Valúta baǵamy
  • USD -

    514.3
  • EUR -

    587
  • RUB -

    6.23
NURMUHAMMED DOSYBAEV:
19 jeltoqsan 2018
NURMUHAMMED DOSYBAEV:

ULYS: Nurmuhammed Maratuly, «Astana Garden School» jekemenshik mektebin ashtyńyzdar. 10-11 synyp oqýshylaryn álemniń úzdik 100 mektebine daıyndaımyz dep otyrsyzdar. Kimge, nege senesizder?

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Eń aldymen qazaqtyń qaısar rýhyna senemiz. Tarıhqa kóz júgirter bolsaq, qazaq jastarynyń áleýeti únemi joǵary, jasampaz bolǵan. Biz sol rýhty bilim salasy arqyly jańǵyrtsaq degen oımen jolǵa shyqtyq. Máselen, qazir myqty bilim oshaqtary kóp. Alaıda, solardyń kóbiniń basshylyǵynda halyqaralyq deńgeıdegi mamandar ıaǵnı sheteldiń azamattary tur. Biz ózimizdi bilim salasynda oń ózgerister jasaýǵa pisip-jetildik dep sanaımyz. Sheteldik áriptestermen qatar deńgeıde nemese olardan da joǵary sapada bilim bere alatynymyzdy, jumys istep, naqty nátıjege jete alatynymyzdy dáleldegimiz keledi. Oǵan kúsh-qýatymyz da jetedi. Biz óz-ózimizge senemiz, biz sheteldiń úzdik oqý oryndarynda alǵan bilimimiz ben biligimizge senemiz. Sebebi, bizde eńbek etetin 30 adamnyń 20-sy álemniń 100 úzdik ýnıversıteti sanalatyn oqý oryndarynyń magıstri.    

ULYS: Qazir qundylyqtar qaqtyǵysy kezeńi. Ulttyq qundylyqtardyń álemdik qundylyqtarmen teketireske túsýi óte qıyn. Batystyń qundylyǵyn, bilimin ulttyq bolmys, bitim, ustanymymen qanshalyqty ushtastyra alasyzdar? Sondaı-aq kez kelgen mekteptiń óz qundylyǵy, dástúri bolady? Sizder qandaı qundylyqtarmen  kimderdi daıyndap jatyrsyzdar?     

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Bizdiń maqsattyń biri de bilim salasyndaǵy jańa qundylyqtar men ozyq tehnolgıalardy ulttyq bolmysqa beıimdeý. Jastarǵa bilim berip qana qoımaı, ulttyq dúnıetanymyn keńeıtýge de kúsh salý. Máselen, sabaqtarymyz túgel aǵylshynsha ótedi. Alaıda, odan tys ýaqytta oqytýshylar da, oqýshylar da bir-birlerimen ózara tek qazaqsha ǵana sóılesedi. Sebebi, týǵan tilimizdi dáriptep, ultymyzdyń  tarıhyn, asyl muralarymyz ben qundylyqtarymyzdy da olardyń boıyna sińirgimiz keledi. Oryssha, aǵylshynsha oqyp kelgenderine qaramastan,  ana tilinde oıyn erkin jetkize alatyn, óziniń ulttyq bolmysy men tarıhyn maqtan ete alatyn memleketshil azamattar tárbıelegimiz keledi. Sondyqtan da olardy sheteldiń úzdik 100 ýnıversıtetine dál osyndaı qaǵıda negizinde daıyndaımyz. Olardyń erteń elge oralyp, ekonomıkamyzdy kóterip, múddemizdi álemdik deńgeıde qorǵaǵanyn qalaımyz. Kezinde Abaı atamyz «bilim qaıda bolsa, sol jaqtan alý kerek» dedi ǵoı. Ol kezde bilim men ǵylym  orysta boldy. Al Abaı qazir ómir súrse, «bilimniń kókesi batysta, aǵylshynnyń bilimin alyp qaıtyńdar» dep aıtar ma edi dep oılaımyn. «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly, ózge de múmkindikterdi qoldana otyryp kóptegen jastarymyz shetelde oqydy. Qazaqstannyń bilimin damytsaq dep Kembrıdj, Oksford syndy mańdaıaldy oqý oryndarynda bilim alǵan áriptesterim kóp. Olardyń kóbi ulttyq bolmysty nyǵaıtyp qana qoımaı, damyǵan elderdiń utymdy dúnıelerin de bizge ákelýde. Sondaı azamattardan bilim alǵan jastar da osal bolmas. Biz ár oqýshyǵa, ár balaǵa lıder dep qaraımyz, oqytýshylar olarmen teń dárejede sóılesedi. Ondaı ortadan shyqqan jastar ózi shyqqan qoǵamǵa qurmet tanytyp, eline jany ashyp, kózi ashyq tulǵalar bolady. Sondyqtan biz lıderler tárbıelep jatyrmyz dep aıta alamyz.

