Valúta baǵamy
  • USD -

    539.9
  • EUR -

    630
  • RUB -

    6.69
Qazaqstan men Reseı sarapshylary mańyzdy máselelerdi talqylady
Foto: Qazaqstannyń strategıalyq zertteýler ınstıtýty 28 qarasha 2024
Qazaqstan men Reseı sarapshylary mańyzdy máselelerdi talqylady

Búgin Astanada Qazaqstan-Reseı sarapshylar keńesiniń (QRSK) otyrysy ótti, dep habarlaıdy Ulys Qazaqstannyń strategıalyq zertteýler ınstıtýtyna silteme jasap.

Kezdesý taqyryby: «Qazaqstan jáne Reseı: ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý». İs-shara Reseı Federasıasy Prezıdentiniń Qazaqstanǵa memlekettik saparyna oraılastyrylǵan. Qatysýshylar elder arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardyń negizgi aspektilerin, energetıka salasyndaǵy áriptestikti keńeıtý joldaryn, sý resýrstary salasyndaǵy birlesken bastamalardy, klımattyq kún tártibin jáne gýmanıtarlyq yntymaqtastyq perspektıvalaryn talqylady.

İs-sharany Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategıalyq zertteýler ınstıtýty (QSZI) jáne Reseı Ǵylym akademıasynyń E.M.Prımakov atyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne halyqaralyq qatynastar ınstıtýty birlesip, Reseı SİM MMHQI atsalysýymen  uıymdastyrdy.

QRSK otyrysyna QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI dırektory Erkin Tuqymov, RǴA E.M. Prımakov atyndaǵy ÁEHQI dırektory Fedor Voıtolovskıı, Reseı SİM MMHQI prorektory Artem Malgın, sondaı-aq Qazaqstan-Reseı yntymaqtastyǵyn zertteýde mamandanǵan jetekshi qazaqstandyq jáne reseılik sarapshylar qatysty.

Óz alǵysózinde E.Tuqymov Qazaqstan men Reseıdiń ekonomıkalyq, saýda jáne ınvestısıalyq salalardaǵy ekijaqty qarym-qatynastardaǵy eleýli jetistikterin atap ótti.

«2023 jyly Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy rekordtyq 27 mlrd dollarǵa jetti. 2024 jyldyń toǵyz aıynda bul kórsetkish shamamen 19,5 mıllıard dollardy qurady. Reseımen birlese otyryp, jalpy quny 5,9 trln teńgeni quraıtyn, munaı-hımıa, taý-ken ónerkásibi jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna baǵyttalǵan 31 birlesken ınvestısıalyq joba júzege asyrylýda», — dedi QSZI dırektory.

Ol Qazaqstan-Reseı sarapshylar keńesiniń mańyzdylyǵyna erekshe toqttaldy.

«Bul alań ártúrli taraptardyń, sonyń ishinde Qazaqstan men Reseı aımaqtarynyń pikirleri men múddeleri ekijaqty kún tártibinde kórinis tabýy úshin sarapshylar dıalogynyń negizgi quraly bolyp tabylady», — dep atap ótti QSZI basshysy.

RǴA ÁEHQI dırektory Fedor Voıtolovskıı óz kezeginde RǴA ÁEHQI men Qazaqstannyń strategıalyq zertteýler ınstıtýtyn 30 jylǵa jýyq yntymaqtastyq baılanystyratynyna toqtaldy.

«Bul uzaq jáne aýqymdy merzim. Bizdiń dıalogymyz eki eldiń qarym-qatynasynda sózsiz týyndaıtyn qıyndyqtardy, ebedeısizdikterdi jáne kúrdeli máselelerdi jasyrmaı, Reseı-Qazaqstan qarym-qatynastarynyń keń kún tártibin jáne jáne olar damyp kele jaqan halyqaralyq ekonomıkalyq jáne saıası kontekstti talqylaýǵa daıyn bolýǵa negizdelgen», — dedi ÁEHQI dırektory.

Sondaı-aq, F.Voıtolovskıı Qazaqstan men Reseıdiń ekijaqty kún tártibiniń negizinde pragmatızm turǵanyn atap ótti.

