ۆاليۋتا باعامى
  • USD -

    462.5
  • EUR -

    495.5
  • RUB -

    5.31
گرۋزياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ: ستاتۋس-كۆونىڭ جالعاسى
19 جەلتوقسان 2018
گرۋزياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ: ستاتۋس-كۆونىڭ جالعاسى

گرۋزيا پرەزيدەنتتىك سايلاۋىنىڭ ءبىرىنشى تۋرى 2018 جىلدىڭ 28-قازانىندا، ال ەكىنشى تۋرى ءبىر ايدان كەيىن 28-قاراشادا ءوتتى. بۇل ەلدە پرەزيدەنت 6 جىلعا سايلانادى. 2017 جىلى قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋسياعا سايكەس، بۇل سايلاۋ حالىقتىڭ تىكەلەي داۋىس بەرىپ ەل پرەزيدەنتىن تاڭداعان سوڭعى سايلاۋ بولدى. بۇدان كەيىنگى سايلاۋلاردا پرەزيدەنت 300 دەپۋتاتتان تۇراتىن پارلامەنت تاراپىنان سايلاناتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا، پارلامەنتتىك جۇيەگە وتكەن ەلدەگى پرەزيدەنتتىك بيلىكتىڭ تەك سيمۆوليكالىق ءمانى عانا قالادى. ال نەگىزگى بيلىك پرەمەر-مينيستردىڭ قولىندا شوعىرلانادى. دەگەنمەن، پرەزيدەنتتىڭ كەيبىر وكىلەتتىكتەرى بار. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – پرەزيدەنتتىڭ قىلمىسكەرلەردى كەشىرىپ امنيستيا جاريالاۋ قۇقىعى. بۇل قۇقىق كۇشتى قۇرال رەتىندە قاراستىرىلماسا دا، گرۋزيانىڭ ىشكى ساياساتى مەن ونىڭ سەزىمتال گەوساياسي جاعدايىن قاراستىرعان كەزدە ماڭىزدى بولىپ شىعادى.

پرەزيدەنتتىڭ قىلمىسكەرلەردى كەشىرۋ قۇقىعىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتا ماڭىزدى ماسەلەگە اينالۋىنىڭ سەبەبى گرۋزيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى جانە «قىزعالداق توڭكەرىسىنىڭ» جەتەكشىسى ميحايل سااكاشۆيليمەن بايلانىستى. 2012 جىلى جاڭادان قۇرىلعان «گرۋزيانىڭ ارمانى» پارتياسى سااكاشۆيليدىڭ «بىرىككەن ۇلتتىق قوزعالىس» پارتياسىن جەڭىپ بيلىككە كەلگەننەن كەيىن سااكاشۆيليدىڭ بيلىگىن ءوز مۇددەسىنە قولدانعانى تۋرالى ءىس قوزعالدى. 2018 جىلدىڭ 5-قاڭتار كۇنى وتكەن سوت وتىرىسىندا سىرتتاي ايىپتالعان سااكاشۆيليدى سوت ايىپتى دەپ تاۋىپ، ءۇش جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. الايدا، سااكاشۆيليدىڭ بيلىك تاراپىنان قۋعىن كورۋىنە قاراماستان، ەل ىشىندە ونىڭ جاقتاستارى ءالى دە بارشىلىق. گرۋزين قوعامى سااكاشۆيليگە اسىرەسە، گرۋزيانى دەموكراتيالاندىرۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن جانە ەلدى بارلىق بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردا ۇلكەن ماسەلە بولىپ تابىلاتىن پاراقورلىق پەن جەمقورلىقتان تازارتقانى ءۇشىن ءوزىن بورىشتار سەزىنەدى.

