Valúta baǵamy
  • USD -

    524.1
  • EUR -

    616.5
  • RUB -

    6.57
Qazaqstandyqtardyń 50 paıyzdan astamy turaqty negizde kitap oqıdy
Foto: Ashyq kózden 19 naýryz 2025
Qazaqstandyqtardyń 50 paıyzdan astamy turaqty negizde kitap oqıdy

Memleket basshysynyń bastamasymen bıyl Qazaqstanda alǵash ret Ulttyq kitap kúni atalyp ótiledi. 2024 jyly Ulttyq quryltaı otyrysynda jarıalanǵan bul sheshim jeke tulǵanyń damýyndaǵy kitaptyń róline qoǵamnyń nazaryn burýǵa, sondaı-aq joǵary oqý mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan, dep habarlaıdy Ulys Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine silteme jasap.

Merekelik kúnge daıyndyq aıasynda 2025 jylǵy 14-18 sáýir aralyǵynda EGOV mobile platformasynda azamattar arasynda saýalnama júrgizildi.

Aıta keterligi, saýalnamaǵa elimizdiń barlyq óńirinen 46 190 adam qatysty. Onyń ishinde 50,7% – áıel jáne 49,3% – er; 70% – qazaq, 18% – orys jáne 12% – basqa etnostar; 21% (18-29 jas), 50% (30-45 jas), 22% (46-60 jas), 5% (61 jastan joǵary).

Saýalnamanyń maqsaty – halyqtyń kitapqa qatysty qyzyǵýshylyǵyn zertteý, kitap oqýǵa degen jalpy kózqarasty anyqtaý. Alynǵan nátıjeler ózekti tendensıalardy kórsetedi jáne kitap oqıtyn ultty qalyptastyrý áleýetin jańa kózqaraspen baǵamdaýǵa múmkindik beredi.

Qazaqstandyqtardyń basym bóligi (57,3%) turaqty negizde kitap oqıdy. Sosıologıalyq derekter qazaqstandyqtar kitap oqýdy negizinen bilim jáne aqparat alý úshin paıdalanatynyn kórsetedi.

Respondentterdiń 31% jylyna 1-3 kitap, 26.3% 3 kitaptan artyq oqıdy. Bul kórsetkish – halyqtyń edáýir bóliginde oqýǵa degen qyzyǵýshylyqtyń saqtalǵanyn kórsetedi.

Bul rette kitapqumar názik jandylardyń sany (58.7%) er-azamattarǵa (55%) qaraǵanda kóbirek ekeni baıqalady.

Oqýǵa degen qyzyǵýshylyq jas sanatyna baılanysty da qubylatynyn kórsetti: kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyq negizinen 18-29 jas aralyǵyndaǵylar men aǵa býyn (61 jastan asqan) adamdar arasynda basym. Al 30-45 jas aralyǵyndaǵy adamdar salystyrmaly túrde az oqıdy. Alaıda, suralǵandardyń úshten bir bóligi (30.6%) ýaqyttyń joqtyǵynan múldem kitap oqymaıtynyn moıyndady.

Al jalpy suralǵandardyń tek 6.2% kitap oqýǵa eshqandaı qyzyǵýshylyq joq dep kórsetken. Bul eger múmkindik jasasa qoǵamnyń kitapqa qyzyǵýshylyq áleýetiniń joǵary ekendigin kórsetedi.

Tarıhı mazmundaǵy kitaptar – tańdaýly janrlar reıtıńiniń kóshbasshysy (26.4%).

Qazaqstandyq oqyrmandar kitap janrlary arasynda tarıh, tarıhı romandar, ómirbaıandar jáne pýblısısıkalyq kitaptarǵa basymdyq beredi (20.5%).

Árbir altynshy tańdaý – shytyrman oqıǵalar, mahabbat romandary, detektıvter (16.3%).

Ári qaraı oqyrmandardy qyzyqtyratyn janrlardyń arasynda:

  • Psıhologıa, ózin-ózi damytý kitaptary (15.4%);
  • Oqýlyqtar, ǵylymı jáne kásibı ádebıetter (8.2%)
  • Klasıkalyq ádebıet (7.7%);

Erler men áıelder ózderi úshin ártúrli janrlardy tańdaıdy.

Er-azamattar kóbine tarıhı kitaptar, sonymen qatar ǵylymı jáne kásibı ádebıetterdi durys kóredi. Al názik jandylar shytyrman oqıǵalar, mahabbat týraly romandar, detektıvter, sonymen qatar psıhologıa, ózin-ózi damytý týraly kitaptardy unatady.

