ۆاليۋتا باعامى
  • USD -

    454.1
  • EUR -

    487
  • RUB -

    5.01
الەمدەگى تۇڭعىش DIGITAL مەملەكەت
04 قاڭتار 2019
الەمدەگى تۇڭعىش DIGITAL مەملەكەت

بيىل قىركۇيەك ايىندا جەرىنىڭ اۋماعى كارتادان كورىنبەيتىن جاڭا مەملەكەت ءوز جۇمىسىن باستايدى. ونىڭ بولمىسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا (بۇۇ) رەسمي تىركەلگەن، حالىقارالىق قاۋىمداستىق  مويىنداعان 193 مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمىنان مۇلدە بولەك بولماق. رەسمي اتاۋى – The Good Country، انا تىلگە اۋدارساق - جاقسى مەملەكەت (Good Country). الەمدەگى تۇڭعىش Digital مەملەكەت. تەرريتورياسى، ۇكىمەتى جانە كونستيتۋسياسى جوق جاڭا قۇرىلىم حالىق سانى بويىنشا جۇڭگو مەن ءۇندىستاننان كەيىنگى ءۇشىنشى الىپ ەل بولادى دەگەن بولجام بار. بۇل قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى؟ وسى جانە كوكەيدەگى وزگە دە كوپ ساۋالعا جاۋاپ الۋ ماقساتىمەن جوبانىڭ اۆتورى، ساياسي كەڭەسشى سايمون انحولتقا (Simon Anholt) حابارلاستىق.

  • سايمون مىرزا، جاقىندا جاقسى مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن الدىم. ءسىز باستاعان قوزعالىسقا قوسىلۋىمنىڭ ءوز سەبەبى بار. ال، ءسىزدى Digital دەربەس Mەملەكەت قۇرۋعا نە يتەرمەلەدى؟

 

  • 2014 جىلدان جاي عانا يدەيا، TED talk الاڭىنداعى ديسكۋسسيا جانە يندەكس رەتىندە قارالعان جوبا بۇگىندە ۆيرتۋالدى مەملەكەتكە اينالدى. مەن بۇل باستامانى جاقسى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن ەمەس، الەمدەگى بۇگىنگى جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن كۇشتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن قولعا الدىم. عالامدىق جىلىنۋ، كوشى-قون، تەرروريزم، قۇلدىق، تابيعاتتىڭ لاستانۋى، قاقتىعىستار، جەمقورلىق، كەدەيشىلىك پەن تەڭسىزدىك سىندى حالىقارالىق ماسەلەلەردى مەملەكەتتەر بىرلەسە وتىرىپ، جۇيەلى تۇردە شەشەتىن بولسا، ونىڭ تيىمدىلىگى ۇلتتىق ءارى ۇلتارالىق دەڭگەيدە دە ارتا تۇسەر ەدى. The Good Country جوباسى وسى ءپرينسيپتى كۇشەيتەدى دەپ سەنەمىن.

 

  • ماقسات ايقىن بولعانىمەن، ونىڭ ورىندالۋى كۇمان تۋدىرادى. جالعىزدىڭ شاڭى شىقپاس دەگەن بار... بىلۋىمشە، The Good Countryء-دىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ تاعى ءبىرى الەۋمەتتانۋشى مەدلين حيۋگ (Madeline Hug). اۋقىمدى جوبانىڭ ارتىندا سىزدەردەن باسقا تاعى كىم تۇر؟

 

  • ارينە، شارۋا اۋقىمدى. ءبىراق، جوبانى قولعا الماس بۇرىن Good Country-گە ميلليونداعان حالىقتان قولداۋ بولارىنا سەندىم. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ارىپتەسىم دوكتور روبەرت گوۆەرس (Robert Govers) ەكەۋىمىز قۇندىلىقتارى ورتاق، ماسەلەن، وزىنە تەك ءوز ۇلتىنىڭ وكىلى عانا ەمەس، الدىمەن ادامزات بالاسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قارايتىن؛ باسەكەدەن  گورى بىرلەسكەن ارەكەتتى قولدايتىن؛ ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىن ءتىلى مەن ءدىلى، ءتۇرى مەن بولمىسى بولەك دەپ ءبولىپ-جارمايتىن: جاھاندانۋدىڭ الارىنان بەرەرى مول ەكەنىنە سەنەتىن ادامنىڭ سانىن انىقتاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزدىك. الەمدەگى ەرەسەك حالىقتىڭ 83%-ى قاتىسقان ساۋالنامانىڭ ناتيجەسىنە ساي، ونىڭ 13%-ى، بۇل دەگەنىڭىز 700 ميلليونعا جۋىق ادام، جوعارىدا اتالعان قۇندىلىقتاردى ۇستانادى. ولاردى «تابيعي كوسموپوليتتەر» دەپ اتاۋعا بولادى جانە ونداي ادامدار الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءجۇر. ماقسات سول ادامداردىڭ باسىن قوسۋ جانە قولداۋشىلارىمىز سولار بولماق. ماسەلەن، «تابيعي كوسموپوليتتەر»ء-دىڭ 11 ميلليونى مەكسيكانى مەكەن ەتسە، 80 ميلليونى اقش-تا تۇرادى ەكەن. The Good Country تۇرعىندارىنىڭ الدى سولار بولماق.