2018 جىلى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا سااكاشۆيلي نەگىزىن قالاعان «بىرىككەن ۇلتتىق قوزعالىس» پارتياسىنىڭ اتىنان پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە ۇسىنىلعان گريگول ۆاشادزە پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان جاعدايدا ميحايل سااكاشۆيليگە كەشىرىم جاريالاپ، ونىڭ ەلگە ورالۋى ءۇشىن قولىنان كەلگەنىنىڭ بارلىعىن جاسايتىندىعىن اشىق تۇردە مالىمدەدى. بۇل جاعداي تەك بيلىكتەگى «گرۋزيانىڭ ارمانى» پارتياسىنىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، رەسەيدىڭ دە الاڭداۋشىلىعىن تۋدىردى. ەگەر سااكاشۆيلي گرۋزياعا ورالىپ، ساياساتقا ارالاساتىن بولسا، وسى ۋاقىتقا دەيىن قالىپتاسقان جاعداي ياعني ستاتۋس-كۆو بۇزىلادى. وسى سەبەپتى، بيلىكتەگى توپقا وپپوزيسيا وكىلىنىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك بولدى.

بيلىكتەگى «گرۋزيانىڭ ارمانى» پارتياسى رەسەيشىل ساياسات جۇرگىزبەسە دە، پارتيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى بيزنەسمەن بيدزينا ءيۆانيشۆيليدىڭ رەسەي ازاماتى بولعاندىعى جانە ونىڭ ينۆەستيسيالارىنىڭ كوپ بولىگىنىڭ رەسەي اۋماعىندا بولۋى پارتيانىڭ استىرتىن تۇردە رەسەيدىڭ ساياساتىن جۇرگىزەدى دەگەن كۇماندى كۇشەيتۋدە. بۇل جاعدايدا بيلىكتىڭ «بىرىككەن ۇلتتىق قوعالىس» پارتياسىنىڭ ۇمىتكەرى گريگول ۆاشادزەگە قارسى پارتيانىڭ ىشىنەن ءبىر كانديداتتى شىعارۋى قوعامدىق رەاكسيانى تۋدىرار ەدى. سوندىقتان بيلىككە ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى تەڭگەرىمدى (تەپەتەڭدىك بالانس) بۇزبايتىن ءبىراق حالىقتىڭ دا كوڭىلىنەن شىعاتىن كانديدات قاجەت بولدى. بۇل قاجەتتىلىككە فرانسيادا تۋىپ وسكەن سالومە زۋرابيشۆيلي ءدوپ كەلدى. «گرۋزيانىڭ ارمانى» پارتياسى سايلاۋعا ءوز كانديداتىن ۇسىنبايتىندىعىن، ءبىراق تاۋەلسىز كانديدات سالومە زۋرابيشۆيليگە قولداۋ كورسەتەتىنىن مالىمدەدى.

1952 جىلى دۇنيەگە كەلگەن سالومە ءزۋرابيشۆيليدىڭ ايەل زاتى بولۋى جانە كوپ جىلدار بويى فرانسيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە جۇمىس ىستەۋى گرۋزين ەلەكتوراتى الدىندا سۇيكىمىن ارتتىردى. بۇعان قوسا، ونىڭ اتاسى يۆان زۋرابيشۆيلي 1918-1921 جىلدار ارالىعىندا تاۋەلسىز ەل بولعان گرۋزيانىڭ ۇكىمەتىندە جۇمىس ىستەگەن جانە گرۋزين ۇلتىنىڭ اتاسى سانالاتىن يليا چاۆچاۆادزەنىڭ دوسى بولعان. بۇل شەجىرە ەلدەگى ۇلتشىل توپتاردىڭ نازارىن اۋداردى. سالومەنىڭ العاشقى كۇيەۋى يراندىق گرۋزين بولسا دا، ونىڭ ەكىنشى كۇيەۋى  كەڭەستەر وداعىنان قاشىپ، فرانسيانى پانالاعان گرۋزين جازۋشى جانري كاشيا ەدى. بۇل مالىمەتتەر ءزۋرابيشۆيليدىڭ ۇلتشىل بولمىسىن كۇشەيتىپ، ونىڭ رەسەيگە قارسى ەكەندىگىنە حالىقتى سەندىردى. بۇعان قوسا، سالومە 2004-2005 جىلدارى سااكاشۆيليدىڭ پرەزيدەنتتىگى كەزىندە گرۋزيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ جۇمىس ىستەگەن جانە رەسەيلىك اسكەري بازالاردىڭ ەل اۋماعىنان كەتۋىندە باستى ءرول ويناعان.