Jalpy, qazaqstandyqtardyń janr boıynsha qalaýlary, sondaı-aq mazmundy ádebıetke degen turaqty qyzyǵýshylyqtary – ıntelektýaldy damý men qoǵamnyń ózin-ózi jetildirýge degen umtylysyn aıǵaqtaıdy.

Saýalnamaǵa qatysqandardyń 50,8% kitaptardy dástúrli qaǵaz formatynda, 28% smartfondar arqyly, 5,3% elektrondy planshetter arqyly oqıdy.

Saýalnama derekteri sıfrly formatyń keń taralýyna qaramastan, qaǵaz baspadan shyqqan kitaptardyń tanymaldylyǵy qazaqstandyqtar arasynda áli de joǵary ekendigin kórsetedi. Suralǵandardyń jartysyna jýyǵy (50.8%) kitapty dál osy formatta oqıtynyn aıtqan.

Odan keıin smartfondar – suralǵandardyń úshten biri telefonnyń ekranynan oqıdy (28%). Qazaqstandyqtar kitap oqý úshin paıdalanatyn basqa da sıfrlyq tasymaldaýshylar qatarynda – elektrondyq planshetter (5.3%) jáne kompúterler (3.8%) sanalady.

Oqýdyń balama ádisi – kitaptardy prınterlerden basyp shyǵarý eken. Mundaı ádisti saýalnamaǵa qatysqandardyń 1.25% kórsetti.

Smartfondar, planshetter jáne kompúterler arqyly elektrondy formatta kitap oqý tájirıbesi jas qazaqstandyqtar arasynda (18-29 jas aralyǵyndaǵy) jıi kezdesedi.

Belsendi eńbekke qabiletti jastaǵylar (46 jastan 60 jasqa deıin) jáne aǵa býyn (61 jastan asqan) kitapty dástúrli baspa formatynda kóbirek oqıdy.

Aıta ketý kerek, ádette respondentter bir emes, birden birneshe yńǵaıly oqý formattaryn qalaıdy. Eń jıi kezdesetini – «qaǵaz kitap pen smartfon» nusqasy, bul ásirese jastar men orta jastaǵy adamdar arasynda tanymal.

Júrgizilgen taldaý sıfrlyq qurylǵylar qazaqstandyqtardyń oqý tájirıbesinen qaǵaz qurylǵylardy tolyǵymen yǵystyrady dep aıtýǵa áli negiz joq ekenin kórsetedi.

Árbir besinshi qazaqstandyq M.Áýezovtiń «Abaı joly» jáne Abaıdyń «Qara sózderin» oqyǵan.

Tanymal ádebı shyǵarmalar ishinde «Kóshpendiler» (İ.Esenberlın); «Qan men ter» (Ábdijámil Nurpeıisov); «Aq Orda», «Qazaq handyǵynyń tarıhy» (Radık Temirǵalıev); Baýyrjan Momyshulynyń kitaptar jınaǵy erekshe kózge túsedi.

Shyǵarmalar tizimindegi absolútti kóshbasshylar – M. Áýezovtiń «Abaı joly» jáne Abaıdyń «Qara sózderi». Bul uly oıshyl Abaı ıdeıalarynyń qazirgi qoǵam úshin joǵary ózektiligin taǵy da kórsetedi.

Eń tanymal ádebı shyǵarmalar shoǵyrynda – belgili qazaq klasıkteriniń shyǵarmalary.

RELATED NEWS
Kóz tımesin, kólik buıyrdy! Ermektiń 10 mıllıony jaıly hıkaıa
18 sáýir 2025
Kóz tımesin, kólik buıyrdy! Ermektiń 10 mıllıony jaıly hıkaıa

Adamnyń peshenesine jazylǵan baqtyń qaı kúni, qaı sátte, qaı jerden tógilip túsetinin kim bilgen? Bireý ómir boıy tyrysady da, eshteńe shyqpaıdy. Bireý shaı iship otyryp, shynaıy jeńimpaz atanady.

Astanalyq Ermek Baımbetov — dál sondaılardyń biri. Jańa kólik emes, jańa úmitke ıe bolǵan azamat. Onyń baǵy — ǵalamtordyń ar jaǵynan kelgen. Al baqyt — qoıý, kúreń shaı ústinde kútip turǵan.

