Бүгінде еліміздің түкпір-түкпірінде облыстық, аудандық, ауылдық деңгейде мыңдаған Ақсақалдар кеңесі жұмыс істеуде. Осы ретте Ulys тілшісі аталған кеңестің қазіргі жұмысы мен оның атқарып отырған міндеттері мен маңызына, қоғамдағы салмағына шолу жасап көрді.
Ілгері жылдары Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Атырау облысында өткен Ұлттық құрылтайда Ақсақалдар кеңесінің жұмысын одан әрі оңтайландыру туралы пікір айта келе, Қазақстан халқы ассамблеясы жанынан «Ақсақалдар алқасын» құруды ұсынған еді. Ондағы мақсат - халық бірлігін нығайтуға бірлесе күш жұмылдыру, жастарды арандатушылықтан сақтау және оларға дұрыс жол сілтеу. Оқырмандарға түсінікті болу үшін Президенттің қасиетті Атырау жерінде айтқан сөзін келтіре кетейік.
«Жалпы, қоғамымызда заң мен тәртіптің үстемдігі болуы қажет. Басқа жолмен ешқандай жұмыс табысты болмайды, тек бос сөз бен жалған ұрандардың астында қаламыз. Әрбір әлеуметтік мәселені қаншалықты күрделі болса да, әсіре саясиландырудың қажеті жоқ. Біз бәріміз бір мемлекет болып, бір қоғам болып кез келген түйткілді шеше алатынымызға ешқандай күмән болмауға тиіс. Қазақ қай заманда да үлкенін сыйлаған, ақсақалдардың аталы сөзіне тоқтаған. Ал, аузы дуалы қарттарымыз әрдайым елдің ұйытқысы болған. «Қариясы бар елдің қазынасы бар» деген сөз содан қалған. Біз халқымыздың игі дәстүрлері мен қазіргі заманның талаптарын үйлестіре білгеніміз абзал. Осы орайда, мен Ақсақалдар кеңесінің жұмысын жандандыру керек деп санаймын. Шын мәнінде, ел ішінде жастарға ақыл-кеңесін айтып, дұрыс жол сілтейтін данагөй қарияларымыз аз емес. Ақсақалдарымыз өскелең ұрпақты тәрбиелеуге, ел бірлігін сақтауға атсалысып, ортақ іске зор үлес қосары анық. Ақсақалдар кеңесі барлық аймақта бірдей белсенді емес. Сондықтан, оның жұмысын жүйелеп, жандандыру керек. Бәлкім, кеңестерді Ассамблеяның жанына топтастыру дұрыс болар еді. Олардың беделін көтеріп, мәртебесін арттыру қажет. Бұдан еш ұтылмаймыз», - деген еді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Осы жиыннан кейін Президенттің тапсырмасын іске асыру барысында бірқатар шара қолға алынды. Қазақстан халқы ассамблеясы мәліметтеріне қарағанда, 1 жылдан аса мерзім ішінде облыстық, аудандық және ауылдық деңгейде мыңнан аса кеңес құрылған. Бұл жұмыстарға 10 мыңға жуық адам қабылданып, 6,5 мыңдай іс-шара өткізілді. Олардың құрамына танымал тұлғалар, пікір көшбасшылары, этномәдени, ардагерлер бірлестіктері мен басқа да қоғамдық ұйымдардың өкілі кірді. Былтыр қыста Ақсақалдар кеңесінің бірінші республикалық отырысы өтті. Аталған жиында келелі мәселелер, Кеңестің атқаратын жұмыстары жан-жақты талқыланды.
Қазақ халқы қай заманнан бері үлкенін сыйлаған, ақсақалдардың аталы сөзіне тоқтаған, үлкенді үлкен, кішіні кіші деп бағалай білген. Қазақстан халқы Ассамблеясы жанынан құрылған Ақсақалдар кеңесі еліміздің қоғамдық, мәдени, рухани және саяси өміріне, сонымен қатар этносаралық ахуалды жақсартуға және басқа да қоғамдық маңызды мәселелерді шешуге белсенді қатысып келеді. Ұлттық құндылықтар мен салт-дәстүрді сақтау, насихаттау бойынша жұмыстарда да Ақсақалдар кеңесінің қосып отырған үлесі зор. Алайда бұл бағыттағы жұмыстарды одан әрі жандандыру уақыт талабы екені даусыз.