28-قازاندا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدىڭ ءبىرىنشى تۋرىندا سالومە زۋرابيشۆيلي (38،64%) مەن گريگول ۆاشادزە (37،74%) ەڭ كوپ داۋىس جيناپ، ەكىنشى تۋرعا قالعان بولاتىن. 28-قاراشادا وتكەن سايلاۋدىڭ ەكىنشى تۋرىندا سالومە زۋرابيشۆيلي 59،52% داۋىس جيناپ، گرۋزيانىڭ جاڭا پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. وسىمەن گرۋزين «قىزعالداق توڭكەرىسى» كوشباسشىسى ميحايل سااكاشۆيليدىڭ گرۋزيا ساياساتىنا قايتىپ ورالۋ تۋرالى پىكىرتالاسقا نۇكتە قويىلدى.

سالومە ءزۋرابيشۆيليدىڭ جەڭىسى ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر بولمايتىنىن كورسەتەدى. گرۋزيانىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن ايقىندايتىن بيلىكتەگى پارتيا ءوز پوزيسياسىن ساقتاپ قالدى. قىسقاسى، ەلدىڭ ناتو جانە ەۋروپالىق وداق سياقتى باتىستىق ۇيىمدارعا كىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسى جالعاسا بەرەدى. ەندى ءبىر جاعىنان، گرۋزيا ءوزىنىڭ سىرتقى ساياساتىن قالىپتاستىرۋدا رەسەيدىڭ مۇددەسىن ەسكەرەدى. سونىمەن قاتار، سالومە زۋرابيشۆيلي سەكىلدى تاجىريبەلى ديپلومات ءوز ەلىن «ۋكرايناعا» اينالدىرماۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن بولادى.

ايەل زاتىنىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋى گرۋزيانىڭ يميدجىنە وڭ اسەر ەتەدى. ءزۋرابيشۆيليدىڭ جەڭىسى گرۋزيامەن ۇقساس ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايداعى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى حالىقتارى ءۇشىن دە ماڭىزدى بولماق. اسىرەسە، شەتەلدە تۋىلعان ازاماتتىڭ، قازاقشا ايتقاندا ورالماننىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋى گرۋزين قوعامىنىڭ ۇلت بولىپ ۇيىسقاندىعىن كورسەتەدى. كەڭەس ۇكىمەتى سۇرگىندەپ، شەتەل اسقان تاعدىرلى بۋىن ۇرپاعىنىڭ ەلگە ورالىپ، ەل تۇتقاسىن ۇستاۋى گرۋزيانىڭ ۇلتتىق كودتارىنىڭ ناقتى ويانعانىنىڭ بەلگىسى دەسە بولادى.

 

دىنمۇحاممەد امەتبەك، انكاراداعى «انكاسام زەرتتەۋ ورتالىعى» ەۋرازيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى، PhD دوكتور

RELATED NEWS
بۇرىنعى پرەزيدەنت سوتتالدى
25 قاڭتار 2019
بۇرىنعى پرەزيدەنت سوتتالدى

«Ukrinform» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، كييەۆ سوتى يانۋكوۆيچكە "مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋ، باسقىنشىلىق سوعىسقا كومەكتەستى" دەگەن باپتار بويىنشا ايىپ تاعىپ، 13 جىلعا سوتتادى. نەگىزگى دالەلدەرىنىڭ ءبىرى يانۋكوۆيچتىڭ رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينگە ۋكرايناعا اسكەر كىرگىزۋدى سۇراپ جازعان حاتى بولدى. سىرتتاي ۇكىم كەسىلگەن پرەزيدەنت 2014 جىلدان بەرى رەسەيدە باس ساۋعالاپ ءجۇر. رەسەيدىڭ باس پروكۋراتۋراسى ونى قايتارۋ تۋرالى ۋكراينانىڭ سۇراۋىنان باس تارتقان بولاتىن.