Bir kúni Ermek "Sátti juldyzdyń" jarnamasyn kóredi. Bireýler mundaıǵa selt etpeıdi. "Báribir jolym bolmaıdy" deıdi. Al Ermek... táýekel etti. Eki bılet satyp aldy. Bar bolǵany — eki bılet! Biri — jaı qaǵaz. Ekinshisi — 10 mıllıon teńgelik altyn qujat bolyp shyqty.

"Keshki shaı ústinde otyr edik. Qońyraý shalyndy. «Siz kólik utyp aldyńyz», deıdi. Á degende alaıaqtar shyǵar dep oıladym. Biraq bılet nómirin aıtty, telefon nómirin aıtty. Saıttan qarap edim — shynymen de men ekenmin..." – deıdi ózi.

Keıde sene salý qıyn. Ásirese qazaq senim men kúmánniń arasynda júredi. Al Ermektiń qýanyshy — keıinirek keldi. Bastapqyda – tosyn, keıin – tushshymdy. Ol kólikti emes, onyń ornyna beriletin 10 mıllıon teńgeni tańdady. Qaıda jumsamaq? Bir bóligi — ákesiniń emine, qalǵany — nesıege.

Kim ne dese de, bul — bir adamnyń ǵana emes, bir áýlettiń jeńisi.

Sátti juldyz – sátti kúnniń habarshysy ma?

«Sátti juldyz» ulttyq lotereıasy — sońǵy on jylda myńdaǵan adamnyń úmitine ushqyn bergen uıym. Elimizdiń túkpir-túkpirindegi 200-den astam saýda núktesinde armandar bıletpen satylyp jatyr desek, asyra aıtqandyq bolmas.

Jeńimpaz kóp. Eń úlken júlde — 150 mıllıon teńge. Qyzylordadan shyqqan qatysýshy utyp alǵan. Bul endi qarapaıym baılyq emes, bir óńirdiń jańalyǵy.

Al alda ne kútip tur? Taǵy da páter, taǵy da kólik!

Qazaq "kóp qorqytady, tereń batyrady" deıdi. Kóptiń ishinen dara shyǵý ońaı emes. Biraq kelesi múmkindikter de daıyn tur:

20 sáýir — páter oınatylady («TeleBingo» oıyny);

30 sáýir — avtokólik oınatylady («6/49» oıyny);

Djekpot qazirdiń ózinde 572 mıllıon teńge bolyp tur! Sandardyń ózi sóılep tur.

Mine, osynyń biri — «LotoNabor Kvartıra». 5 bıletten turatyn bul jınaq — páterge aparar bes qadam. Ár bılet — óz aldyna bir múmkindik.

Utys jeksenbi, 20 sáýirde, saǵat 10:00-de, «31 arnada» tikeleı efırde ótedi. Kózben kórip, kóńilmen utýdyń joly osy.

Jeńis jeke emes, qoǵamǵa ortaq

Jeńiske jetken ár teńgeniń 10 paıyzy — qazaq sportyna ketedi. Taǵy 10 paıyzy — «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna aýdarylady. Demek, bireýdiń baǵy — elge qaıyrly. Oıyn oınasań da, oımen oınar kezeń bul.

Ermektiń joly boldy. Keleside kim biledi — baǵyńyz sizge buıyryp qalýy da ǵajap emes. Qaırattan týǵan qaısarlyq pen úmittiń arasy keıde bar bolǵany eki bılet qana.

 

marıaldyń aqysy tólengen.

 

ÓMİRDİ ÓZGERTKEN JEŃİS
30 shilde 2025
ÓMİRDİ ÓZGERTKEN JEŃİS

Keıbir kúnder bar. Tańmen talasa turyp, keshke deıin kúıbeń tirlikpen ótip ketedi. Al keı kúnder bar – ómirdiń betalysyn basqa arnaǵa burady. 20 shilde sondaı kún boldy. Sebebi dál sol kúni TeleBingo oıynynyń efırinde bir emes, eki birdeı taǵdyr ózgerdi. Biri – astanalyq Ǵalymjan, ekinshisi – Túrkistan oblysynyń turǵyny, Vera esimdi úı sharýasyndaǵy áıel.

Bul – jaı ǵana jeńis emes. Bul – júrekke úmit, kózge qýanysh, ómirge ózgeris syılaǵan sát.

