өзге елдер

massaget.kz 30 қыркүйек 2024

«Кәсіп ашам дейтіндерге мүмкіндік көп»

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жыл сайынғы халыққа жолдауында жеке кәсіпкерліктің дамуына және отандық өнімнің көбеюіне ерекше назар аудар қажеттігі туралы үнемі тапсырмалар жүктейді. Бұл бағытта Үкімет «Бизнестің жол картасы» және «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламаларын біріктірген Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен дамытуға арналған кешенді бағдарламаны әзірлеп, қабылдады. Бұл дұрыс шешім. Себебі ел экономикасының негізгі тірегі – бизнес. Елде бизнес дамып, кәсіпкерлік кеңейсе бос жұмыс орындары ашылады, бұған қоса бюджеттің негізгі жыртығын жамауға мүмкіндік болады, яғни салық түсімі көбейеді.

Жалпы кәсіпкерлік пен шағын бизнесті дамыту мемлекет жүргізіп отырған саясаттың негізгі бағыты бәсекеге қабілетті кәсіпорындар құру. Үкіметтің биылғы жаңа бағдарлама аясында тиімді жобаларға қолдау көрсету көзделген. Сонымен қатар жаңа жобаларды субсидиялау үшін бюджетті бөлу негізінен өңдеу өнеркәсібі саласындағы (шамамен 50%) кәсіпорындар арасында жүзеге асырылады.

Сондай-ақ бюджетке түсетін жүктемені азайту үшін қызмет көрсету саласындағы жобаларды субсидиялау мерзімі 5 жылдан 3 жылға дейін қысқартылды. ШОБ жобаларын субсидиялаудың сараланған әдісі қарастырылған, бұл кезең-кезеңімен нарықтық жағдайларға көшіруді көздейді. Субсидиялауға жататын жекелеген қызмет салалары оңтайландырылды.

Ұлттық статистика бюросының мәліметіне сүйенсек, елімізде 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша 2 184 363 тіркелген шағын және орта бизнес субъектісі бар. Жұмыс істеп тұрған ШОБ субъектілерінің саны өткен жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 10 503-ке артқан. Ал соңғы үш жыл ішінде жұмыс істеп тұрған шағын және орта бизнес субъектілерінің негізгі үлесін, орта есеппен 66,6%-ын жеке кәсіпкерлер құрайды.

«Жалпы кәсіп ашам дегендерге елімізде мүмкіндік көп. Мен осыдан бірнеше жыл бұрын стол мен орындық шығара бастадым. Біз жасайтын заттарға сұраныс бар. Орындықтың барлық қажетті құралдарын өзіміз дайындаймыз. Шыққан тауардың басым бөлігін интернет дүкен арқылы саудалаймыз. Құдайға шүкір, өтіп тұр», - дейді кәсіпкер Айжұлдыз Жанатхан.

Кәсіпкерлер санының артуына бірден-бір себеп – жылдан-жылға кәсіпкерлерге қолайлы бағдарламалар республика дәрежесінде енгізіліп жатыр. ҚР Президенті өзінің халыққа жолдауының бірінде «Құқық қорғау органдарының кәсіпкерлерді қудалауын біржола тоқтату керек. Мұндай әрекеттерге тыйым салынған. Бірақ соған қарамастан, әлі де жалғасып жатқанын білемін. Осындай мәліметтер кейде әдейі таратылып жатады, тіпті олар жалған болуы да мүмкін. Қалай десек те, бұл – назардан тыс қалдыруға болмайтын мәселе», – деп атап көрсетті. Бұның өзі кәсіпкерлерге қолдау жасалу басты маңызды мәселелердің бірі екенін аңғартады.

Биылғы жылы кәсіпкерлерді қолдау және ынталандыру мақсатында

Кәсіпкерлерді қолдау бағдарламалар жұмысы да өз жемісін беріп жатыр. Биылғы жылдан бастап елімізде кәсіпкерлерді қолдаудың қаржылай және қаржылай емес қолдау шаралары жүзеге асуда. Себеп – қаржылық шаралардың ішінде несиелерді субсидиялауға сұраныстың көптігі. Осы орайда «Қарапайым заттар экономикасы» және «Бизнестің жол картасы» кәсіпкерлікті қолдау жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар 2022 жылдан бастап «Кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025» жылдарға арналған ұлттық жобасына еніп үлгерді. Жоба қаржылай қолдау шаралары бойынша сыйақы мөлшерлемесі бөлігінде мемлекет несиелерді 13,75% субсидиялайды, ал кәсіпкерлер қалаларда оның тек 8%-ын және ауылдық жерлерде 7%-ын ғана мемлекетке қайтарады.