 

سۋرەت: ukrinform.ru

https://www.ukrinform.ru/rubric-polytics/2626411-anukovic-put-k-izmene-i-kak-s-etim-pokoncit.html

38 پاراللەل نەمەسە قوس كورەيا
08 قاراشا 2019
38 پاراللەل نەمەسە قوس كورەيا

وڭتۇستىك كورەيا مەن سولتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري تەكەتىرەسپەن ءومىر سۇرگەنىنە الپىس جىلداي ۋاقىت ءوتىپتى. تاريحتىڭ تالاي جىلىندا ەكى ەلدىڭ بيلىك باسىنداعى باسشىلار مەن ساياسي توپتار، ءتۇرلى پارتيالار، سوسياليستىك پەن كاپيتاليستىك پرينسيپتەردەن تۇرعان ەكى قوعام بىر-بىرىنە قىرعي-قاباقتىق تانىتىپ كەلدى. ءبىر پرەزيدەنت كەتىپ، ەكىنشى پرەزيدەنت كەلسە دە، وزىنەن بۇرىن بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان ساياساتكەردىڭ تەكەتىرەس ساياساتىن وزگەرىسسىز جالعاستىرىپ وتىرۋ مەملەكەتتىك ساياسي باعىتتىڭ ەڭ باستى باعىتىنا اينالىپ وتىردى.

مىنە، سوندىقتان بولار، كورەي تۇبەگى تەك ساياسي عانا ەمەس، اسكەري تەكەتىرەستىڭ ۇلكەن الاڭىنا اينالدى. ءبىر ۇلت ەكىگە ءبولىندى، ءبىر ەل ەكىگە جارىلدى، سولاي ەكى رەجيمنىڭ ماقسات-مۇددەسى جانە كەلىسۋىمەن – سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك دەگەن گەوگرافيالىق اتاۋ الىپ، سول اتاۋدىڭ نەگىزىندە وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك كورەيا دەپ ءبولىپ قاراستىرىلىپ، 38 پاراللەل دەگەن ايگىلى سىزىق ويلاپ تابىلدى. سول سىزىق جاي عانا ەمەس، كورەي ۇلتىنىڭ قاسىرەتىنە ۇڭىلەتىن سىزىق بولىپ تانىلدى. ول سىزىق بۇزىلمايتىن دا، تالقاندالمايتىن دا سىزىق بولىپ ءالى كەلە جاتىر...

         ەكى ەلدىڭ ۇزدىكسىز اسكەري تەكەتىرەسى وسى سىزىقتىڭ ەكى جاعىندا جاتقان اعايىندى ەكى ەلدىڭ اراسىندا ۇزاق جىل بويى جالعاسىپ كەلدى. ەكى سىزىقتىڭ ارعى جانە بەرگى جاعىندا مەكەن ەتكەن قوس كورەيا، ايگىلى «كورەي سوعىسىنان» كەيىن ارا-كىدىك بىر-بىرىنە ايبار شەگىپ، سۇس كورسەتىپ، ساياسي جانە يدەولوگيالىق ۇگىت-ناسيحاتتارىن جالعاستىرا بەردى. اپتا مەن اي قۇرعاتپاي اسكەري قاقتىعىستار بولىپ تۇردى. ءبىز بىلمەيتىن نەبىر قاقتىعىس پەن تەكەتىرەستەر، ءۇشىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اينالىپ كەتە جازداعان وقيعالار وسى كورەي تۇبەگىندە ءجيى-جيى پايدا بولىپ، دامىل تاپپادى. تانگۋن دەگەن ءبىر اتادان تارايتىن كورەيلەر وسىلاي بىر-بىرىنە قارۋ كەزەنىپ، جاۋىعىپ، ءومىر باقي وشتەسىپ وتەمىز دەپ ويلاپ پا ەدى؟ ارينە، جوق...