«Bizdiń eki prezıdentimiz de óte pragmatıkalyq kategorıalarda – ekonomıkalyq oryndylyq, ózara tıimdi seriktestik jáne yntymaqtastyq sanattar týraly aıtady, oılaıdy jáne áreket etedi. Bul pragmatızm rýhy, naqty nárselerge, yntymaqtastyq múmkindikterine, bizde bar jáne biz jıyntyqta nyǵaıta otyryp, bizdiń ózara is-qımylymyzdy damytýǵa baǵyttalǵan rýh», — dedi ÁEHQI dırektory.

 

Qazaqstan men Reseıdiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń negizgi baǵyttaryna arnalǵan sesıa barysynda RǴA ÁEHQI dırektorynyń orynbasary Sergeı Afonsev jahandyq ekonomıkalyq geografıanyń odan ári evolúsıasynyń yqtımal senarıleriniń birlesken paıymdaýyn jáne bul úderisterge belsendi qosylý múmkindikterin ázirleý maqsatynda analıtıkalyq kúsh-jigerdi biriktirýdi usyndy.

«Másele Eýrazıalyq kontınenttiń kóliktik baılanysy, jańa saýda baǵyttaryn qalyptastyrý jáne olardyń áleýetin tranzıttik múmkindikterdi keńeıtý úshin ǵana emes, sonymen qatar qun tizbegin qurý úshin paıdalaný týraly bolyp otyr», — dedi S.Afonsev.

RF SİM MMHQI Eýrazıalyq zertteýleri ortalyǵynyń dırektory Ivan Safranchýk óz kezeginde «orta» jáne «uly» derjavalardyń halyqaralyq kún tártibiniń negizgi máselelerine qatysty ustanymdaryndaǵy aıyrmashylyqtar men uqsastyqtarǵa toqtalyp, Qazaqstan men Reseıdi mysalǵa keltirdi.

«Búginde Qazaqstannyń syrtqy saıası ustanymy «orta derjava» kategorıasynyń rólimen aıqyndalady. Meniń kózqarasym boıynsha, «uly derjava» men «orta derjava» elderiniń túbegeıli aıyrmashylyǵy nede? Bul olar qabyldaýǵa daıyn táýekel deńgeıi. Uly derjavalar syrtqy saıası ustanymynda ortashalarmen salystyrǵanda áldeqaıda joǵary táýekelge barýǵa daıyn. Sonymen birge, orta jáne uly derjavalardyń syrtqy saıası ustanymdarynda kórinetin aıyrmashylyqqa qaramastan, negizgi halyqaralyq máseleler boıynsha bizdiń ustanymdarymyzda óte mańyzdy sáıkestik bar ekenin atap ótkim keledi. BUU Bas Assambleıasynda daýys berýdiń qarapaıym ındeksi bar. Bizde 2009-2014 jyldar aralyǵynda bul ındeks 100% uqsastyqqa jetken kezder boldy. Iaǵnı, negizgi halyqaralyq máseleler boıynsha biz birdeı ustanymda boldyq. Búginde bul kórsetkish 85–90%-ǵa deıin tómendedi, biraq áli de óte joǵary. Álem qandaı bolý kerek, halyqaralyq qatynastar júıesin qalaı reformalaý kerek degen oıymyz bir, biraq oǵan jetý quraldary týraly oıymyz múlde bólek der edim», — dedi I.Safranchýk.

«Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Qaısar Nyǵmetov óz sózinde Qazaqstan men Reseıdiń ózara is-qımyly saýda-ınvestısıalyq salalarda joǵary serpindi bolyp otyrǵanyn atap ótti.

«Zertteý nátıjeleri boıynsha Qazaqstan Eýrazıa aımaǵyndaǵy Reseıdiń tikeleı sheteldik ınvestısıasyn eń kóp alýshy el. 2022 jyldan bastap 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna deıingi kezeńde Qazaqstandaǵy reseılik TSHI jınaqtalǵan kólemi 10,1 mlrd dollarǵa jetip, 16%-ǵa ósti», — dedi Q.Nyǵmetov.

Energetıka, sý resýrstary jáne klımattyq kún tártibi salasyndaǵy ozyq tájirıbege arnalǵan sesıada KAZENERGY qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Damır Narynbaev qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń energetıkalyq júıesi aýqymdy transformasıa kezeńinen ótip jatqanyn jáne aldaǵy onjyldyqta ol aıtarlyqtaı sıfrlanǵan jáne tómen kómirtekti bolady degen oı aıtty.