Екі мемлекеттік бағдарлама іске асырылғалы бері 95 мың кәсіпкерлік жоба 7 трлн теңгеге жуық субсидиялаумен қолдау тапқан. Кредиттерге кепілдік беру бағдарламасы бойынша 1,4 трлн теңге көлемінде 57 мыңнан аса несие кәсіпкерлерге таратылған. Сонымен қатар биыл «қысқа несиелер» деп аталатын шағын несиелеу құралы да іске қосылды. Онда инвестициялық мақсаттарға 3 жылға 20 млн теңгеге дейін, ал айналым капиталын толықтыруға 2 жыл мерзімге 5 млн теңге беріледі. Аталмыш жоба аясында 255 млрд теңгеге 38 мыңнан аса жобаға мемлекеттен қолдау көрсетілген.

Қаржылай қолдаулардың әлеуметтік-экономикалық тиімділігі уақыт өте артып келеді. Қайтарымсыз негіздегі мемлекеттік гранттар беру де табысқа кенеліп отыр. Өткен 10 жылдық аралығында кәсіпкерлер үшін 17,6 млрд теңге сомасына 5 600-ден аса грант үлестірілген. Жоғарыда аталған бағдарламалар іске асырыла басталғалы бері 120 мың жаңа жұмыс орны құрылып, бюджетке 53 трлн теңгеден аса сома салық төленді.

Бизнесті дамыту бойынша мемлекеттік қолдау шаралары ауылды айналып өтпеді. Мысал ретінде алсақ, бір жылда тек «Ауыл аманаты» бағдарламасына 100 млрд теңге қаржы бөлінген. Республика құрамындағы ауыл-аудандарда 4 600-ден астам өтінім мақұлданып, 25 млрд теңге сомасында несие берілген. Тиісті сала мамандарының пікірінше, 2029 жылға дейін бағдарлама ауқымы кеңейіп, ауылдықтарға 1 трлн теңгеге дейін қаржы бөлу жоспарланған.

RELATED NEWS

өзге елдер

08 желтоқсан 2019

38 параллель немесе қос Корея

Оңтүстік Корея мен Солтүстік Кореяның әскери текетіреспен өмір сүргеніне алпыс жылдай уақыт өтіпті. Тарихтың талай жылында екі елдің билік басындағы басшылар мен саяси топтар, түрлі партиялар, социалистік пен капиталистік принциптерден тұрған екі қоғам бір-біріне қырғи-қабақтық танытып келді. Бір президент кетіп, екінші президент келсе де, өзінен бұрын билік тізгінін ұстаған саясаткердің текетірес саясатын өзгеріссіз жалғастырып отыру мемлекеттік саяси бағыттың ең басты бағытына айналып отырды.

Міне, сондықтан болар, корей түбегі тек саяси ғана емес, әскери текетірестің үлкен алаңына айналды. Бір ұлт екіге бөлінді, бір ел екіге жарылды, солай екі режимнің мақсат-мүддесі және келісуімен – солтүстік пен оңтүстік деген географиялық атау алып, сол атаудың негізінде Оңтүстік пен Солтүстік Корея деп бөліп қарастырылып, 38 параллель деген әйгілі сызық ойлап табылды. Сол сызық жай ғана емес, корей ұлтының қасіретіне үңілетін сызық болып танылды. Ол сызық бұзылмайтын да, талқандалмайтын да сызық болып әлі келе жатыр...