6 842 242 teńge. Bir sátte kelgen jeńildik

Munaı men gazdyń arasynda júrip, kúnde eńbek etip júrgen Ǵalymjan – elorda turǵyny. TeleBingo, LOTO 6/49 jáne 5/36 sekildi lotereıalardyń burynnan qatysýshysy. Bul joly da sáttilik qasynan tabyldy. Týra 6 842 242 teńge. Bul – tek aqsha emes, bul – erkin tynys, jeńil dem, bolashaqqa degen senim.

"Úlken qyzyǵýshylyqpen qatysamyn. Biraq jaýapkershilikti de umytpaımyn. Árıne, mundaı jeńis qýanysh pen jeńildik sezimin ákeledi", – deıdi Ǵalymjan. Úılengen, eki balanyń ákesi. Bul aqsha – tek ózine emes, otbasynyń bolashaǵyna salynǵan ınvestısıa. Qaryz jabylady, kúndelikti shyǵyn retteledi.

Jeńis – eńbekpen úıleskende ǵana shynaıy baqytqa aınalady.

Tólebı aýdany. Úı sharýasyndaǵy áıel. 15 mıllıon teńge.

Veranyń oqıǵasy tipti kınoǵa suranyp turǵandaı. Jáı ǵana áıel. Jáı ǵana ana. Úsh balanyń anasy. Joldasynyń súıenishi. Ájesiniń kútýshisi. Alǵashqy lotereıa bıletin úsh aı buryn ǵana satyp alǵan. Buryn-sońdy mundaıǵa qatyspaǵan. Biraq ishteı bir úmitpen satyp alǵan. Sol úmit aqtaldy.

Teledıdardan páter utysy jaıly estigende, sene almady. Ulttyq lotereıanyń call-ortalyǵyna ózi habarlasyp, tekserip kórdi. Sosyn ǵana Shymkenttegi "Sátti Juldyz" keńsesine baryp, utysyn rásimdedi. Biraq páter emes, 15 000 000 teńge aqshalaı syılyqty tańdady. Sebebi ómirdiń jospary keıde páterden de keń.

"Negizi meniń jolym boldy. Al ári qaraı ne bolaryn ómir ózi kórsetedi", – deıdi Vera kúlimdep. Bul kúlki – ishki senimniń, júrek qýanyshynyń beınesi.

Lotereıa – úmittiń ekinshi aty

Keıde biz lotereıany tek sáttilik oıyny dep qabyldaımyz. Biraq árbir bılet – bir taǵdyr. Árbir tıraj – jańa taraý. TeleBingo, LOTO 6/49, 5/36 – bul sandar ǵana emes. Bul – qarapaıym adamdardyń erekshe oqıǵalary. Bul – elimizdiń túkpir-túkpirindegi úmit sáýlesi.

"Jeńimpazdarymyzdy shyn júrekten quttyqtaımyn! Biz árqashan lotereıa qatysýshylaryna qýanysh pen jaqsy emosıalar syılaýǵa daıynbyz. Árbir jeńis – bul jaı ǵana sáttilik emes, shabyt beretin jáne armandarǵa senim uıalatatyn shynaıy oqıǵa", – dedi "Sátti Juldyz" Ulttyq lotereıasynyń prezıdenti Marıa Lytkına.

Bul sózdiń astarynda – júzdegen, myńdaǵan taǵdyrdyń úni jatyr.

29 shilde. Taǵy bir múmkindik.

Jeńis esigin qaqqan sát – qaıta aınalyp soǵýy múmkin. Ol úshin bir ǵana bılet jetkilikti. 29 shildede "Sátti Juldyzdyń" YouTube arnasynda tikeleı efırde LOTO 6/49 qatysýshylary arasynda otbasylyq krosover utysy ótedi. Qatysý úshin 3 000 teńgelik bılet satyp alý jetkilikti. Bıletter saýda núktelerinde jáne sz.kz saıtynda qoljetimdi.

Bul tek temir men dóńgelek emes. Bul – otbasyǵa arnalǵan jańa saıahat. Jańa betburys.

Bir bılet – bir ómir

Ǵalymjan men Veranyń hıkaıasy – lotereıanyń jaı oıyn emes ekenin dáleldeıdi. Bul – senim men shabyttyń, úmit pen bolashaqtyń toǵysqan tusy. Keıde tek bir bılet – ómirdiń baǵytyn túbegeıli ózgertip jiberedi.

Ulys.kz oqyrmandaryna aıtarymyz: sáttilik kútpegen sátte keledi. Biraq oǵan daıyn bolý – óz qolyńyzda.

Al sizdiń bıletińiz daıyn ba?

 

Páter utyp alǵan adam kim?
28 sáýir 2025
Páter utyp alǵan adam kim?