         بۇگىن، قوس كورەيا قانداي جاعدايدا؟ سامميتەر جيىلەگەنمەن، قارىم-قاتىناسى تولىق قالىپقا كەلمەدى،  ەكى ەلدىڭ اراسىندا ءجۇز پايىز تۇرماق، بەس پايىز سەنىم تولىقتاي ورناعان جوق. سوناۋ ءبىر جىلدارى الەمدە «قىرعي-قاباق سوعىس» جىلدارىنىڭ سالقىنى بۇل ەلدى دە شالعانى بار. سونىڭ كورنىسى وسى ەكى ەلدىڭ اراسىندا ءالى دە جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتىر. «قىرعي-قاباق سوعىسى» ءبىتتى دەپ بىرەۋلەر ايتادى. ءيا، بىتكەن شىعار، ءبىراق كورەي تۇبەگىندە ونىڭ سوڭعى كۇندەرى ءالى دە جالعاسىن تاۋىپ جاتىر دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز. ويتكەنى، ەكى ەل «انە-مىنە بىرىگەمىز، بەيبىتشىلىكتىڭ استىندا كۇن كەشكەن تۋىسقان ەلمىز» دەپ بىر-بىرىنە سەنىمدى تۇردە ايتا المايدى. ءۇمىت بار، ءبىراق كۇدىك اناعۇرلىم باسىمداۋ. سەبەبى بەيبىت كەلىسىم-شارتقا رەسمي تۇردە قول قويعان جوق. بىرىگۋ پروسەسى جۇزەگە اسپاي، توقتاپ تۇر. وسى سوزدەرىمىزدىڭ دالەلى رەتىندە مىنا ءبىر كورىنىستى تالداپ قاراساق.

2018 جىلدىڭ 27 ءساۋىر كۇنى قوس كورەيا باسشىلارى باس قوسىپ، بەيبىتشىلىك تۋرالى ءسوز قوزعاپ، العاش رەت سولتۇستىك كورەيانىڭ باسشىسى وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەرىنە اياق باستى. سول ساتتە ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى كەيبىر كورىنىستەر قىراعى مامانداردىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. سونىڭ ءبىرى ەكى ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلەرىنىڭ ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارىنا بەرگەن سالەمدەسۋلەرى. وسى سالەمدەسۋلەردەن اسكەري تەكەتىرەستىڭ قانشالىقتى قاتتى، ۇزاق جانە ەشبىر ەلدە كەزدەسپەيتىندەي دەڭگەيدە وتكەنىن كورە الاسىز.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ باسپاسوزدەرى جابىلا جازعان ءبىر ماڭىزدى كورىنىس وسى. ول ەكى ەلدىڭ اسكەري سالاسىنداعى ۇزاق تەكەتىرەستەردىڭ كەسىرىنەن قاتىپ قالعان قاساڭ وي-كوزقاراس پەن سالقىندىقتى، اسكەري تالاپ پەن ۇستانىمدى اڭعارۋعا بولادى.

ءساۋىر ايىنىڭ 27ء-شى كۇنى «پانمۋنچجومدا» وتكەن سامميتتە وڭتۇستىك كورەيانىڭ پرەزيدەنتى مۋن چجە ين سولتۇستىك كورەيانىڭ قورعانىس سالاسىنىڭ جەتەكشىلەرىنە جاقىنداپ، قولىن بەرىپ، امانداستى. سول ساتتە وعان سولتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري شەندەگى جوعارعى لاۋازىمدى ادامى باس كيىمىنىڭ شەكەسىنە قولىن تاقاپ، جىلى  امانداسىپ، سويلەستى. مىنە، اسكەري سانا مەن مادەنيەت. بۇكىل الەم بىلەتىن اسكەري سالەم بەرۋ. الايدا وڭتۇستىك كورەيانىڭ قورعانىس مينيسترىنە جاقىنداعان سولتۇستىك كورەيانىڭ كوسەمى كيم چەن ىنعا وڭتۇستىك كورەيانىڭ قورعانىس ءمينيسترى اسكەري قالىپپەن سالەم بەرمەدى. ياعني، باس كيىمىنىڭ شەكەسىنە قولىن قويىپ، سالەم بەرىپ امانداسپادى. ول ءجاي عانا قولىپ بەرىپ امانداسا سالدى. وسى ءبىر كورنىس – كوپ جاعدايدى باياندايدى. وڭتۇستىك كورەيانىڭ حالىقارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىنىڭ ادامدارىنىڭ پىكىرىنشە، «سولتۇستىك كورەيا ءالى دە بىزگە جاۋ، ءالى دە بىزدەن دوستىعى جاراسپاي وتىرعان ەل» دەپ قاراستىرادى. سونداي تۇسىنىك وڭتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري سالاسىندا دا قالىپتاسقان. سوندىقتان ونىڭ باسشىسىنا «اسكەري تارتىپپەن سالەم بەرۋ» - بۇل وڭتۇستىك كورەيا اسكەري سالاسىنىڭ السىزدىك بايقاتۋى دەپ قاراستىرىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءالى دە تەكەتىرەس بىتپەگەندىكتەن اسكەري سالا ادامدارى – قۇر جىلى ءسوز بەن جىميىسقا، قول الىسقا – وڭاي بەرىلۋگە بولمايدى دەيدى ءبىرقاتار كورەيلىك ساراپشىلار. ءبىر جاعىنان كورەيلىك قىرسىقتىقتىڭ ءبىر تامىرى بادىرايىپ شىعىپ، كورىنىپ قالعانداي. نە دەسە دە سول بۇرىنعى ەسكى ەكى رەجيىمنىڭ قاققان سىناسى تەرەڭدەۋ قاعىلعانعا ۇقساي ما، الىنا قويۋى ەكى تالاي ەكەنىن بايقاتقانداي...