Екі елдің үздіксіз әскери текетіресі осы сызықтың екі жағында жатқан ағайынды екі елдің арасында ұзақ жыл бойы жалғасып келді. Екі сызықтың арғы және бергі жағында мекен еткен қос Корея, әйгілі «Корей соғысынан» кейін ара-кідік бір-біріне айбар шегіп, сұс көрсетіп, саяси және идеологиялық үгіт-насихаттарын жалғастыра берді. Апта мен ай құрғатпай әскери қақтығыстар болып тұрды. Біз білмейтін небір қақтығыс пен текетірестер, үшінші дүниежүзілік соғысқа айналып кете жаздаған оқиғалар осы корей түбегінде жиі-жиі пайда болып, дамыл таппады. Тангун деген бір атадан тарайтын корейлер осылай бір-біріне қару кезеніп, жауығып, өмір бақи өштесіп өтеміз деп ойлап па еді? Әрине, жоқ...

Бүгін, қос Корея қандай жағдайда? Саммитер жиілегенмен, қарым-қатынасы толық қалыпқа келмеді, екі елдің арасында жүз пайыз тұрмақ, бес пайыз сенім толықтай орнаған жоқ. Сонау бір жылдары әлемде «қырғи-қабақ соғыс» жылдарының салқыны бұл елді де шалғаны бар. Соның көрнісі осы екі елдің арасында әлі де жалғасын тауып келе жатыр. «Қырғи-қабақ соғысы» бітті деп біреулер айтады. Иә, біткен шығар, бірақ корей түбегінде оның соңғы күндері әлі де жалғасын тауып жатыр десек қателесе қоймаспыз. Өйткені, екі ел «әне-міне бірігеміз, бейбітшіліктің астында күн кешкен туысқан елміз» деп бір-біріне сенімді түрде айта алмайды. Үміт бар, бірақ күдік анағұрлым басымдау. Себебі бейбіт келісім-шартқа ресми түрде қол қойған жоқ. Бірігу процесі жүзеге аспай, тоқтап тұр. Осы сөздеріміздің дәлелі ретінде мына бір көріністі талдап қарасақ.

2018 жылдың 27 сәуір күні қос Корея басшылары бас қосып, бейбітшілік туралы сөз қозғап, алғаш рет Солтүстік Кореяның басшысы Оңтүстік Кореяның жеріне аяқ басты. Сол сәтте екі елдің арасындағы кейбір көріністер қырағы мамандардың назарынан тыс қалған емес. Соның бірі екі елдің қорғаныс министрлерінің екі елдің мемлекет басшыларына берген сәлемдесулері. Осы сәлемдесулерден әскери текетірестің қаншалықты қатты, ұзақ және ешбір елде кездеспейтіндей деңгейде өткенін көре аласыз.

Оңтүстік Кореяның баспасөздері жабыла жазған бір маңызды көрініс осы. Ол екі елдің әскери саласындағы ұзақ текетірестердің кесірінен қатып қалған қасаң ой-көзқарас пен салқындықты, әскери талап пен ұстанымды аңғаруға болады.

Сәуір айының 27-ші күні «Панмунчжомда» өткен саммитте Оңтүстік Кореяның президенті Мун Чже Ин Солтүстік Кореяның қорғаныс саласының жетекшілеріне жақындап, қолын беріп, амандасты. Сол сәтте оған Солтүстік Кореяның әскери шендегі жоғарғы лауазымды адамы бас киімінің шекесіне қолын тақап, жылы амандасып, сөйлесті. Міне, әскери сана мен мәдениет. Бүкіл әлем білетін әскери сәлем беру. Алайда Оңтүстік Кореяның қорғаныс министріне жақындаған Солтүстік Кореяның көсемі Ким Чен Ынға Оңтүстік Кореяның қорғаныс министрі әскери қалыппен сәлем бермеді. Яғни, бас киімінің шекесіне қолын қойып, сәлем беріп амандаспады. Ол жәй ғана қолып беріп амандаса салды. Осы бір көрніс – көп жағдайды баяндайды. Оңтүстік Кореяның халықаралық қарым-қатынас саласының адамдарының пікірінше, «Солтүстік Корея әлі де бізге жау, әлі де бізден достығы жараспай отырған ел» деп қарастырады. Сондай түсінік Оңтүстік Кореяның әскери саласында да қалыптасқан. Сондықтан оның басшысына «әскери тәртіппен сәлем беру» - бұл Оңтүстік Корея әскери саласының әлсіздік байқатуы деп қарастырылуы мүмкін. Сондықтан әлі де текетірес бітпегендіктен әскери сала адамдары – құр жылы сөз бен жымиысқа, қол алысқа – оңай берілуге болмайды дейді бірқатар корейлік сарапшылар. Бір жағынан корейлік қырсықтықтың бір тамыры бадырайып шығып, көрініп қалғандай. Не десе де сол бұрынғы ескі екі режиімнің қаққан сынасы тереңдеу қағылғанға ұқсай ма, алына қоюы екі талай екенін байқатқандай...