 

  • دەمەك، جوعارىدا اتالعان عالامدىق ماسەلەلەرگە نەمقۇرايلى قارامايتىن الەمدەگى كەز كەلگەن ادام The Good Countryء-دىڭ ازاماتتىعىن الا الادى. مەن جوبانىڭ سايتى Good Country ارقىلى ونىڭ جۇمىسىمەن، سوندا كورسەتىلگەن شارت بويىنشا 5 اقش دوللار بولاتىن، بىزدىڭشە 1 800 تەڭگەنىڭ اينالاسى، جىلدىق سالىقتى تولەپ جاڭا ەلدىڭ ازاماتى اتاندىم. قالتاعا سالماق سالمايتىن قارجى بولعانىمەن دە ونى كوتەرە المايتىنداردى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. جالپى، ءسىز باستاعان قوزعالىسقا قوسىلۋدىڭ شارتى قانداي؟

 

  • The Good Countryء-دىڭ ازاماتى بولۋ ءۇشىن ەشقانداي ەمتيحان تاپسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. جاس مولشەرى 14 جاستان جوعارى بولسا بولعانى جانە كەز كەلگەن ەلدىڭ «تابيعي كوسموليتتەرى» قاتارىمىزعا قوسىلا الادى. ۇلتتاندىرۋ -  بۇل قۇندىلىقتارى جانە ومىرلىك كوزقاراسى سايكەس ادامداردى بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان web-نەگىزىندەگى پروسەسس. بۇل تانىسۋ الاڭىنا كوپ ۇقسايدى. ال، ەگەر ءباز بىرەۋدىڭ ازاماتتىق الۋ ءۇشىن 5 دوللارى بولماسا، جىلدىق سالىقتان بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرە الادى. ازاماتتىق العانداردىڭ قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى قور بار، تولەي المايتىندار سول قوردىڭ ەسەبىنەن قاتارىمىزعا قوسىلا الادى. ءبىز جىل سوڭىنا دەيىن 200 000 ادامدى قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل digital ۇلتتىڭ العاشقى لەگى 2019 جىلى قارالۋى ءتيىس العاشقى ءۇش اكتۋالدى ماسەلەنى انىقتاپ، ولاردى ءتيىمدى شەشۋدىڭ امالدارىن تالقىلاۋدى باستايدى. 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا بارلىعى ءبىز ويلاعانداي بولسا ازاماتتاردى تۇراقتى تۇردە تىركەۋدى جولعا قويامىز دا، قاتارىمىزدى 700 ميلليونعا جەتكىزۋ جۇمىستارىن باستايمىز.    

 

  • ارينە، اۋقىمدى جوبانىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن ءبىر ماقالامەن ءتۇسىندىرىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، ءسىز ويلاعانداي ازاماتتىڭ سانى تىركەلىپ، سولاردىڭ ەسەبىنەن قورعا قارجى تۇسكەننەن كەيىن اتقارىلاتىن شارۋانى قىسقا قايىرىپ وتەسىز بە؟ بيۋدجەتى جوق قۇرىلىمنىڭ قىزمەتى قالاي جۇزەگە اسىرىلماق؟

 

  • ءارقايسىسى جىلىنا 5 اقش دوللارى كولەمىندە سالىق تولەيتىن، سانى  ميلليارد تۇرعىننىڭ تورتتەن ۇشىنە جەتەتىن الىپ ۇلتتىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ىس-ارەكەتىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتۋگە قاۋقارلى بولارىنا كۇمان جوق. ىقپال ەتۋدىڭ جولدارى بىرنەشە، مىسالى، The Good Country حالىقارالىق باسقارۋدىڭ زامانعا ساي جاڭا جۇيەسىن  ازىرلەيتىن بولادى؛ جوبا مەملەكەتتەرمەن، قالالارمەن، كورپوراسيالارمەن، حالىقارالىق اگەنتتىكتەرمەن جانە باسقا دا ويىنشىلارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا جانە تىڭ جولدارىن ىسكە قوسادى؛ كەز كەلگەن جاعدايدى ىشكى جانە سىرتقى دەپ ءبولىپ جارماي قابىلدانعان شەشىمنىڭ تيىمدىلىگى جوعارى بولاتىنان ايعاقتايتىن زاڭداردى ازىرلەيتىن بولادى؛ ۋاقىت وتە كەلە Digital مەملەكەت ەكونوميكالىق قۋات العان كۇندەرى حالىقارالىق ارەناداعى ويىنشىلاردى «دامۋدىڭ دۇرىس جولدارىن» تاڭداۋعا ىنتالاندىرادى جانە ۇلت باسشىلارى مەن تۇرعىنداردى حالىقارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ۇزدىك امالدارىنا وقىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.