«Biz klımattyq kún tártibindegi belsendi yntymaqtastyqty, sondaı-aq kómirdi tereń óńdeý, ónerkásip qaldyqtaryn qaıta óńdeý, taza energıa óndirisin oqshaýlaý turǵysynan jańartylatyn energıa kózderin damytýdyń reseılik tájirıbesin, ónerkásipte, ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıelerinde energıa tıimdi tehnologıalardy engizý, onyń ishinde qazandyqtar men jylý elektr stansıalaryn jańǵyrtý, energıa júıelerin, onyń ishinde suranysty anyqtaý jáne basqarý júıelerin basqarýdyń AT sheshimderin ázirleý jáne engizýdi quptaımyz», — dedi D.Narynbaev.

«TALAP» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Asqar Qysyqov óz kezeginde ıntegrasıalyq birlestikti odan ári damytýdyń negizi retinde EAEO munaı, gaz jáne elektr energıasynyń ortaq naryǵynyń jumys isteýine qatysty máselelerge toqtaldy.

Taǵy bir sesıa gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty damytýǵa arnaldy. «Eýrazıalyq monıtorıń» analıtıkalyq zertteýler ortalyǵynyń ǵylymı dırektory, Astana halyqaralyq ýnıversıtetiniń dosenti Taısıa Marmontova óz sózin ǵylymı dıplomatıaǵa arnady.

«Birlesken aǵartý jáne ǵylymı-zertteý bastamalary ǵylymı damý deńgeıin arttyryp qana qoımaıdy, sonymen qatar klımattyń ózgerýi, energetıkalyq qaýipsizdik jáne sıfrlandyrý sıaqty transshekaralyq problemalardy sheshýge kómektesedi», — dedi Taısıa Marmontova.

Qazaqstan-Reseı sarapshylar keńesi 2022 jyldyń qazan aıynda Reseı men Qazaqstannyń jetekshi saraptamalyq jáne taldaý ortalyqtarynyń ózara árekettestiginiń alańy retinde quryldy. QRSK-nyń negizgi maqsaty – ekijaqty jáne óńirlik kún tártibindegi ózekti máselelerdi talqylaý, ǵylymı zertteýlerdi úılestirý jáne eki eldiń ǵylymı-saraptamalyq qoǵamdastyqtarynyń júıeli yntymaqtastyǵyna járdemdesý, qoldaý kórsetý.

RELATED NEWS
Qazaqstannyń úsh qalasyna erekshe mártebe berilmek
12 sáýir 2025
Qazaqstannyń úsh qalasyna erekshe mártebe berilmek

TMD Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysynda Astana, Almaty, Qaraǵandy «1941-1945 jj. Eńbek dańqy qalasy» qurmetti ataǵyn berý týraly sheshim kelisildi, dep habarlaıdy Bul týraly SİM habarlady.

Kezdesýde Qazaqstan premer-mınıstriniń orynbasary – syrtqy ister mınıstri Murat Nurtileý TMD uıymyn odan ári damytýǵa baǵyttalǵan birqatar usynysty ortaǵa saldy. Osy turǵyda Qazaqstan bastamalaryn júzege asyrýda Dostastyq boıynsha seriktesterdiń qoldaýy erekshe atalyp ótti.

«Elimizdiń usynysy boıynsha búgingi tańda Volontórler forýmy, Dostastyq jármeńkesi, TMD Akademıalyq astanasy jáne basqa da kóptegen joba birlesken kúsh-jigerdiń arqasynda iske asyrylyp jatyr nemese jaqyn bolashaqta ótkizýge josparlanǵan», – dep málimdedi syrtqy ister mınıstri.

Jeńistiń 80 jyldyǵy qarsańynda TMD elderiniń birqatar qalasyna, sonyń ishinde Astana, Almaty, Qaraǵandy jáne basqa da qalalarǵa «1941-1945 jj. Eńbek dańqy qalasy» qurmetti ataǵyn berý týraly sheshim kelisildi.

Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń kelesi otyrysy 2025 jylǵy qazan aıynda TMD Memleket basshylary samıti qarsańynda Dýshanbe qalasynda ótedi.