Ақсақалдар кеңесі қандай ұйым?
Қазір де ел ісінде ақсақалдардың үлес салмағы басым. Тәуелсіздіктен соң қоғамдық институттар қалыптасты. Солардың бірі – ақсақалдар кеңесі және бұл кеңес түрлі деңгейде нәтиежелі жұмыс істеп келеді. Десе де заманның өзгеруіне, қоғамның дамуына қарай жұмыс жүйесі де жаңаланып, жанданып отыруы тиіс.
Ақсақалдар кеңесі Қазақстан халқы Ассамблеясы жанындағы консультативтік-кеңесші орган. Облыстардағы Кеңес өңірлік Қазақстан халқы Ассамблеялары жанынан, облыс ауданында және қажет болған жағдайда ауылдық округтер мен ауылдарда – тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктер әкімдіктерінің жанынан құрылады. Кеңес құрамына жергілікті қоғамдастықтың тұрғындарынан, қоғамдық, оның ішінде этномәдени бірлестіктердің, үкіметтік емес ұйымдардың беделді өкілдері мен қоғамдық пікір көшбасшылары кіре алады.
Облыстық кеңестің құрамын Қазақстан халқы Ассамблеясының өңірлік Кеңесі, аудандар, ауылдық округтер мен ауылдар деңгейінде – тиісті әкімшілік-аумақтық бірліктердің әкімдіктері бекітеді. Кеңес өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының заңдарын, Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің актілерін, өзге де құқықтық актілерді, сондай-ақ үлгілік ережені басшылыққа алады. Кеңес мүшесі облыс, аудан, ауылдық округ немесе ауыл шегінде тұрақты тұратын Қазақстан Республикасының азаматы бола алады.
Ақсақалдар кеңесіне мынадай міндеттер жүктелген: мемлекеттік органдарға, азаматтық қоғам институттарына қазақстандық бірегейлікті нығайтуға, азаматтарды қоғамдық келісім мен бірлік құндылықтары төңірегінде шоғырландыруға жәрдемдесу; азаматтар, мемлекеттік және қоғамдық институттар арасындағы сындарлы коммуникациялар мен өзара іс-қимылды нығайту; қоғамдық келісім мен бірлікті қамтамасыз ету мәселелері бойынша мемлекет пен қоғамның «кері байланыс» тетіктерін ұйымдастыру; жастар арасында патриотизм идеяларын ілгерілету және патриоттық тәрбие беру; мемлекеттік органдарға әлеуметтік және тұрмыстық жанжалдарды профилактикалауға, оларды шешуге, сондай-ақ оларды жанжалдан кейінгі реттеуге жәрдемдесу; этномедиацияны жүзеге асыруға, қоғамдық келісімді нығайту мәселелері жөніндегі диалогты ұйымдастыруға жәрдемдесу және тікелей қатысу; жастар арасында тәлімгерлік практикасын енгізу және жетілдіру, қоғамды шоғырландыру ісінде жастар ұйымдарымен өзара іс-қимыл жасау; халық арасында қоғамдық келісімді қамтамасыз ету мәселелерінде білім мен тәжірибені беру.
«Алпысқа келгеннен ақыл сұра»
Қазақ халқының пәлсапасы терең. Қазақтардың күнделікті тыныс-тіршілігінің барлығы дерлік ұлағаттылыққа, сабақтастыққа, тәлім мен тәриеге негізделген. Дала халқының дана түсініктері әйелден қалыптасқан. Осы ретте қария, қарт, ақсақалдарға қатысты мына әбсананы келтіре кеткенді жөн санаймыз.
