жүйеге ауыстырып, жаңа технологиялардың арқасында өнімділікті ұлғайту. Екіншісі – өндіріспен айналысамын деген азаматтарға мейлінше жағдай жасау, оларды ынталандыру. Тек сонда ғана бос жатқан жер, халық игілігіне айналатын болады.

ПРЕЗИДЕНТ САЙЛАУЫНА ТҮСІП, ЖЕҢІЛІП ҚАЛҒАНЫМА ӨКІНБЕЙМІН

Сіз 2022 жылы Президент сайлауында негізгі кандидаттардың бірі болып бақ сынадыңыз. Шындығын айту керек, сол кезде сізді көбі «екінші Қосанов» деген пікір айтты?

Мен Президент сайлауына кандидат болып тіркеліп, алғашқы кездесуімді өзімнің туған ауылымнан бастадым. Сол кездесуде менің жақын туыс ағам көп адамның көзінше «Жигули, сен шыныңды айт, сен спектакль қойып, Қосанов сияқты болып жүрген жоқсың ба? Ертең ел-жұртқа күлкі, мазақ болмайық» деп төтесінен айтты. «Аға, мен сатқын немесе біреудің рөлін ойнап жүрген жоқпын. Шамаңыз келсе, мені қолдап дауыс беріңіз!» дедім мен.  Міне, кезінде осындай әңгімелер айтылған. Әрине, мен ешкімнің аузына қақпақ бола алмаймын ғой... «Ит үреді, керуен көшеді». Мен шынымен президент сайлауында жеңіске жеткім келді және бұл ісім үшін еш өкінбеймін. Сосын мен президенттікке кандидат болып, сайлауда жеңіске жетпей қалғаныма өкініп, сары уайымға да түскен жоқпын. Мен саясаткермін... Саясаткерде жеңіс те, жеңіліс те болады. Керсінше мен осы додадан кейін күш алдым. Өз партияластарымды жігерлендіріп, қайта Парламент сайлауына түстім. Өмірдің өзі күрес...

Сіз Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесіз. Қазір Парламент қабырғасында жүріп аграрлардың жағдайын жақсарту бағытында қандай жұмыстар мен жобаларға бастамашыл болып жүрсіз?

Парламент Мәжілісінде «Ауыл» партиясы фракциясының 8 депутаты бар. Мен солардың бірімін. Әрқайсымыздың алға қойған мақсатымыз бар. Ол– партияның сайлауалды бағдарламасын іске асыру. «Ауылдықтарды» қолдап, дауыс берген саулаушыларды ұмытпайымыз керек. Біздің тірегіміз – сайлаушылар. Сондықтан сайлауалды бағадарламамыздың әр тармағын орындауға міндеттіміз. Маған жүктелген іс –аграрлы мәселелерге қатысты заңнамалық проблемаларды шешу. Негізгі жобамыз Аграрлы банк құру және азық-түлік қауіпсіздігі туралы заң жобасын дайындап, оның қабылдауына күш салу. Сондай-ақ фермерлердің назын тыңдап, оларды Үкіметке жеткізумен айналысамын. Фракциямыздың депутаттары төменгі палатадағы әр комитетте мүше болып отыр. Бірі салық мәселелерімен шұғылданса, енді бірі ауылды елді мекендердің проблемасын шешумен айналысып жүр.

Биылғы көктемгі егін егу науқаны шаруалар үшін қиыншылықтар әкелуде. Бұл бағытта не айтар едіңіз?