Telefon shyryldady. «Siz páter utyp aldyńyz» dedi. «Alaıaqtyq emes pe?» dep oılady. Eki kún boıy senbedi. Úshinshi kúni ǵana Almatydaǵy bas keńsege kirgende baryp kóz jetkizdi. Shyn eken. Qaǵaz júzinde emes, ómirde.

Bul – Vasılııdiń hıkaıasy. Ol – qarapaıym eńbek adamy. Elimizdiń óndiris oryndarynda jıyrma jyldan beri vahtalyq ádispen jumys istep keledi. Almatyda turady. Alys jol, aýyr jumys, uzaq aýysym – bári úırenshikti. Biraq myna jańalyq oǵan múlde úırenshikti emes.

– Lotereıaǵa shamamen eki jyldan beri qatysyp júrmin, – deıdi ol. – Aptasyna kemi eki ret bılet alamyn.

Sáti túsken kún – dál osy apta. Qolyna tıgen – baspana. Biraq bul qýanysh bastapqyda kúmánmen kelgen.

– Basynda shyn aıtsam, senbedim. «Skam shyǵar» dep oıladym. Qazir kim kóringen telefon shalyp, aldap-arbaıdy ǵoı. Biraq birneshe márte habarlasty. Keıin ózim kelip kórdim. Mine, sol kezde ǵana ras ekenin túsindim, – deıdi Vasılıı.

Jeńimpazben sóılesip otyrǵanda onyń sózderinde bir zańdylyq baıqaldy: úmit úzilmegen. Ol senip kelgen. Seniminiń syry – sabyr men turaqtylyq.

– Buǵan deıin de úmitimdi úzbeı, bılet alyp júrdim. Qazir senimim tipti kúsheıdi. Odan ári de qatysa berem, – deıdi.

Bir qyzyǵy, Vasılıı jeńisi týraly eshkimge aıtpaǵan. Qazir de aıtqysy joq. «Tynysh ómir súrgiń kelse, kópke jarıa etpe» deıdi. Onyń bul sózi búgingi qoǵamnyń bir kórinisi ispetti.

– Ashyq aıtyp, jarıa etken durys emes dep oılamaımyn. Kúnde bireý habarlasyp, mazany alady. Sol úshin eshkimge aıtpadym, – deıdi ol.

Lotereıaǵa kelsek, Vasılıı kóbine TeleBingo men 5/36 bıletterin satyp alady. Bastapqyda sandardy ózi tańdaıtyn. Tipti nýmerologıany zerttep kórgen. Biraq sońǵy ýaqytta bárin avtomatqa tapsyrǵan. Utqan nómir de avtomatty túrde tańdalǵan.

– Buryn iri saýda dúkenderinen qaǵaz bılet alatynmyn. Sońǵy alty aıda onlaınǵa kóshtim. Yńǵaıly ári jyldam, – deıdi.

Sóz sońynda ol barlyq qatysýshylarǵa qarapaıym, biraq senimdi keńes berdi:

– Úmit úzbeńizder. Bálkim, bir kúni siz de utyp qalarsyz. Eshteńe de beker emes.

Tanymal qoǵam qaıratkeri aıtqandaı, «Baqyt – daıyn turǵan qaqpa. Biraq ony ashý úshin senimniń kilti kerek». Vasılıı sol kiltti tapty. Endi jańa ómirdiń esigin ashty.

Kelesi kezek – Krosover!

30 sáýir kúni saǵat 22:00-de ótetin kezekti tırajda basty júlde – 282 819 500 teńgeden asady jáne Krosover avtokóligi oınatylady.

«LOTO 6/49» lotereıasynyń LotoJıyn formatynda usynylǵan arnaıy toptamasy arqyly ár qatysýshy bir emes, birden 6 múmkindikke ıe bolady. Árbir LotoJıyn 6 bıletten turady, al sandar júıesi kezdeısoq tańdalady. Utysqa qatysý onlaın rejımde qoljetimdi.

Tikeleı efır YouTube jelilesindegi Satty Zhuldyz arnasy arqyly júrgiziledi.

Áleýmettik jaýapkershilik:

Oıynnan túsken tabystyń 10%-y otandyq sportty qoldaýǵa, al taǵy 10%-y «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna aýdarylady.

Múmkindik qashan kelip qalatynyn eshkim bilmeıdi. Vasılııge buıyrǵan baqyt, bálkim, erteń sizdiń esigińizdi qaǵar!

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.