Жалпы халықаралық деңгейде әскери саланың кез-келген адамы өзге елдің басшына әскери үлгіде сәлем беруі үлкен этика және құрмет. Бұл бұлжытпай орындалатын қағида. Оңтүстіктің Кореялық қорғаныс саласының басшысының бұл әрекетін біреулер сөгуде, енді біреулері салқындықтың әлі де аздап бар екенін атап өтуде. Дегенмен, қоғамда «сәлем бере салса, кемшілік болмас еді» деген пікірлер жиі айтылып жатты. Осы әрекетті бір корей баспасөзі сөксе, басқа бір корей баспасөзі жақтап шықты. Енді біреулері мақтап шықты. Ішінде дұрыс дегені де болды, бұрыс дегені де болды. Қай маман қалай деп атаса да әскери текетірес жалғасып тұрған азиялық екі елдің қорғаныс саласында кейбір-кезде осындай әрекеттердің көзге көрініп тұруы – корей мәселесінің тым тамырланып, тым тереңдеп кеткенін байқатады. Екі елдің арасында бейбіт келісімге ресми қол қойылмай әскерилері бір-бірімен жылы амандаспасы анық.

Жалпы, тарихқа үңілсек, Солтүстік Кореяға барған Оңтүстік Кореяның алғашқы екі президенті Ким Дэ Чжун мен Но Му Хенға да әскери шенді адамдар сәлем берген. Алғашқысы 2000 жылы, ал екіншісі 2007 жылы мемлекеттік сапармен барды. Сол кезде де Оңтүстік Кореяның әскери жоғарғы шенді адамдары Солтүстік Кореяның көсеміне әдеттегідей әскери тәртіппен сәлем бермеді. Міне, осындай тарихи дәлел мен дәйектер екі ел арасындағы әскери текетірестің тамыры тым терең тартып кеткенін аңғартады.

Келесі бір қызықты көрініс — Американың президенті Дональд Трампқа қатысты. Сингапур саммитінде ол Солтүстік Кореяның әскери сала адамдарына әскерилерше сәлем берді. Сол суреті Американың басты бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланып, үлкен қызығушылық тудырды. Трамптың бұл әрекетін келеке қылып күлген және сынаған саясаткерлер баршылық. Олардың ішкі ойлары бесенеден белгілі. Бірі саяси сауатсыздық деп қараса, бірі әскери сауатсыздық деп қарауы мүмкін. Бірақ тентек Трамп не жасаса да назардан тыс қалмайды. Әлемдегі ұлы дерважаның лидері осылай әскери саланың мәдениетін сақтап жатқанда, Оңтүстік Кореяның Қорғаныс министрі басшысының әлгі іс-әрекеті әскери салқындықтың кетпегендігін одан әрі айқындай түсе ме? Дональд Трамптың ісі тектілік пе әлде таяздық па, оны қалай пайымдауға болады? Кім білсін, бір жағынан оның бұл әрекеті Солтүстік Кореяның әскери адамдарына көрсеткен құрметі болса, екінші жағынан Солтүстік Кореялықтарға өзінің қандай қарулы президент екенін әзілдеп болсын байқатуы шығар. Қалай болса да Трамптың тосын әрекеті – Солтүстік Кореяның әскерилеріне текетіресуді ұстану емес, тіл табысуды ұстану керектігін аңғартқандай көрінді. Одан басқа Қытай елінің лидері де сәлемін аяп қалмады. Сондықтан, саммитердегі әскерилердің жиі бой көрсетуі әлемдік саясаттағы әскери текетірестің қаншалықты орын алғанынан бүкіл әлемге көрсетіп келеді. Ядролық қару мәселесі әскери текетірестің ең басты ядросы. Сондықтан осы бір мәселе халықаралық деңгейде шешімін таппай, текетірестер татулыққа бастамайды.