Әр көктемгі егіс науқаны – біздер үшін стресс. Жанар-жағармайдың көлемі жете ме? Оларды жеткізу жүйесі қалай болмақ? Бекітілген норматив агротехнологиялық талаптарды орындауға жеткілікті ме? Тұқымның сапасы не болады? Тыңғайтқыштар қымбаттады ма? Тағы басқа осындай сұрақтар әрине маза бермейді. Көктемгі егіс науқыны кезінде тағы бір мәселе - несие мен субсидияның дұрыс бөлінбеуі. Оның үстіне биылғы су тасқыны шаруалардың, ауыл тұрғындарының жағдайларын одан әрі қиындатып отыр. Егетін тұқымы мен малдары су астында қалып зор шығынға ұшырауда. Оның үстіне егін салатын уақытты ешқашанда кешеуілдетуге болмайды. Егер уақыттан сәл кеш қалсаңыз тиісті өнім ала алмай қаласыз. Сондықтан да дәл қазір фермерлерге жан-жақты қолдау қажет. Айта берсек, проблема көп. Жақында ғана Аграрлық мәселелер комитеті осы айтылған өзекті мәселелерді талқыға салып, Ауыл шаруашылығы министрлігіне тиісті талаптарды жолдадық.

ҚАЗАҚСТАНДЫ АГРАРЛЫ ДЕРЖАВАҒА АЙНАЛДЫРАТЫН ЗАҢ ШЫҒАРУ КЕРЕК

Парламенттегі «Ауыл» партиясының жұмысы мен партия атынан дайындалып жатқан заң жобалар туралы айтып берсеңіз?

Ең басты екі жобамыз бар деп айтқан едім жоғарыда. Бірі фермерлердің арзан қаражатқа деген қажеттілігін шешуге бағытталған Агробанк құру болса, екіншісі Қазақстанды аграрлы державаға айналдыруды көздейтін азық-түлік қауіпсіздігі туралы заң шығару. Екі жобамызды қатар алып келеміз. Заңдардың мәтіні мен концепциясы дайын. Дәл осы шақта соларды қауымдастықтармен талқылап жатырмыз. Әзірше беталысымыз жаман емес сияқты.

Соңғы болған Парламент сайлауында «Ауыл» партиясы ықпалды, айтары бар саяси күшке айналғанын көрдік. Сайлаушыларыңыздың мұң-мүддесін, талап-тілегін Үкіметке жеткізуде қандай жұмыстар атқарылуда?

Сайлаушыларымыздың көп бөлігі – өңірлерде тұрады. Олармен тығыз байланыс партиямыздың филиалдары арқылы жүргізіліп жатыр. Мұны қолға алу аса маңызды деп білеміз. «Ауыл» парламенттік партияға айналғалы бері электоратымыздың айтарлықтай сенімі күшейді. Өзімізді мақтағандай болмайын, бірақ ауылдың үні биік мінберден естіле бастады. Сонымен қатар Үкіметке көптеген мәселелер бойынша депутаттық сауалдар жолданып, тұщымды ұсыныстар енгізілді. Ең негізгі жұмысымыз – заң жобаларын қабылдау барысында ауыл мен агроөнеркәсіп кешенінің мүддесін қорғау. Осы бағытта бірқатар заңға толықтырулар мен өзгерістер енгізілді. Бізді іздеп келген азаматтарға да есігімізді айқара ашып, қабылдаудамыз. Алдағы шілде мен тамыз айларында өңірлерге іс-сапарға барғанда осы жайлы толық ақпарат береміз деп отырмыз.

«Ауыл» партиясының жұмысы сайлаудан кейін қалай өзгерді?

Өз-өзімізге баға бергеннен аулақпын. Мұндайда сайлаушылар сөйлегені дұрыс. Айтатыным - өзгеріс бар. Бірқатар жоба нақты іске аса бастады. Олармен жақын танысу үшін орталық аппаратымызға арнайы қонаққа шақырамыз. Келіңіздер.

 «КЕПІІЛДІККЕ МҮЛІК ӘКЕЛІП, НЕСИЕ АЛ ДА ЖҰМЫС ІСТЕ» ДЕГЕН ҚАҒИДА ЖАРАМАЙДЫ

Ауылдың жайын сізден жақсы білетін адам жоқ. Қазір тозған ауылдар көп? Қайтсек ауыл-аймақты дамыта аламыз? Сіздің жеке пікіріңіз?