 

  • The Good Countryء-دىڭ ميسسياسى مەن فۋنكسياسى، ءبىر قاراعاندا، بۇۇ-نىڭ اتارىپ وتىرعان جۇمىسىنا كوپ كەلەدى. ونىڭ بالاماسىنا كوپ ۇقسايدى. بۇۇ-مەن بىرلەسە ارەكەت ەتۋ كوزدەلگەن بە، جالپى جاڭا مەملەكەتتىڭ اتالعان ۇيىم قىزمەتىنەن قانداي ايىرماشىلىعى بار؟

 

  • ءبىزدىڭ ازاماتتار وزدەرى قالايتىن وزگەرىستەرگە قاتىستى زاڭ جوباسىن وزدەرى تالقىلاپ جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن ازىرلەۋ پروسەسىنە تىكەلەي قاتىساتىن بولادى. Remesh تەحنولوگيالىق ارىپتەسىمىزبەن اراداعى كەلىسىم بويىنشا، ونىڭ كومەگىمەن تۇرعىندار كۇردەلى جانە وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىرتالاس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الادى. بۇل تاريحتا بۇرىن سوڭدى بولماعان وتە ماڭىزدى جۇيە. بۇگىنگى ءداسۇرلى ۇكىمەتتەر نە «كوشباسشىلار» جاساپ وتىرعان بيۋروكراتيانى جويۋدىڭ جولدارىن تاجىريبەدە سىناقتان وتكىزەتىن بولامىز. The Good Country ءوزىن-وزى باسقاراتىن ۇلكەن جۇيە قۇرۋدى كوزدەپ وتىر. جاڭا مەملەكەتتىڭ جۇمىسىن ارنايى شاعىن ازاماتتىق قىزمەت رەتتەيدى جانە زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ديپلوماتيالىق كورپۋسى بولادى. ال، مەملەكەتتەرمەن، قالالارمەن جانە بۇۇ-ى اگەنتتىكتەرىمەن رەسمي ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ امالدارىن قازىردەن قاراستىرىپ جاتىرمىز.
  • قانداي دا بولماسىن مەملەكەتتى باسقارۋشى ورگانسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. الەمدەگى تۇڭعىش ۆيرتۋالدى مەملەكەتتىڭ باسشىسى كىم جانە ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋ جوسپاردا بار ما؟

 

  • The Good Country ۇكىمەتسىز جۇمىس ىستەيتىن تۇڭعىش مەملەكەت بولادى. AI (Artificial Intelligence) تەحنولوگياسىنا راقمەت ايتۋىمىز قاجەت، جاڭا ەل ءوز تۇرعىندارىنىڭ باسقارۋىمەن قىزمەت جاسايتىن، ءوزىن-وزى ۇيىمداستىرۋعا قابىلەتتى جۇيە تۇرىندە قىزمەت اتقارادى. ۆيرتۋالدى مەملەكەت وزگە دە مەملەكەتتەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەي وتىرىپ، ولارعا حالىقارالىق پروبلەمالارمەن بىرلەسە كۇرەسۋدىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەۋدى كوزدەيدى. شەكاراسىمەن ەمەس ومىرلىك قۇندىلىقتارىمەن انىقتالاتىن تۇڭعىش مەملەكەت جۇمىسىن باستادى. جاقسى مەملەكەت قۇرۋعا دەگەن ادامزاتتىڭ قۇشتارلىعى مەن ەنتۋزيازمى بىزگە بۇل يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى ادامنىڭ كوپ ەكەنىن كورسەتتى. دەمەك، الەمدىك دامۋدى دۇرىس جولعا باعىتتايتىن قوسىمشا كۇشتى ىسكە قوساتىن وڭتايلى ءسات بۇل.

 

  • مازمۇندى سۇحباتىڭىزعا كوپ راقمەت!

باقىت شويىمبەك، حالىقارالىق جۋرناليست،

عالامدىق كوممۋنيكاسيانى باسقارۋ سالاسىنىڭ ماگيسترى (ۇلىبريتانيا)،

The Good Country جوباسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى

 

 

 

RELATED NEWS
Big data
19 جەلتوقسان 2018
Big data

Big Data-نىڭ تاڭقالارلىق ءوسۋى

ءبارى ديجيتال ءداۋىر باستالعالى بەرى ادامزات جيناعان مالىمەتتەر جارىلىسىنان باستالادى. بۇل ارينە، كومپيۋتەرلەر سانىنىڭ كوبەيۋىمەن، ينتەرنەتپەن جانە ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان الەمنەن مالىمەتتەر جينايتىن تەحنولوگيالاردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى. مالىمەتتەر وزدەرى جاڭادان ويلاپ تابىلعان جوق.  كومپيۋتەر ءداۋىرى مەن مالىمەتتەر بازاسىنان بۇرىنعى قاعاز جازبالار، ارحيۆتەگى ماتەريالدار مالىمەتكە جاتادى.  كومپيۋتەرلەر، ەلەكتروندىق كەستەلەر، مالىمەتتەر بازاسى سول مالىمەتتەردى ۇلكەن اۋقىمدا ساقتاۋ مەن رەتكە كەلتىرۋدىڭ ءادىسىن بەردى. اياق استىنان سىزگە مالىمەتتەر «تىشقاندى» شىرت ەتكىزۋ قالۋى ارقىلى قولجەتىمدى بولا قالدى.

دەگەنمەن العاشقى كەستەلەر مەن مالىمەتتەر بازاسىنان بەرى ۇزاق جول ءجۇرىلدى. مىسالى بۇگىن، ەكى كۇندە جاسالىپ جيناقتالاتىن مالىمەتتەر ادامزاتتىڭ 2000 جىلدارعا دەيىن جاسالعان، جينالعان مالىمەتتەرىمەن بىردەي ەكەن. ءيا، ءيا ءاربىر ەكى كۇندە. 2020 جىلداردا ديجيتال مالىمەتتەر  شامامەن 5 ZB-دان (زەتابايت) 50 ZB-قا ۇلعايادى ەكەن. 1 ZB = 1000000000000 GB.