         جالپى حالىقارالىق دەڭگەيدە اسكەري سالانىڭ كەز-كەلگەن ادامى وزگە ەلدىڭ باسشىنا اسكەري ۇلگىدە سالەم بەرۋى ۇلكەن ەتيكا جانە قۇرمەت. بۇل بۇلجىتپاي ورىندالاتىن قاعيدا. وڭتۇستىكتىڭ كورەيالىق قورعانىس سالاسىنىڭ باسشىسىنىڭ بۇل ارەكەتىن بىرەۋلەر سوگۋدە، ەندى بىرەۋلەرى سالقىندىقتىڭ ءالى دە ازداپ بار ەكەنىن اتاپ وتۋدە. دەگەنمەن، قوعامدا «سالەم بەرە سالسا، كەمشىلىك بولماس ەدى» دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلىپ جاتتى. وسى ارەكەتتى ءبىر كورەي ءباسپاسوزى سوكسە، باسقا ءبىر كورەي ءباسپاسوزى جاقتاپ شىقتى. ەندى بىرەۋلەرى ماقتاپ شىقتى. ىشىندە دۇرىس دەگەنى دە بولدى، بۇرىس دەگەنى دە بولدى. قاي مامان قالاي دەپ اتاسا دا اسكەري تەكەتىرەس جالعاسىپ تۇرعان ازيالىق ەكى ەلدىڭ قورعانىس سالاسىندا كەيبىر-كەزدە وسىنداي ارەكەتتەردىڭ كوزگە كورىنىپ تۇرۋى – كورەي ماسەلەسىنىڭ تىم تامىرلانىپ، تىم تەرەڭدەپ كەتكەنىن بايقاتادى. ەكى ەلدىڭ اراسىندا بەيبىت كەلىسىمگە رەسمي قول قويىلماي اسكەريلەرى بىر-بىرىمەن جىلى امانداسپاسى انىق.    

جالپى، تاريحقا ۇڭىلسەك، سولتۇستىك كورەياعا بارعان وڭتۇستىك كورەيانىڭ العاشقى ەكى پرەزيدەنتى كيم دە چجۋن مەن نو مۋ حەنعا دا اسكەري شەندى ادامدار سالەم بەرگەن. العاشقىسى 2000 جىلى، ال ەكىنشىسى 2007 جىلى مەملەكەتتىك ساپارمەن باردى. سول كەزدە دە وڭتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري جوعارعى شەندى ادامدارى سولتۇستىك كورەيانىڭ كوسەمىنە ادەتتەگىدەي اسكەري تارتىپپەن سالەم بەرمەدى. مىنە، وسىنداي تاريحي دالەل مەن دايەكتەر ەكى ەل اراسىنداعى اسكەري تەكەتىرەستىڭ تامىرى تىم تەرەڭ تارتىپ كەتكەنىن اڭعارتادى.