Ауыл мен ауыл шаруашылығы егіз ұғым. Мен бұл қағиданы үнемі айтып келемін. Агроөнеркәсіп дамымай жүйелі жұмыс болмайды. Адамзатты алға жетелейтін тек еңбек қана. Қолға кетпен-күрек аламын дейтін азаматтарға тиісті жағдай жасалуы тиіс. «Кепілдікке мүлік әкеліп, несие ал да жұмыс істе» деп отыра беру жарамайды. Үкімет бұл принциптен кетуі тиіс. Сондай-ақ инвестициялық жобаларды мейлінше ауылға қарай бұру керек. Сонда ғана ауыл дамиды.

«Ми ағыны» — миллиардтарды жоғалту...
04 қаңтар 2019
«Ми ағыны» — миллиардтарды жоғалту...

ULYS: Найля Серікқызы, егемен ел болғалы бергі Қазақстанның ішкі және сыртқы көші-қоны туралы әңгіме өрбітуге келіскен болатынбыз. Соңғы кездері бізге келушілерден гөрі кетушілердің қарасы қалың сияқты ма, қалай өзі?

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Иа, сөзіңіздің жаны бар.  Эмигранттардың (кетушілердің) саны 2013 жылдан бастап  біртіндеп артып келеді. Соның салдарынан 2012 жылдан бастап Қазақстанда сыртқы миграцияның теріс сальдосы қалыптасты. Оның мөлшері жылдан жылға артуда. Сонымен қатар, Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарымен салыстырғанда, еліміздің сыртқы миграциялық айналымы да соңғы жылдары 10 есе қысқарды. Аталған кезеңде иммигранттардың (келушілердің) саны шамамен 30 мыңға азайды. Ресми статистикаға көз салсақ, 2017 жылдың қорытындысы бойынша елімізге 15,6 мың адам келіп, 37,7 мың адам кетті. Сыртқы миграциялық сальдо жоғарыда атағанымдай «минус» 22,1 мың адамды құрады. Мұндай «дерт» Қарағанды, Шығыс Қазақстан және барлық солтүстік аймақтағы облыстарға тән. Ол жерлерде славян халқының басым бөлігі (орыстар, украиндар, белорустар), сонымен қатар, немістер мен татарлар өмір сүреді. Ал көшіп келушілер саны көшіп кеткендерден жоғары болған өңірлер бойынша Алматы облысы алда.  Одан соң Маңғыстау, Оңтүстік Қазақстан облысы (қазіргі Түркістан облысы) және Атырау облысы тұр. Мұндай ағындар аймақтардағы этникалық құрамға және шекаралас жатқан елдердің орналасуымен байланысты болады.

ULYS: Қазақстан көші-қонындағы мұндай өзгерістердің сыры неде?

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Оның көптеген себептері бар. Мәселен, мұндай үрдістерді жаһандық қаржы дағдарысы, геосаяси қарым-қатынастардың ушығуы, технологиялық өзгерістер жағдайындағы экономикадағы жағымсыз факторлардың белең алуы т.б. сынды жағдайлармен түсіндіруге болады.

ULYS: Түсінікті. Енді жөңкіліп, жер ауыстырғандардың этникалық құрамына тоқталсаңыз...   

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Жақсы, өткен жылы елден кеткен эмигранттардың 72,3% орыстар, 8,4% немістер, 6,6% украиндар сондай-ақ 3,8% қазақтар екен. Бұл жерде орыс және неміс ұлттарының өкілдері жоғарыда аталған теріс сальдоға ие аймақтардан кетіп жатқанын айтқан жөн. Мәселен, тек Қарағанды облысынан ғана 4,5 мыңға жуық орыс және 600-ден астам неміс кетті.