«Бір күні хан жасы 60-тан асқан қарияларды күтіп-бағуға кететін қаржыны үнемдеу мақсатында оларды өлтіруге жарлық шығарады. Әкесін өлтіруге қимаған баласын көріп, шал мырс етіп «Дәл жиырма жыл бұрын дәл осы жерде мен де әкемді өлтіріп едім. Басыма келді деп күледі. Мұны естіген жігіт әкесін сандыққа салып, бағады. Бір күні жорыққа аттанар кезде сандықтағы әкесін бірге алып жүруіне тура келеді. Жолда шаршаған жауынгерлер бір дарияның жағасына келіп тоқтады. Сонда мөлдір су астында жатқан гаухар тасқа ханның көзі түседі. Оны алып шығу үшін терең дарияның түбіне сүңгіген сарбаздардың бірде бір қайтпайды. Сонда әкесі сыртта не болып жатқанын сұрайды. Баласы болған жайды, өзінің кезегі де келіп қалғанын айтады. Сонда әкесі дарияның жағасында ағаш бар ма дейді? Баласы «иә» дейді. Сонда шал баласына: «Дарияның түбінен емес, ағаштың басындағы құстың ұясынан гаухар тасты табасың» дейді. Баласы дәл солай істеп, гаухар тасты әкеп береді. Хан жігіттен гаухар тастың ағаш басындағы ұяда жатқанын қайдан білгенін, неге ерте айтпағанын сұрайды. Жігіт амалсыз сандыққа тығып бағып жүрген жасы алпыстан асқан әкесінің кеңесімен тапқаннын айтады. Хан риза болып, қарияларды өлтіру туралы жарлықтың күші жойылғанын жариялайды. Содан бері халық арасында «алпысқа келгеннен ақыл сұра» деген нақыл сөз қалған. Осы айтылған әпсанаға сүйене отырып Ақсақалдар кеңесінің қазіргі алмағайып, тұрақсыз заманда атқаратын міндеттері мен көтеретінің жүгінің салмақты екенін бағамдау қиын емес.
Осы ретте Вайнах» шешен-ингуш этномәдени орталығының құрметті төрағасы Салман Героевте Ақсақалдар кеңесінің маңызы туралы өзекті пікірін білдіреді.
«Біздің халық қиын кезде бейбітшілік пен жүрегімізге тыныштықты қазақ жерінен таптық. Бұл шындық. Егер шешендер мен ингуштар басқа елге тап болғанда, бізге мұндай мүмкіндіктер берілер ме еді деп ойлаймыз. Біздің өмірімізді сақтап қалған халыққа алғысымыз шексіз. Осыдан біраз жыл бұрын Ингушетияда конференцияда қазақстандық ингуштар мен шешендер бас қосты. Сонда мен бізге екінші өмір сыйлаған ұлы Сарыарқа даласына алғысымды өлең жолдарымен жеткіздім. Мен қазақ халқына алғыс айтудан шаршамаймын. Қазақстанды біріктіретін осы ұйымшылдық. Мен көп жерлерде Ақсақалдар кеңесінің жұмысының дұрыс екенін үнемі айтып келем. Себебі бұл өте маңызды ұйым. Үлкенді сыйлаған, соның сөзіне тоқтаған, ақылын алған ұлт ешқашанда жерде қалмайды. Сондықтан мен Ақсақалдар алқасы Кеңесінің жұмысын мектептерде, оқу орындарында оқушылармен, студенттермен кездесуден бастауды ұсынып жүрмін. Бұдан бөлек ел ішіндегі мәселелерді тереңірек зерттеп, зерделеу үшін Кеңес мүшелері қалалық мекемелер ұжымдарымен де кездесіп, жиындар өткізуі керек», - дейді Салман Героев ақсақал.
Ал саясаттанушы ғалым Лилия Зайниева ҚХА институтының қазіргі уақытта аса қажеттігін айтады. Оның айтуынша, Қазақстан түрлі этносқа, дінге жататын азаматтар арасында татулық, өзара түсіністік пен достықты нығайтуда бай тәжірибе жинақтады. Соның арқасында кез келген этностың өкілі кез келген қала мен ауылда өз өмірі мен денсаулығы үшін еш қорықпай, еркін жүре алады. Бұл көп елге бұйырмаған игілікті іс. Бұдан айрылып қалмауға тиіспіз дейді ғалым.
Жалпы қазақ халқында «Ата көргеннің ақылы артық, өмір көргеннің өнегесі артық» деген дана сөз бар. Жас өсемін деп ұмтылса, қарттың ақылы демеу болады. Жастар үйренемін деп құлшынса, жайсаң ақсақалдар мен қарттар үйретерін бүгіп қалмайды. Сондықтан да қазіргі Ақсақалдар кеңесінің жұмысын заманға сай ары қарай дамыта түсу уақыт талабы болып қала береді.