بۇگىن، ءبىزدىڭ ءاربىر جاساعان قادامىمىز «ديجيتال ءىز» قالدىرادى. ءتىپتى دۇكەننەن ءبىر زات الساڭىز، مۇنىڭ ءبارى مالىمەت رەتىندە ساقتالىپ، قاتتالىپ قالادى.

ياعني، ءبىزدىڭ ءاربىر ديجيتال ءىسىمىز «ديجيتال ءىز» قالدىرادى، جانە ولار اۆتوماتتى تۇردە سىزگە بىلىنبەي جاسالىپ كوبەيە بەرەدى.  ينتەرنەتكە شىققان سايىن، GPS-ى بار سمارتفونمەن جۇرگەن كەزدە، الەۋمەتتىك جەلىدە دوستارىڭىزبەن بايلانىستا نەمەسە چاتتا بولعاندا جانە ءسىز كىمسىز، قايدانسىز، قاي سالادا، قانداي كومپانيادا  جۇمىس ىستەيسىز، قاي دۇكەننەن قانداي زات الاسىز، قاي جەرىڭىزدىڭ اۋىرادى، كىممەن قارىم-قاتىناستاسىز، قانداي سايتتارعا كىرەسىز، سمارتفونىڭىزدا قانداي قوسىمشا باعدارلامالار (apps) قولداناسىز، وتباسىڭىز، مىنەز-قۇلقىڭىز ت.ب. ءبارىن ءتىزىلىپ، تالدانىپ ساقتالا بەرەدى. ينتەرنەتتىڭ بارلىق بەتتەرىندەگى مالىمەتتەر دە «Big data». ولار Googleء-دىڭ، Facebookء-تىڭ جانە تاعى باسقا الىپتاردىڭ سەرۆەرلەرىندە تۇر، وعان ارنايى ورگانداردىڭ قولى جەتەتىندىگىنە كۇمان جوق. ءسىز ءارتۇرلى الەۋمەتتىك جەلىلەر، قوسىمشا باعدارلامالارداعى انكەتالاردى تولتىرۋ ارقىلى ول مالىمەتتەردى جيناۋعا ءوزىڭىز كومەكتەسىپ جاتىرسىز. Google-دەن ءبىر سوزگە ىزدەۋ سالساڭىز، سونىڭ جارناماسى كەلەسى بەتتە تۇراتىنىن بايقاعان شىعارسىز. سودان-اق ءسىزدى نە قىزىقتىراتىنىن بىلەدى. «Big data»-داعى مالىمەتتەر جيىنتىعى تەك قانا لاۋھۋل ماحفۋزعا جەتپەيتىن شىعار.

سونىمەن قاتار، ادامنىڭ ەمەس اقىلدى قۇرلىعى، ماشينالار دا مالىمەتتەردىڭ كوبەيۋىنە ۇلەس قوسادى. ولار بىر-بىرىمەن نەمەسە ۇيدەگى سەرۆەرلەر ارقىلى مالىمەت الماسادى. ۇلكەن زاۋىتتارداعى وندىرىستەگى جابدىقتاردىڭ كوپشىلىگىنە سەنسورلار ورناتىلعان، ولار دا بىر-بىرىنە مالىمەتتەر جىبەرىپ تۇرادى.

«Big Data» تەرمينى وسى بارلىق مالىمەتتەردى جيناۋعا جانە سونى ادامزاتتىڭ ءوز مۇددەسىنە ءارتۇرلى سالالاردا قولدانۋ قابىلەتتىلىگىنە قاتىستى ايتىلادى.

«Big Data» قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

«Big Data» مىناداي پرينسيپتەرمەن جۇمىس ىستەيدى: ءبىر ماسەلە، نە ءبىر جاعداي تۋرالى نەعۇرلىم كوپ بىلسەڭىز، سوعۇرلىم ءسىز سەنىمدى يدەيالار تابا الاسىز، ءارى قاراي نە بولاتىنىن بولجاي الاسىز.

كوپ مولشەردەگى مالىمەتتەردى سالىستىرۋ، بۇرىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن جايتتاردى انىقتاۋعا، سوڭىنان سالماقتى شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.  كوبىنەسە بۇل جيناقتالعان مالىمەتتەردىڭ نەگىزىندە جاسالعان مودەلدەۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلادى. سول مودەل ارقىلى جاعدايدى يميتاسيالاپ، بەرىلگەن پروسەسستەردىڭ شامالارىن رەتتەۋ ارقىلى وڭتايلى ناتيجەلەردى كوزدەيدى. بۇنداي پروسەسستەر اۆتوماتتاندىرىلعان.

بۇل وراسان زور مالىمەتتەردى جيناۋ، انىقتاۋ، سۇرىپتاۋ، سارالاۋ جانە وڭدەۋ وڭاي شارۋا ەمەس، ول جاساندى ينتەللەكتى مەن ماشينامەن وقىتۋ ارقىلى ىسكە اسادى. جالپى «مالىمەتتەرگە» فوتوسۋرەتتەر، ۆيدەو، اۋديوجازبالار، ماتىندەر، مالىمەتتەر بازاسى، سەنسورلاردىڭ تۇسكەن كورسەتىلىمدەر جانە ت.ب. جاتادى.