Жалпы эмигранттардың басым бөлігі ТМД елдеріне қоныс аударады. Елден кетушілердің басым бөлігі орыс халқы болғандықтан, бұл тізімде Ресей бірінші орында тұр. Тек былтырдың өзінде Қазақстаннан Ресейге 32 874 адам көшті, бұл жалпы мигранттардың 87%. Қоныс аударуға өзінің тарихи отанына оралу аспектісі және ол елдегі әлеуметтік саясаттағы бірқатар басымдықтар әсер етеді. Мәселен, Ресейдің отандастарының қоныс аударуына бағытталған арнайы тиімді бағдарламасы бар. Оның аясында көшіп келген орыс ұлты өкілдеріне жеделдетілген түрде азаматтық алуға, көшуге жұмсалатын шығындарын өтеуге, белгілі бір аймақтарда жұмыс орнымен қамтасыз етуге және басқа да әлеуметтік артықшылықтарға ие болуға кепілдік беріледі. Ресейден кейін, Қазақстан азаматтары Германия, Беларусь, АҚШ, көрші Өзбекстан және Қырғызстан, Канада, Израиль елдеріне көшеді. Тағы бір қынжылтатын жайт, елімізден славян этностары өкілдерімен қатар, титулды ұлт өкілдері де кете бастады, оған «зияткерлік көші-қон» үрдісі де себепші болуы мүмкін...

ULYS: Әлбетте, этникалық орыстардың Ресейге тартатынын түсінуге болады. «Орыс әлемі» аясында да үлкен саясаттар жүргізіп, шетелдердегі қандастарын қолдап, жағдай жасап отырғанын білеміз. Тіпті, олармен шекаралас облыстарда аталған ұлт жастарының кетіп жатқаны қаншалықты рас дерек?     

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Иа, ол рас дүние. Қазақстанның солтүстік және шығыс аймақтарында тұратын мектеп бітіруші түлектер көп жағдайда өз оқуын ресейлік оқу орындарында жалғастыруға шешім қабылдайтынын айта кеткен жөн. Тіпті кейін олардың едәуір бөлігі оқуын аяқтағаннан соң Ресейде біржола  қалады. Мысалы, 2017 жылы Шығыс Қазақстан облысында жастардың қоныс аударуы мәселесіне қатысты әлеуметтік  зерттеу жүргізілді. Сауалнамаға 10–11 сыныптың бір жарым мыңдай оқушысы мен 1200 ата-ана қатысты. Нәтижесінде, респонденттердің 50 пайыздан астамы Қазақстаннан тыс аймақта білім алуға ниет білдірген және олардың 30% қайтып оралмайтындарын айтқан.

ULYS:  Кеткендердің жолы болсын! Ал келгендер...

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Қазақстанға келген иммигранттардың 58% қазақтар, 21,2% орыстар, 2,5% украиндар және 2,2% өзбектер. Олардың негізгі бөлігі Алматы, Маңғыстау және Түркістан облысына келеді. Өткен жылғы дерек бойынша, Қазақстанға иммигранттар көбінесе Өзбекстаннан – 4 972 адам немесе 31,9%, Ресейден – 4 346 адам (27,9%), Қытайдан – 3 015 адам (19,3%), Қырғыз Республикасынан – 662 адам (4,2%) және Түрікменстаннан – 382 келді (2,4%). Ол мемлекеттерден келетіндердің басым көбі қазақтар мен орыстар.

ULYS: Келушілер мен кетушілердің саны туралы мол мағлұмат алдық. Енді сапасы туралы да біле отырсақ...