«Bestikten» «ondyqqa» aınalǵan SHYU: Astana deklarasıasynyń mańyzy
10 shilde 2024
«Bestikten» «ondyqqa» aınalǵan SHYU: Astana deklarasıasynyń mańyzy

Esirtkige qarsy ortaq strategıa, terorızm, separatızm,  ekstremızm sıaqty qaýipti qubylystarmen birlesip kúresý,  energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyq, aqparattyq qaýipsizdik, tatý kórshilik, aýyzsý qaýipsizdigi, qorshaǵan ortany  birlesip qorǵaý. Astanadaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymy samıtiniń praktıkalyq qyryn bir sóılemmen osylaı túıindeýge bolady. Munyń bári, aınalyp kelgende, eldegi turaqtylyqqa tutqa bolatyn ózekti máseleler.

SHYU Astana samıtin Qytaı men Reseıge kiriptar elderdiń basshylary jınalatyn kezekshi jıyndardyń biri retinde sıpattaýshylar samıtte qol qoıylǵan 25 qujattyń ishinde biz ataǵan máseleler boıynsha ýaǵdalastyqtar qaıta ózektendirilgenin nazarǵa ala bermeıdi.
 Esirtki saýdasy bir eldiń ishinde ǵana júretin tuıyqtalǵan naryq emes. Mańaıdaǵy elderdiń ishki turaqtylyǵy qanshalyqty osal bolsa, irgeles elderdiń ózara tatýlyǵy qanshalyqty álsiz bolsa, esirtkiniń transulttyq saýdasy soǵurlym órshı bermek.  Bir shetinde Aýǵanstan turǵan Ortalyq Azıa úshin bul másele erekshe mańyzdy bolatyny sodan.
Shanhaı ondyǵynyń aıasynda terrorzım men separatızmge qarsy yntymaqtastyq ornatý osy turǵydan mańyzdy. Qazaqstandaǵy separatızmniń qateri týraly oılansaq, esimizge eldiń tutas bir óńirlerin Reseıdiń sýbektisi etýge qushtar ylańshylardyń sottalyp jatatyny túsedi. Shanhaı uıymyndaǵy áriptes retinde Máskeýmen arada osyndaı kelisiminiń bolǵany da biraz iste erkinirek áreket etýge jol ashady. 
Reseıdiń Ózbekstan men Qazaqstanǵa gaz odaǵyn qurýdy usynyp júrgenine de biraz boldy. Al Qazaqstan eldiń shyǵysy men soltústigine  Omby men Orynbordan gaz tartý úshin Qytaıdy da oıynǵa qosý qajet degen ustanymda otyr. Onyń qısyny mynandaı, Qazaqstan Reseıden alǵan gazdyń bir bóligin ońtústiktegi gazdy Qytaıǵa jiberý arqyly óteıdi. Esesine Reseı Qytaı aldyndaǵy gaz mindettemesin oryndaýda tasymal shyǵynyn qysqartady. Mundaı júıe Reseı gazyna jalǵanǵan Qazaqstannyń eldi mekenderi aı men kúnniń amanynda kógildir otynsyz qalmaýyna kepildik bolady. Osy turǵydan alǵanda SHYU aıasyndaǵy energetıkalyq yntymaqtastyq Qazaqstannyń soltústigi men shyǵysyn gazdandyrýda mańyzdy ról atqarmaq.
«Ózbekstan reseılik «Rosatom» kompanıasymen birge Shardara sý qoımasynan jaqyn jerde atom elektr stansasyn salýǵa kirisip ketti. Al Qazaqstan bıyl kúzde AES salý máselesi boıynsha jalpyulttyq referendým ótkizbekshi. AES tehnologıasy SHYU-daǵy taǵy bir oıynshy – Qytaıda da bar. Qazaqstanda AES salýǵa áleýetti resmı venderlerdiń ishinde Fransıa, Ońtústik Koreıa, Reseımen birge Qytaı da bar. AQSH-tyń AES salasyndaǵy tehnologıasy da Qazaqstan tarapynan muqıat zerttelip jatyr. Ázirshe bizde salynýy múmkin AES Balqashtyń irgesindegi Úlken kentinen boı kóteredi dep kózdelip otyr. AES salysatyn eli retinde Qytaı men Reseıdiń biri bolsa, Beıjińniń transshekaralyq İle ózeni quıatyn Balqashtyń boıynsha AES salýymyzǵa kelisim berýi ońaılaıdy. Al Ońtústik Koreıa, Fransıa, AQSH tehnologıasy tańdalsa, dıplomatıalyq dıalog qajet bolatyny sózsiz. SHYU aıasyndaǵy energetıkalyq yntymaq osy turǵydan qajet dúnıe.
Astana samıtiniń «SHYU+» formatyndaǵy kezdesýinde sóz sóılegen Birikken Ulttar uıymynyń bas hatshysy Antonıý Gýtterısh jasandy zeıinniń qateri týraly biraz oı aıtty. Bul tehnologıa boıynsha álemde kósh bastap turǵan elderdiń aldyńǵy qatarynda SHYU-ǵa múshe Qytaı men Úndistan bar. 
Shyǵystaný ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, qytaıtanýshy Oljas Beısenbaev osy eki eldiń tehnologıasyn paıdalana otyryp, ınternet alaıaqtyq, onlaın qarjy pıramıdalary  sıaqty kıber qylmystardy tejeýge bolatynyn aıtady. 
İT-sarapyshlar sýperkompúter tehnologıasyn tıisti deńgeıde meńgermegen elder ozyq elderdiń aldynda sıfrlyq egemendigin joǵaltýy múmkin ekenin aıtyp júr. Oljas Beısenbaev SHYU alańyn paıdalanyp, sýperkompúter ǵylymyn jetildirýge bolatynyn aıtady. 