Big data قالاي قولدانىلادى؟

تولاسسىز ءوسىپ جاتقان وسى مالىمەتتەر اعىنىن ءقازىر ءبىز وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن عانا مۇمكىن بولماعان ادىستەر ارقىلى ءوز قاجەتىمىزگە جاراتا الامىز.  بۇل ءارتۇرلى سالاداعى بيزنەس الەمىنە توڭكەرىس اكەلەدى، كومپانيالار وزدەرىنىڭ كليەنتتەرىنىڭ قاي سەگمەنتتە، قانداي تاۋارعا سۇرانىس بولاتىنىن وتە ۇلكەن دالدىكپەن بولجاي الادى. Big Data سونىمەن قاتار كومپانيالارعا وزدەرىنىڭ ءىس-قيمىلدارىن الدەقايدا ءتيىمدى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بيزنەستەن تىس Big Data ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى ءارتۇرلى جولدارمەن وزگەرتۋگە كومەكتەسەدى:

مەديسينادا وتە ۇلكەن دارىگەرلىك جازبالاردى ساراپتاۋ مەن مودەلدەۋ ارقىلى اۋرۋلاردى باستاپقى كەزەڭىندە انىقتاپ جانە جاڭا دارىلەردىڭ ءتۇرىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارتۇرلى سەنسورلاردان كەلەتىن مالىمەتتەردى جيناپ، سارالاۋ ارقىلى تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپپاتاردى، جەر سىلكىنۋىن الدىن – الا بولجاپ، دەر كەزىندە شارا قولدانۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار سوعىس جايىنداعى بوسقىنداردى باقىلاپ، قورعاۋعا، پوليسيا كۇشتەرىنىڭ ستراتەگياسىن جاساۋعا، كۇشتەردى دۇرىس قولدانۋعا، سول ارقىلى قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى.

Big Data تۋعىزاتىن ماسەلەلەر

Big Data بىزگە بۇرىن تۇسكە دە كىرمەگەن يدەيالار مەن مۇمكىندەر سيلاي وتىرىپ، شەشۋىن ىزدەيتىن ماسەلەلەردى دە  جۇكتەيدى:

 

مالىمەتتەردىڭ كونفيدەنسيالدىلىعى. جاسالىنىپ جاتقان Big Data-نىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ جەكە ءومىرىمىز جايلى اقپاراتتار وتە كوپ جانە ولاردىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ كونفيدەنسيالدىلىعىن ساقتاۋعا ءبىزدىڭ قۇقىعىمىز بار. ءبىز ىڭعايلىلىق ءۇشىن پەرسونالدىق مالىمەتتەردى اشامىز. دەگەنمەن، پەرسونالدىق مالىمەتتەردى اشۋ مەن ىڭعايلىلىقتىڭ بالانسىن تابۋىمىز كەرەك. مالىمەتتەردى قورعاۋ. مىسالى ءبىز بانكىلەرگە ونلاين بانكينگ قولدانۋ ءۇشىن ءوزىمىز جايىندا اقپارتتاردى بەرەمىز، ءبىراق ولار قانشالىقتى ءقاۋىپسىز جاعدايلاردا ساقتالادى؟

ەگەر مالىمەتتەر كەزدەيسوق اشىلىپ قالسا، سول ارقىلى بىرەۋلەردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ، ديسكريميناسياعا ءتۇسىپ قالۋ ءقاۋىپى دە جوق ەمەس.

بولاشاققا قاراساق

ءومىرىمىزدى ادام تانىماستاي وزگەركەن Big Data بۇگىن وسىنداي بولسا، ەرتەڭ نە بولماقشى؟ مالىمەتتەر كوبەيە بەرەدى، ساراپتاۋ جۇيەلەرى تەحنولوگياسى ءارى قاراي دامي بەرەدى.

بيزنەستىڭ Big Data-نى قولدانۋ قابىلەتى وتە جوعارى بولۋى شارت. ونى وزدەرىنىڭ ستراتەگيالىق اكتيۆى رەتىندە قاراستىرعان بيزنەستەر عانا قالىپ، الدىعا داميدى.

قازاقستاندا ەلەكترون سيفرلىق قولتاڭبا فورماتى وزگەردى
30 ءساۋىر 2024
قازاقستاندا ەلەكترون سيفرلىق قولتاڭبا فورماتى وزگەردى

30 ساۋىردە قازاقستان كريپتوگرافيالىق ستاندارتقا كوشەدى، وعان سايكەس ەلەكترون سيفرلىق قولتاڭبا فورماتى وزگەرەدى، دەپ حابارلايدى Ulys ق ر ۇلتتىق كۋالاندىرۋشى ورتالىعىنا سىلتەمە جاساپ.

وزگەرىستەر بويىنشا، ەسق-نىڭ ءبىر كىلتىنە كوشۋ، ياعني جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا ق ر ست مەمست ر 34.10 – 2015 (مەمست 2015) الگوريتمىندە ەسق-نىڭ ءبىر كىلتى بەرىلەدى، ول اۋتەنتيفيكاسيا ءۇشىن دە، قول قويۋ ءۇشىن دە پايدالانىلادى.