كەلەسى ءبىر قىزىقتى كورىنىس — امەريكانىڭ پرەزيدەنتى دونالد ترامپقا قاتىستى. سينگاپۋر سامميتىندە ول سولتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري سالا ادامدارىنا اسكەريلەرشە سالەم بەردى. سول سۋرەتى امەريكانىڭ باستى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ، ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. ترامپتىڭ بۇل ارەكەتىن كەلەكە قىلىپ كۇلگەن جانە سىناعان ساياساتكەرلەر بارشىلىق. ولاردىڭ ىشكى ويلارى بەسەنەدەن بەلگىلى. ءبىرى ساياسي ساۋاتسىزدىق دەپ قاراسا، ءبىرى اسكەري ساۋاتسىزدىق دەپ قاراۋى مۇمكىن. ءبىراق تەنتەك ترامپ نە جاساسا دا نازاردان تىس قالمايدى. الەمدەگى ۇلى دەرۆاجانىڭ ليدەرى وسىلاي اسكەري سالانىڭ مادەنيەتىن ساقتاپ جاتقاندا، وڭتۇستىك كورەيانىڭ قورعانىس ءمينيسترى باسشىسىنىڭ الگى ىس-ارەكەتى اسكەري سالقىندىقتىڭ كەتپەگەندىگىن ودان ءارى ايقىنداي تۇسە مە؟ دونالد ترامپتىڭ ءىسى تەكتىلىك پە الدە تايازدىق پا، ونى قالاي پايىمداۋعا بولادى؟ كىم ءبىلسىن، ءبىر جاعىنان ونىڭ بۇل ارەكەتى سولتۇستىك كورەيانىڭ اسكەري ادامدارىنا كورسەتكەن قۇرمەتى بولسا، ەكىنشى جاعىنان سولتۇستىك كورەيالىقتارعا ءوزىنىڭ قانداي قارۋلى پرەزيدەنت ەكەنىن ازىلدەپ بولسىن بايقاتۋى شىعار. قالاي بولسا دا ترامپتىڭ توسىن ارەكەتى – سولتۇستىك كورەيانىڭ اسكەريلەرىنە تەكەتىرەسۋدى ۇستانۋ ەمەس، ءتىل تابىسۋدى ۇستانۋ كەرەكتىگىن اڭعارتقانداي كورىندى. ودان باسقا جۇڭگو ەلىنىڭ ليدەرى دە سالەمىن اياپ قالمادى. سوندىقتان، سامميتەردەگى اسكەريلەردىڭ ءجيى بوي كورسەتۋى الەمدىك ساياساتتاعى اسكەري تەكەتىرەستىڭ قانشالىقتى ورىن العانىنان بۇكىل الەمگە كورسەتىپ كەلەدى. يادرولىق قارۋ ماسەلەسى اسكەري تەكەتىرەستىڭ ەڭ باستى يادروسى. سوندىقتان وسى ءبىر ماسەلە حالىقارالىق دەڭگەيدە شەشىمىن تاپپاي، تەكەتىرەستەر تاتۋلىققا باستامايدى.

قوس كورەيانىڭ قورعانىس سالاسى ءالى دە بىر-بىرىمەن قويان-قولتىق ارالاسا قويمادى. اقپارات الماسۋ مەن اسكەري تاجىريبە الماسۋ مۇلدەم جوق. امەريكا مەن وڭتۇستىك كورەيا اسكەري جاتتىعۋ جۇرگىزە باستاسا سولتۇستىك تاراپى سەۋلدى سىناپ، ءجيى ەسكەرتۋ جاساپ، حالىقارالىق ۇيىمدارعا دا نارازىلىقتارىن ايتىپ، رەسمي مالىمدەمەلەر جاساپ كەلدى. 2018 جىلى ونداي ساتتەر مەن قۇلاق تۇرگىزەتىن وقيعالار ءسال ازداۋ بولدى. وعان امەريكا مەن سولتۇستىك كورەيانىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ قالىپتى ارناعا ءتۇسۋى مەن سەۋل مەن پحەنياننىڭ ءتىل تابىسا باستاۋى سەبەپ بولدى. 2019  جىلى كيم چەن ىننىڭ سەۋلگە ساپارىنان كەيىن اسكەري سالادا قانداي وزگەرىستەر بولادى؟ ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تەمىر تورلار مەن مينالى القاپتار تولىق تازارىپ، بەيبىت كەلىسىمگە قول جەتكىزۋگە بايلانىستى جۇمىستار جۇزەگە اسا ما، سونداي نيەتتەرىن دالەلدەي مە، جوق پا ونى ۋاقىت كورسەتەدى. سوندا عانا ءبىز اسكەري سالادا ۇلكەن وزگەرىستەر باستالدى جانە بۇل ەكى ەلدىڭ بىرىگۋىنە قاتىستى العى شارتتار دەپ اتاي الامىز.