«Keıbir halyqaralyq saraptamalarda sıfrlyq egemendik týraly aıtyla bastady. 2023 jyly kıberqylmystyń kesirinen búkil álemde 5 mıllıard dollardaı shyǵyn kelgen deıtin derekter bar. Biz ózimizdiń kıber keńistigimizdi  qorǵaý jaıynda oılanýymyz kerek. SHYU aıasyndaǵy kıberqaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyqty burynǵydan da mańyzdy etedi», - deıdi qytaıtanýshy.

Sondaı-aq, ol «SHYU aıasyndaǵy ýaǵdalastyqtardy paıdalanyp óz mamandarymyzdy Qytaı men qosa Úndistanǵa ǵylymı taǵylymdamadan ótkizýge bolatynyn eske salady. 


«Spýtnık, robot tehnologıalarynda, sýperkompúter baǵyttarynda Qytaıdyń kósh basynda turǵanyn bilemiz. Úndistan da İT-tehnologıa aldyńǵy orynda. Sondyqtan osy salalarda ózara bilim bólisýmiz qajet. Munyń bári óz ishimizdegi sıfrlyq teńsizdikti azaıtýǵa septigin tıgizedi. Óıtkeni Astana, Almaty, Shymkent qalalaryndaǵy sıfrlandyrý deńgeıin qıyrdaǵy aýyldardyń jaǵdaıymen salystyrýǵa kelmeıdi. SHYU aıasyndaǵy ýaǵdalastyqtardy pysyqtaǵan kezde ásirese shekaralyq aımaqtardy sıfrlandyrý máselesin alǵa shyǵaryp otyrý kerek», - deıdi shyǵystanýshy.