زاڭدى تۇلعالاردىڭ پايدالانۋىنا ارنالعان ەسق كىلتتەرىنىڭ مىناداي تالاپ ەتىلمەگەن تۇرلەرىن قولجەتىمدى تىزىمنەن الىپ تاستاۋ جوسپارلانعان:

"قارجىلىق قۇجاتتارعا قول قويۋ قۇقىعى بار قىزمەتكەر"؛

"كادر ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى".

"جاڭا مەمست 2015 الگوريتمىن قولداۋ جاڭارتىلعان NCALayer ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. جاڭا نۇسقا شىققاننان كەيىن، قولدانبا اۆتوماتتى تۇردە پايدالانۋشىعا NCALayer جاڭارتۋدى ۇسىنادى"، - دەلىنگەن حابارلامادا.

الەمدەگى تۇڭعىش DIGITAL مەملەكەت
04 قاڭتار 2019
الەمدەگى تۇڭعىش DIGITAL مەملەكەت

بيىل قىركۇيەك ايىندا جەرىنىڭ اۋماعى كارتادان كورىنبەيتىن جاڭا مەملەكەت ءوز جۇمىسىن باستايدى. ونىڭ بولمىسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا (بۇۇ) رەسمي تىركەلگەن، حالىقارالىق قاۋىمداستىق  مويىنداعان 193 مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمىنان مۇلدە بولەك بولماق. رەسمي اتاۋى – The Good Country، انا تىلگە اۋدارساق - جاقسى مەملەكەت (Good Country). الەمدەگى تۇڭعىش Digital مەملەكەت. تەرريتورياسى، ۇكىمەتى جانە كونستيتۋسياسى جوق جاڭا قۇرىلىم حالىق سانى بويىنشا جۇڭگو مەن ءۇندىستاننان كەيىنگى ءۇشىنشى الىپ ەل بولادى دەگەن بولجام بار. بۇل قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى؟ وسى جانە كوكەيدەگى وزگە دە كوپ ساۋالعا جاۋاپ الۋ ماقساتىمەن جوبانىڭ اۆتورى، ساياسي كەڭەسشى سايمون انحولتقا (Simon Anholt) حابارلاستىق.

  • سايمون مىرزا، جاقىندا جاقسى مەملەكەتتىڭ ازاماتتىعىن الدىم. ءسىز باستاعان قوزعالىسقا قوسىلۋىمنىڭ ءوز سەبەبى بار. ال، ءسىزدى Digital دەربەس Mەملەكەت قۇرۋعا نە يتەرمەلەدى؟

 

  • 2014 جىلدان جاي عانا يدەيا، TED talk الاڭىنداعى ديسكۋسسيا جانە يندەكس رەتىندە قارالعان جوبا بۇگىندە ۆيرتۋالدى مەملەكەتكە اينالدى. مەن بۇل باستامانى جاقسى مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن ەمەس، الەمدەگى بۇگىنگى جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن كۇشتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن قولعا الدىم. عالامدىق جىلىنۋ، كوشى-قون، تەرروريزم، قۇلدىق، تابيعاتتىڭ لاستانۋى، قاقتىعىستار، جەمقورلىق، كەدەيشىلىك پەن تەڭسىزدىك سىندى حالىقارالىق ماسەلەلەردى مەملەكەتتەر بىرلەسە وتىرىپ، جۇيەلى تۇردە شەشەتىن بولسا، ونىڭ تيىمدىلىگى ۇلتتىق ءارى ۇلتارالىق دەڭگەيدە دە ارتا تۇسەر ەدى. The Good Country جوباسى وسى ءپرينسيپتى كۇشەيتەدى دەپ سەنەمىن.

 

  • ماقسات ايقىن بولعانىمەن، ونىڭ ورىندالۋى كۇمان تۋدىرادى. جالعىزدىڭ شاڭى شىقپاس دەگەن بار... بىلۋىمشە، The Good Countryء-دىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ تاعى ءبىرى الەۋمەتتانۋشى مەدلين حيۋگ (Madeline Hug). اۋقىمدى جوبانىڭ ارتىندا سىزدەردەن باسقا تاعى كىم تۇر؟

 

  • ارينە، شارۋا اۋقىمدى. ءبىراق، جوبانى قولعا الماس بۇرىن Good Country-گە ميلليونداعان حالىقتان قولداۋ بولارىنا سەندىم. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ارىپتەسىم دوكتور روبەرت گوۆەرس (Robert Govers) ەكەۋىمىز قۇندىلىقتارى ورتاق، ماسەلەن، وزىنە تەك ءوز ۇلتىنىڭ وكىلى عانا ەمەس، الدىمەن ادامزات بالاسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قارايتىن؛ باسەكەدەن  گورى بىرلەسكەن ارەكەتتى قولدايتىن؛ ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىن ءتىلى مەن ءدىلى، ءتۇرى مەن بولمىسى بولەك دەپ ءبولىپ-جارمايتىن: جاھاندانۋدىڭ الارىنان بەرەرى مول ەكەنىنە سەنەتىن ادامنىڭ سانىن انىقتاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزدىك. الەمدەگى ەرەسەك حالىقتىڭ 83%-ى قاتىسقان ساۋالنامانىڭ ناتيجەسىنە ساي، ونىڭ 13%-ى، بۇل دەگەنىڭىز 700 ميلليونعا جۋىق ادام، جوعارىدا اتالعان قۇندىلىقتاردى ۇستانادى. ولاردى «تابيعي كوسموپوليتتەر» دەپ اتاۋعا بولادى جانە ونداي ادامدار الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءجۇر. ماقسات سول ادامداردىڭ باسىن قوسۋ جانە قولداۋشىلارىمىز سولار بولماق. ماسەلەن، «تابيعي كوسموپوليتتەر»ء-دىڭ 11 ميلليونى مەكسيكانى مەكەن ەتسە، 80 ميلليونى اقش-تا تۇرادى ەكەن. The Good Country تۇرعىندارىنىڭ الدى سولار بولماق.