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Дұрыс айтасыз, эмигранттар мен иммигранттардың білім деңгейі де ерекше назар аударуды қажет етеді. 2017 жылы Қазақстаннан ТМД елдеріне кеткен 15 жастан асқан азаматтардың  39% жоғары білімді, 31,8 пайызында орта кәсіптік білімі бар. Ал басқа шет мемлекеттерге Қазақстаннан 38,7% жоғары білімді, 29% орта кәсіптік білімі бар азаматтар қоныс аударды. Өз кезегінде Қазақстанға 15 жастан асқан ТМД елдерінен келушілердің ішінде 21,4% жоғары білімді, 26% орта кәсіптік білімі барлар. Басқа елдерден келетін иммигранттардың тек қана 16,3% жоғары білімді және 7,6% орта кәсіптік білімі барлар. Нәтижесінде, елден кеткендердің шамамен 60% жоғары немесе орта кәсіптік білімге ие болса, елімізге келгендердің ішінде мұндай білім деңгейі бар адамдар саны 50 пайызға да жетпейді.

ULYS: Бізді олардың мамандықтары да қызықтырады...

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Елімізден көп жағдайда техникалық, педагогикалық және экономикалық білімі барлар кетеді. Ал Қазақстанға келгендердің негізгі бөлігі техникалық және экономикалық мамандықтарды игергендер. Алайда, сыртқы миграцияның жалпы сальдосы теріс мәнді болғандықтан, бұл көрсеткіштер шамалас бола алмайды. Сонымен қатар, еңбек нарығында теңгерімсіздіктің қалыптасуына әсер етіп отырады. Кетіп жатқан білікті және сапалы жұмыс күшінің ойсырап қалған орны елге келгендер есебінен жабылмайды. Қазақстанның кең-байтақ аумағын және халқымыздың теңгерімсіз таралуын есепке алатын болсақ, бұл үрдістер мемлекетіміздің демографиялық саясаты үшін де күрделі сын-тегеуіріндерге айналуы мүмкін. Оған қоса, елден кетушілердің негізгі бөлігі жастар. Яғни, елден көбінесе жас, білімді және келешегі бар азаматтар кетеді. Бұл зияткерлік көші-қон үрдісінің күшейгенін көрсетеді.

ULYS: Яғни мұндай білімді-білікті жастардың, «милардың» кетуі бізге салқынын тигізбей қоймайды ғой?   

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Әрине, ми ағыны — миллиардтарды жоғалту десек болады. Яғни тек экономикалық, қаржылық тұрғыдан айтып тұрмын. Мәселен, әлемде мұндай үдерістердің күшеюі нәтижесінде болатын экономикалық шығындарды бағалайтын көптеген әдістер бар. Сондай бір бағалауға сәйкес, 1991-2005 жылдар аралығында 200-250 мың жоғары білімі, не аяқталмаған жоғары білімі бар азамат Қазақстаннан кеткен. Бұның әсерінен жалпы экономикалық залал шамамен 100-125 млрд АҚШ долларын құрады...

ULYS: Жоғарыда көші-қон саласындағы біраз түйткілдер туралы жақсы айттыңыз. Бірақ, соған қарамастан, Қазақстан Орталық Азия аймағында, ТМД елдері арасындағы еңбек мигранттары үшін әлі де тартымды болып қала беретін секілді?

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА:  Орташа есеппен алғанда жалпы миграциялық жылжулардың 70-80% ТМД ішінде жүреді. Негізінен шекаралардан өту кезінде визасыз режим қолданылады. Бұл ретте, Ресей кейінгі жылдары Қазақстан аймақтағы еңбек мигранттарын қабылдаушы негізгі донор мемлекеттерге айналды. Өз кезегінде, Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Молдова, Армения мигранттармен қамтамасыз етуші елдер болып отыр. Бұлардың көп бөлігі Ресейге көшеді. Ал Қазақстан Орталық Азия елдерінен келетін мигранттар үшін транзиттік-миграциялық торап ретінде қалыптасып келеді. Оған қоса, кейінгі кезде Ресейде миграциялық заңнаманың күшеюіне байланысты аталған аймақтың еңбек мигранттарының бір бөлігі жұмыс істеу үшін Қазақстанға келуге мәжбүр болды. Әдетте, мигранттарды қабылдаушы мемлекеттерге, негізінен, біліктілігі төмен адамдар келеді. Өз кезегінде бұл қабылдаушы мемлекеттерден өз қабілеттерін елде толық жүзеге асыруға мүмкіндіктері болмағаннан кейін біліктілігі жоғары адамдар кетеді. Жоғарыда айтқанымдай, мұндай айналымды тең деу мүмкін емес.