Қос Кореяның қорғаныс саласы әлі де бір-бірімен қоян-қолтық араласа қоймады. Ақпарат алмасу мен әскери тәжірибе алмасу мүлдем жоқ. Америка мен Оңтүстік Корея әскери жаттығу жүргізе бастаса Солтүстік тарапы Сеулді сынап, жиі ескерту жасап, халықаралық ұйымдарға да наразылықтарын айтып, ресми мәлімдемелер жасап келді. 2018 жылы ондай сәттер мен құлақ түргізетін оқиғалар сәл аздау болды. Оған Америка мен Солтүстік Кореяның қарым-қатынасының қалыпты арнаға түсуі мен Сеул мен Пхеньянның тіл табыса бастауы себеп болды. 2019 жылы Ким Чен Ынның Сеулге сапарынан кейін әскери салада қандай өзгерістер болады? Екі елдің арасындағы темір торлар мен миналы алқаптар толық тазарып, бейбіт келісімге қол жеткізуге байланысты жұмыстар жүзеге аса ма, сондай ниеттерін дәлелдей ме, жоқ па оны уақыт көрсетеді. Сонда ғана біз әскери салада үлкен өзгерістер басталды және бұл екі елдің бірігуіне қатысты алғы шарттар деп атай аламыз.

Дастан АҚАШ - Шығыстанушы-корейтанушы, мемлекеттік және жергілікті басқару саласы мен халырақаралық қарым-қатынас маманы

Мақала «ULYS» диджитал журналының 2019 жылдың қаңтар айындағы санында жарияланған.

өзге елдер

22 наурыз 2020

Наурыз - түркі халықтарының ортақ мерекесі

Наурыз – түркі халықтары кең көлемде атап өтетін мейрам. Әдетте мейрамдардың діни сенімге, ұлтқа ортақ құндылықтарға байланысты пайда болатыны немесе дәстүрден, табиғат пен адамдар арасындағы байланыстан бастау алатыны белгілі.

Наурыз мейрамы басында диқаншылықпен айналысатын иран тілдес Орта Азия халықтарының күн жаз мезгіліне аусқанда егіс өсіру науқаны басталғанын мерекелеу дәстүрінен шыққан. Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан - тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын. Қызықшылық онан әрмен халық ойындарымен («Айқыш-ұйқыш», «Ақ серек пен көк серек», «Алқа қотан», т.б.), ән салып, би билеумен, ақындар айтысымен, «Қызғалдақ» мерекесімен, қазақша күреспен, ат жарысымен жалғасып кете беретін де, түнге қарай «Алтыбақан» айналасындағы ойындармен аяқталатын.

Наурызды Қырғызстан, Қазақстан, Өзбекстан,Түркіменстан, Әзербайжан республикалары және Ресей Федерациясы құрамындағы Татарстан автономиялық республикасы Наурыз мерекесін «ұлттық мейрам» ретінде жариялаған. 1991 жылы Түркияда да бұл күн түркі әлеміне ортақ күн ретінде жарияланды. Алайда Түркияда бұл күн – жұмыс күні.

Айта кететін жайт, Қазақстанда 2001 жылы наурыз мейрамы мемлекеттік мереке ретінде жарияланса, ал 2009 жылдан бастап үш күн қатарынан тойланып келді.

Ғалымдардың айтуынша, наурыздың түркі халықтарындағы атаулары көп. Түркі әлемінде ғұндар заманынан бізге келіп жеткен, табиғат пен ұлттық оянуды бір мағына ретінде ұсынатын наурыз (жаңа күн) мерекесі мына атаулармен аталғаны белгілі, мәселен невруз, наурыз, новруз, сұлтан-и невруз, сұлтан-и наурыз, наорус, новроз, наврыс, невруз норус, ұлыстың ұлы күні, ұлы күн, Ергенекон, бозкурт, чаган бабу марта, жаңа күн, жаңа жыл, март докузу, мереке, мейрам, нартукан, нартаван, Алтай көдүргені, көктем мерекесі, меврис және т.б.

өзге елдер