 

  • دەمەك، جوعارىدا اتالعان عالامدىق ماسەلەلەرگە نەمقۇرايلى قارامايتىن الەمدەگى كەز كەلگەن ادام The Good Countryء-دىڭ ازاماتتىعىن الا الادى. مەن جوبانىڭ سايتى Good Country ارقىلى ونىڭ جۇمىسىمەن، سوندا كورسەتىلگەن شارت بويىنشا 5 اقش دوللار بولاتىن، بىزدىڭشە 1 800 تەڭگەنىڭ اينالاسى، جىلدىق سالىقتى تولەپ جاڭا ەلدىڭ ازاماتى اتاندىم. قالتاعا سالماق سالمايتىن قارجى بولعانىمەن دە ونى كوتەرە المايتىنداردى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. جالپى، ءسىز باستاعان قوزعالىسقا قوسىلۋدىڭ شارتى قانداي؟

 

  • The Good Countryء-دىڭ ازاماتى بولۋ ءۇشىن ەشقانداي ەمتيحان تاپسىرۋدىڭ قاجەتى جوق. جاس مولشەرى 14 جاستان جوعارى بولسا بولعانى جانە كەز كەلگەن ەلدىڭ «تابيعي كوسموليتتەرى» قاتارىمىزعا قوسىلا الادى. ۇلتتاندىرۋ -  بۇل قۇندىلىقتارى جانە ومىرلىك كوزقاراسى سايكەس ادامداردى بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان web-نەگىزىندەگى پروسەسس. بۇل تانىسۋ الاڭىنا كوپ ۇقسايدى. ال، ەگەر ءباز بىرەۋدىڭ ازاماتتىق الۋ ءۇشىن 5 دوللارى بولماسا، جىلدىق سالىقتان بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرە الادى. ازاماتتىق العانداردىڭ قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى قور بار، تولەي المايتىندار سول قوردىڭ ەسەبىنەن قاتارىمىزعا قوسىلا الادى. ءبىز جىل سوڭىنا دەيىن 200 000 ادامدى قابىلداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل digital ۇلتتىڭ العاشقى لەگى 2019 جىلى قارالۋى ءتيىس العاشقى ءۇش اكتۋالدى ماسەلەنى انىقتاپ، ولاردى ءتيىمدى شەشۋدىڭ امالدارىن تالقىلاۋدى باستايدى. 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا بارلىعى ءبىز ويلاعانداي بولسا ازاماتتاردى تۇراقتى تۇردە تىركەۋدى جولعا قويامىز دا، قاتارىمىزدى 700 ميلليونعا جەتكىزۋ جۇمىستارىن باستايمىز.    

 

  • ارينە، اۋقىمدى جوبانىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن ءبىر ماقالامەن ءتۇسىندىرىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە، ءسىز ويلاعانداي ازاماتتىڭ سانى تىركەلىپ، سولاردىڭ ەسەبىنەن قورعا قارجى تۇسكەننەن كەيىن اتقارىلاتىن شارۋانى قىسقا قايىرىپ وتەسىز بە؟ بيۋدجەتى جوق قۇرىلىمنىڭ قىزمەتى قالاي جۇزەگە اسىرىلماق؟

 

  • ءارقايسىسى جىلىنا 5 اقش دوللارى كولەمىندە سالىق تولەيتىن، سانى  ميلليارد تۇرعىننىڭ تورتتەن ۇشىنە جەتەتىن الىپ ۇلتتىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ىس-ارەكەتىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتۋگە قاۋقارلى بولارىنا كۇمان جوق. ىقپال ەتۋدىڭ جولدارى بىرنەشە، مىسالى، The Good Country حالىقارالىق باسقارۋدىڭ زامانعا ساي جاڭا جۇيەسىن  ازىرلەيتىن بولادى؛ جوبا مەملەكەتتەرمەن، قالالارمەن، كورپوراسيالارمەن، حالىقارالىق اگەنتتىكتەرمەن جانە باسقا دا ويىنشىلارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا جانە تىڭ جولدارىن ىسكە قوسادى؛ كەز كەلگەن جاعدايدى ىشكى جانە سىرتقى دەپ ءبولىپ جارماي قابىلدانعان شەشىمنىڭ تيىمدىلىگى جوعارى بولاتىنان ايعاقتايتىن زاڭداردى ازىرلەيتىن بولادى؛ ۋاقىت وتە كەلە Digital مەملەكەت ەكونوميكالىق قۋات العان كۇندەرى حالىقارالىق ارەناداعى ويىنشىلاردى «دامۋدىڭ دۇرىس جولدارىن» تاڭداۋعا ىنتالاندىرادى جانە ۇلت باسشىلارى مەن تۇرعىنداردى حالىقارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ۇزدىك امالدارىنا وقىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.