داستان اقاش - شىعىستانۋشى-كورەيتانۋشى، مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ سالاسى مەن حالىراقارالىق قارىم-قاتىناس مامانى

 

ماقالا «ULYS» ديدجيتال جۋرنالىنىڭ 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى سانىندا جاريالانعان.

سيريادان 47 ازامات ەلگە قايتارىلدى
09 قاڭتار 2019
سيريادان 47 ازامات ەلگە قايتارىلدى

بۇگىن مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ازاماتتارىن سيريادان ەۆاكۋاسيالاۋ جونىندەگى گۋمانيتارلىق شارانىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى مالىمدەمە جاسادى. بۇل تۋرالى اقوردانىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى مالىمەت تاراتتى.

«بيىلعى 6 قاڭتاردا مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى جۇرگىزگەن گۋمانيتارلىق شارا ناتيجەسىندە سيريادان 47 ازاماتىمىز، سونىڭ ىشىندە 30 بالا ەلىمىزگە قايتارىلدى. ولار داعدارىس جايلاعان ەلگە الدانىپ بارىپ، تەرروريستەردىڭ تۇتقىنىندا بولدى. قازاقستانعا كەلگەن سوڭ ايەلدەر مەن بالالارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق كومەك كورسەتىلدى. وسىنداي اۋىر جاعدايعا ۇشىراعان بۇل كىناسىز جانداردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ولار ءبىر اي بويى بەيىمدەۋ ورتالىعىندا بولىپ، قاجەتتى مەديسينالىق كومەك الادى. اتقارىلعان جۇمىس مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى»، — دەدى. سونىمەن قاتار، قازاقستان ءوز ازاماتتارىنا قاي جەردە جۇرسە دە ءاردايىم قولداۋ كورسەتەتىنىن اتاپ وتكەن ول: «ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز – ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن، حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ. قاقتىعىس ايماعىندا ەرىكسىز جۇرگەن بالالاردى قايتارۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز»، - دەدى.

قازاقستان ازاماتتارىن سيريادان قۇتقارۋ وپەراسياسى «جۋسان» دەپ اتالدى. 5-6 قاڭتاردا جۇزەگە اسقان شارا تۋرالى دوكۋمەنتالدى ارناي ۆيدەوروليك  تومەندە، كورە الاسىزدار.    

سۋرەت: akorda.kz، bnews.kz سايتىنان الىندى.

ءبىز تۋرالى
ulys.kz — اقپاراتتىق، ساراپتامالىق جانە تانىمدىق باعىتتاعى ماتەريالداردى بەرەدى.
 
مۋلتيمەديالىق جوبا زامان تالابىنا ساي جاسالعان. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق نارىعىن ساپالى
كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى ساراپتامالىق، تانىمدىق
ماقالالار سان سالانى قامتيدى. گەوستراتەگيا، گەوەكونوميكا، گەوساياسات، حالىقارالىق
قاتىناستار مەن ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتى، ەكونوميكا، جاھاندا بولىپ جاتقان تەكتونيكالىق
وزگەرىستەر مەن ترەند تاقىرىپتار ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تەرەڭ تالدانىپ قازاق
وقىرماندارىنا جەتكىزىلەدى. ورتالىق ازيا مەن تۇركى الەمىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.