ULYS: Сырттан қара жұмыс істеушілердің ағылуы біздің еңбек нарығымыздағы бағаның төмендеп, жерлестеріміз үшін  жұмыс орындарының азаюына әсер етпей ме?     

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Халықаралық көші-қонның мұндай үдерістерінің жағымды және жағымсыз жақтары болады. Бір жағынан, бұл үдерістер аймақ мемлекеттері үшін кедейшілік, өмір сүру деңгейінің төмендігі, әлеуметтік тұрақтылық, еңбек нарығындағы тапшылық сияқты әлеуметтік-экономикалық және демографиялық мәселелердің қауырттылығын төмендетуге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, сіз айтқандай, елде кәсіби мамандар жетіспеушілігінің пайда болуына, көлеңкелі экономиканың дамуына, тіркелмеген жұмыс күшінің артуына, адам құқықтарының сақталмауына, сондай-ақ отбасы құндылықтарының күйреуіне ықпал етеді.

ULYS: Бізге сырттан жұмыс іздеушілер әлі келіп жатыр. Бір қызыға, соңғы уақытта біраз жігіттеріміздің екі қолға бір күрек іздеп Оңтүстік Кореяға дейін кетіп қалғаны бізді таң қалдырады...

НАЙЛЯ ӘЛМҰХАМЕДОВА: Соңғы уақытта Ресейдегі геосаяси және экономикалық жағдайдың біржақты күрделенуіне және бірте-бірте мигранттар біліктілігінің жоғарылауы миграция бағдарын өзгертіп жатыр. Нәтижесінде, еңбек миграциясында аймақтан тыс жаңа бағыттар дами бастады. Олар: Еуропалық одақ, Таяу Шығыс елдері, Қытай, Пәкістан және өзіңіз атап өткен Оңтүстік Корея. Келешекте бұл аймақ ішіндегі миграция әлеуетінің төмендеуіне және еңбек ресурстары үшін бәсекенің күшейе түсуіне әкелуі ықтимал.

Сондықтан да аймақ мемлекеттері қазіргі бар миграциялық мәселелерді және келешекте орын алуы мүмкін сын-тегеуіріндерді алдын алу үшін миграция үдерістерін реттейтін мемлекетаралық әріптестікті нығайта түсуі қажет. Бұл орайда консультациялық негізде жұмыс істейтін түрлі форматтар қолданылып, әр мемлекет басқа аймақ мемлекеттеріне үлкен қайшылықтар тудырмайтын миграциялық тұжырымдамаларды дайындауы қажет.

ULYS: Қызықты сұхбатыңыз үшін алғысымызды білдіреміз!

 

Біз туралы
ulys.kz — ақпараттық, сараптамалық және танымдық бағыттағы материалдарды береді.
 
Мультимедиялық жоба заман талабына сай жасалған. Қазақстанның ақпараттық нарығын сапалы
контентпен қамтамасыз етуге үлес қосуға бағытталған. Мұндағы сараптамалық, танымдық
мақалалар сан саланы қамтиды. Геостратегия, геоэкономика, геосаясат, халықаралық
қатынастар мен елдің ішкі-сыртқы саясаты, экономика, жаһанда болып жатқан тектоникалық
өзгерістер мен тренд тақырыптар ұлттық мүдде тұрғысынан терең талданып қазақ
оқырмандарына жеткізіледі. Орталық Азия мен Түркі әлеміне ерекше көңіл бөлінеді.