 

  • The Good Countryء-دىڭ ميسسياسى مەن فۋنكسياسى، ءبىر قاراعاندا، بۇۇ-نىڭ اتارىپ وتىرعان جۇمىسىنا كوپ كەلەدى. ونىڭ بالاماسىنا كوپ ۇقسايدى. بۇۇ-مەن بىرلەسە ارەكەت ەتۋ كوزدەلگەن بە، جالپى جاڭا مەملەكەتتىڭ اتالعان ۇيىم قىزمەتىنەن قانداي ايىرماشىلىعى بار؟

 

  • ءبىزدىڭ ازاماتتار وزدەرى قالايتىن وزگەرىستەرگە قاتىستى زاڭ جوباسىن وزدەرى تالقىلاپ جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارىن ازىرلەۋ پروسەسىنە تىكەلەي قاتىساتىن بولادى. Remesh تەحنولوگيالىق ارىپتەسىمىزبەن اراداعى كەلىسىم بويىنشا، ونىڭ كومەگىمەن تۇرعىندار كۇردەلى جانە وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىرتالاس جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك الادى. بۇل تاريحتا بۇرىن سوڭدى بولماعان وتە ماڭىزدى جۇيە. بۇگىنگى ءداسۇرلى ۇكىمەتتەر نە «كوشباسشىلار» جاساپ وتىرعان بيۋروكراتيانى جويۋدىڭ جولدارىن تاجىريبەدە سىناقتان وتكىزەتىن بولامىز. The Good Country ءوزىن-وزى باسقاراتىن ۇلكەن جۇيە قۇرۋدى كوزدەپ وتىر. جاڭا مەملەكەتتىڭ جۇمىسىن ارنايى شاعىن ازاماتتىق قىزمەت رەتتەيدى جانە زاڭداردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ديپلوماتيالىق كورپۋسى بولادى. ال، مەملەكەتتەرمەن، قالالارمەن جانە بۇۇ-ى اگەنتتىكتەرىمەن رەسمي ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ امالدارىن قازىردەن قاراستىرىپ جاتىرمىز.
  • قانداي دا بولماسىن مەملەكەتتى باسقارۋشى ورگانسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. الەمدەگى تۇڭعىش ۆيرتۋالدى مەملەكەتتىڭ باسشىسى كىم جانە ۇكىمەتتى قالىپتاستىرۋ جوسپاردا بار ما؟

 

  • The Good Country ۇكىمەتسىز جۇمىس ىستەيتىن تۇڭعىش مەملەكەت بولادى. AI (Artificial Intelligence) تەحنولوگياسىنا راقمەت ايتۋىمىز قاجەت، جاڭا ەل ءوز تۇرعىندارىنىڭ باسقارۋىمەن قىزمەت جاسايتىن، ءوزىن-وزى ۇيىمداستىرۋعا قابىلەتتى جۇيە تۇرىندە قىزمەت اتقارادى. ۆيرتۋالدى مەملەكەت وزگە دە مەملەكەتتەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەي وتىرىپ، ولارعا حالىقارالىق پروبلەمالارمەن بىرلەسە كۇرەسۋدىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەۋدى كوزدەيدى. شەكاراسىمەن ەمەس ومىرلىك قۇندىلىقتارىمەن انىقتالاتىن تۇڭعىش مەملەكەت جۇمىسىن باستادى. جاقسى مەملەكەت قۇرۋعا دەگەن ادامزاتتىڭ قۇشتارلىعى مەن ەنتۋزيازمى بىزگە بۇل يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى ادامنىڭ كوپ ەكەنىن كورسەتتى. دەمەك، الەمدىك دامۋدى دۇرىس جولعا باعىتتايتىن قوسىمشا كۇشتى ىسكە قوساتىن وڭتايلى ءسات بۇل.

 

  • مازمۇندى سۇحباتىڭىزعا كوپ راقمەت!

باقىت شويىمبەك، حالىقارالىق جۋرناليست،

عالامدىق كوممۋنيكاسيانى باسقارۋ سالاسىنىڭ ماگيسترى (ۇلىبريتانيا)،

The Good Country جوباسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى

 

 

 

ءبىز تۋرالى
ulys.kz — اقپاراتتىق، ساراپتامالىق جانە تانىمدىق باعىتتاعى ماتەريالداردى بەرەدى.
 
مۋلتيمەديالىق جوبا زامان تالابىنا ساي جاسالعان. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق نارىعىن ساپالى
كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى ساراپتامالىق، تانىمدىق
ماقالالار سان سالانى قامتيدى. گەوستراتەگيا، گەوەكونوميكا، گەوساياسات، حالىقارالىق
قاتىناستار مەن ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتى، ەكونوميكا، جاھاندا بولىپ جاتقان تەكتونيكالىق
وزگەرىستەر مەن ترەند تاقىرىپتار ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تەرەڭ تالدانىپ قازاق
وقىرماندارىنا جەتكىزىلەدى. ورتالىق ازيا مەن تۇركى الەمىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.