Ǵalym aıtqan baǵyttardyń bárin SHYU aıasyndaǵy aqparattyq qaýipsizdik sharalary arqyly iske asyrýdyń múmkindigi bar. 
Sý resýrstary jáne ırrıgasıa mınıstrliginiń málimeti boıynsha, Qazaqstandaǵy sý qorynyń 46 paıyzy transshekaralyq ózender arqyly kórshiles elderden kiredi. Al  bizben sý bólisip otyrǵan kórshiles elderdiń bári SHYU aıasyndaǵy áriptes memleketter. Astana samıtinde qol qoıylǵan 25 qujattyń ishinde aýyz sý qaýipsizdigine jeke qujattyń arnalýy osy turǵydan mańyzdy. 
Mysaly, Ertis máselesine kelgende Beıjiń ózen ortasyndaǵy Qazaqstanmen de, aıaǵyndaǵy Reseımen de jeke-jeke kelisýdi jón kóredi.  Mundaı tásil tıimsiz bolyp jatqan jaǵdaıda SHYU aıasyndaǵy dıalogqa shaqyrý oryndy bolýy múmkin. 
Baýyrlas elder sanalatyn Ózbekstan men Qyrǵyzstannan da sý alý muqıat dıplomatıany qajet etip otyr. Shekaraaralyq sý arnalary men halyqaralyq kólderdi qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi Helsınkı konvensıasyn Tashkent qabyldaǵanymen, Bishkek áli moıyndamaǵan. Qazirgi ekonomıkalyq tetikter sý dıplomatıasyna jaramsyz bolǵan jaǵdaıda SHYU aıasyndaǵy ýaǵdalastyqtardy alǵa shyǵarýǵa bolady. 
SHYU aıasynda  ekologıalyq problemalardy birlesip sheshýdiń de bizge berer tusy kóp. Óıtkeni álemdegi qorshaǵan ortany eń kóp lastaıtyn ekonomıkanyń biri – Qytaı naryǵy irgemizde tur. Al Ózbekstanmen Araldy qutqarý baǵytyndaǵy yqpaldastyqtyń jan-jaqty qujattalyp, qattalǵany mańyzdy. Bizdiń eldiń aýmaǵynda Reseıdiń zymyran qaldyqtary qulaıtynyn eskersek, bul máseleni Máskeýmen SHYU aıasynda da qozǵaýǵa da múmkindik bar.
SHYU-nyń Astana samıti Qazaqstannyń ózine ne úshin qajet boldy  degen suraqqa osylaı jaýap berýge bolady. 
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy 1996 jyly «Shanhaı bestigi» retinde qurylsa, 2001 jyly SHYU retinde jasaqtaldy. Al keshegi Astana samıtinde múshe memleketterdiń sany 10 ǵa jetti. Olar: Qazaqstan, Úndistan, Iran, Qytaı, Qyrǵyzstan, Pákistan, Reseı, Tájikstan, Ózbekstan jáne Belarýs.
Byltyr uıymǵa Bahreın, Kýveıt, Maldıv araldary, Mánma jáne Birikken Arab Ámirlikteri dıalog seriktesteri retinde qosylsa, bıyl Qatar ámiri mártebeli meıman retinde qatysty. Demek, uıym arab álemimen de etene aralasa bastady. 

«2021 jyly SHYU músheleriniń jıyntyq JİÓ shamamen 23,3 trln dollarǵa jetti, bul álemdik JİÓ-niń shamamen 25 paıyzyn quraıdy, bul 2001 jyly qurylǵannan 13 ese kóp. SHYU músheleriniń jalpy syrtqy saýdasy 2021 jylǵy jaǵdaı boıynsha 6,6 trln dollardy qurady, bul 20 jyl burynǵydan 100 ese kóp», - deıdi qytaıtanýshy Oljas Beısenbaev. 

Qazaqstannyń uıymnyń samıterinde ekonomıkalyq máselelerdi de kún tártibine shyǵarýǵa jıi bastama kóterýinde osyndaı da sebep bar.

Budan bólek Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy Damır Belgibaev Astana deklarasıasy jalpy SHYU damýyna óziniń aıtarlyqtaı úlesi baryn aıtty.

«Shanhaı yntymaqtastyq uıymy quramyndaǵy memleketter sany ósip, uıymnyń aýmaǵy keńeıip keledi, ıaǵnı álemdik uıym retinde tanylyp keledi degen sóz. Astana ótip jatqan samıtke BUU Bas hatshysynyń kelýi Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy bedeliniń kórinisi dep bilem. Meniń oıymsha, onyń sapary álemdegi eleýli problemalardy birigip sheshýdiń joldaryn tabýǵa arnalǵan. Jalpy uıymnyń abyroıy men damýyna búgingi Astana deklarasıasynyń da yqpaly bolady. Qazaqstan atalǵan uıymǵa tóraǵalyǵy barysynda bir jyl ishinde 150-den astam is-shara uıymdastyryp, aýqymdy jumys atqaryldy. SHYU-da sharttyq baza 60 jańa qujatpen tolyqty. Sonyń arasynda ekonomıkalyq, mádenı, ekologıalyq qaýipsizdik, kólik, tehnologıa salasyndaǵy taqyryptar qamtyldy. Bul óńirler arasyndaǵy turaqtylyq pen ózara tıimdi qarym-qatynasty keńeıtýge óziniń aıtarlyqtaı úlesin tıgizedi», - deıdi Damır Belgibaev.

SHYU-nyń Astana deklarasıasy - turaqtylyq pen tynyshtyqtyń kepili bolyp otyr deıdi sarapshy mamandar.

«Turaqtylyq, qaýipsizdik salasynda qabyldanǵan sheshimder bular memleketimizge qaýip tóndiretin túrli qaqtyǵystardyń aldyn alý. Iaǵ osy uıymǵa múshe memleketter birlese jumys isteı otyryp, shekaralyq aımaqtaǵy, memlekettiń ishindegi, geografıalyq eýrazıalyq óńirdegi turaqtylyqty qamtamassyz etedi», - deıdi Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń taǵy bir sarapshysy Baýyrjan Serikbaev.

Qorytyndylaı aıtatatyn bolsaq, Astanada ótken SHYU joǵary deńgeıde ótken halyqaralyq sharalardyń biri boldy deýge tolyq negiz bar. Onyń ústine samıtke BUU Bas hatshysynyń qatysýy uıymnyń yqpaly men bedelin arttyra tústi.

Qazaqstanda adamdy ultyna, tiline, dinine qaraı kemsitý eshqashan bolmaıdy – Toqaev
24 sáýir 2025
Qazaqstanda adamdy ultyna, tiline, dinine qaraı kemsitý eshqashan bolmaıdy – Toqaev

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy assambleıasynyń sesıasynda eldiń birligi men tatýlyǵy eń negizgi qundylyqtardyń biri ekenin aıtty, dep habarlaıdy Ulys.

«Qazaqstanda adamdy ultyna, tiline, dinine qaraı kemsitý eshqashan bolǵan emes, bolmaıdy da. Barsha azamattarǵa birdeı múmkindik berilgen. Bul – naǵyz ádildik, ádiletti memlekettiń ajyramas bóligi. Taǵy da aıtarym: eldiń birligi men tatýlyǵy eń negizgi qundylyqtarymyzdyń qatarynda tur. Bul – memlekettik saıasattyń basty tuǵyry. Bolashaqta da solaı bolmaq. Osy strategıanyń arqasynda túrli etnos ókilderi bir shańyraqtyń astynda bir úıdiń balasyndaı tatý-tátti ómir súrip jatyr. Bul – maǵynasy tereń naqty jetistik», - deıdi prezıdent QHA XXXIV sesıasynyń plenarlyq otyrysynda.

Prezıdent otanshyldyq, azamatshyldyq, ózara senim men jaýapkershilik – Qazaqstan halqynyń jalpyulttyq biregeı bolmysyn aıqyndaıtyn qundylyqtar ekenin atap ótti.

«Qazaq jerinde turyp jatqan barlyq etnos ókilderi ózderiniń tilin, mádenıetin jáne salt-dástúrlerin jan-jaqty damyta alady. Oǵan qajetti barlyq jaǵdaı jasalǵan. Biz bireýge eliktep, jan-jaǵymyzǵa jaltaqtaǵan emespiz. Eń bastysy, ultaralyq qatynastar salasynda ozyq ádis-tásilderdi qoldanyp, tek alǵa qaraı júrdik, bolashaqta da solaı bolý kerek. Sonyń arqasynda bizdiń elimizde qalyptasqan qoǵamdyq kelisim úlgisi shyn máninde bizdiń halyqaralyq «brendimizge», betkeustar jetistigimizge aınaldy», - deıdi ol.

Toqaevtyń aıtýynsha, memleket azamattardyń ultyna, dinı nanymyna nemese áleýmettik mártebesine qaramaı, bárine birdeı ádil ári teń jaǵdaı jasaıdy. Bul – memlekettik saıasattyń basty ustanymy.

«Biz popýlısik asyǵys sheshimderden boıymyzdy aýlaq ustaımyz. Árqashan naqty jaǵdaıǵa qarap, baıypty saıasatty basshylyqqa alamyz. Bul, eń aldymen, memlekettik tildiń mártebesin etnosaralyq qatynas tili retinde bekitý máselesine tikeleı qatysty», - deıdi memleket basshysy.

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.