ULYS: Qazaq jastarynyń qabileti kúshti sekildi. Ár jyl saıyn mektep bitirgen júzdegen oqýshyǵa sheteldiń myqty ýnıversıtetteri quda túsip, tegin grant berip jatady. Olardyń elimizdiń joǵary oqý oryndaryna degen talabyn oryndaı almaı otyrǵan sıaqtymyz.

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Ia, ras. Bizde orta bilim salasy óte kúshti. Alaıda, JOO-lardyń álsiz tustary kóp. Bizdiń joǵary oqý oryndaryna senim joq, sapa tómen. Orta oqýdan shyqqan talaptylardyń qajettilikterin qamtamasyz ete almaıdy. Bir mysal keltireıin, bir bala nanotehnologıa boıynsha oqyp, bıologıa salasynda úlken jańalyqtar ashqysy keledi delik. Biraq, ol ózi tańdaǵan ýnıversıtetke barǵan jaǵdaıda kez kelgen bir  reagentti alý aılap ýaqyt alýy múmkin. Dál qazir meniń inilerimniń bireýi AQSH-tyń Pensılvanıa ýnıversıtetinde doktorantýra oqyp jatyr. Olar búgin qalaǵan nárseni erteń dastarhan basynda  alatyn  deńgeıge jetken. Sol sebepti  joǵary bilim salasy durys bolmaı, myqty jastar AQSH, Ulybrıtanıa t.b syndy Eýropanyń aldyńǵy qatarly ýnıversıtetterine kete beredi. Mynadaı da másele bar, Kembrıdj ne Garvardta profesor  bolǵan jerlesimiz Qazaqstanǵa keldi delik. Biraq, onyń  áleýetin, ǵylymı múmkindigin kórsetetin sol deńgeıde laboratorıa qajet, qarjy kerek. Árıne, sondyqtan onyń elimizge kelip qyzmet etýinen elimizdiń ekonomıkasy, ǵylym salasy aldyńǵa qatarǵa shyǵyp ketpeıdi. Soǵan laıyq jaǵdaı jasamaǵan jaǵdaıda eki ortada myqty ǵalamymyz bosqa ómirin ótkizedi. Sondyqtan sheteldiń ozyq tehnologıasyn úırengen azamattarǵa barynsha jaǵdaı jasaý kerek.

ULYS: Qazir kezdeısoq adamdardyń zamany. Qoıshynyń dırektor bolyp, kúzetshiniń bir basqarmany basqaryp otyrǵanyna tańdana almaısyń. Jalpy bilim salasynda kezdeısoq adamdarmen  qanshalyqty jıi ushyrastyń?    

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Bilim salasynda kezdeısoqtar óte kóp. Bul salada tek qana óz salasynyń bilgileri ǵana bolý kerek. Ondaılardyń jolyn jabý kerek. Fınlándıaǵa tájirıbe almasýǵa barǵanda jaqsy dúnıeni kórdik. Máselen, muǵalimdik bir orynǵa 20 adam konkýrsqa túsedi. Ókinishke qaraı, bizdiń elde bári kerisinshe. Olardyń tájirıbesin zertteı kele kelesideı oı túıdik,  pedagogtiń mártbesin kóterý, jalaqylaryn ósirý kerek. Sonymen qatar, salany qarjylandyrýdy arttyrǵan abzal. Ustazdardyń halyqaralyq deńgeıde bilim alýyna jaǵdaı jasaý kerek. Sonda ǵana ondaǵan jyldan keıin myqty mamandar qalyptasady. Kezdeısoq adamdarǵa eshqandaı múmkindik bermeý kerek. Sebebi, prezıdent te, mınıstr de, ǵalymdar da, barlyq mamandar  ustaz aldyn kóredi.

ULYS: Kembrıdjde oqyp, magıstr atanǵanyńyzdy bilemiz. Biraz ýaqyt otandyq bilim salasynda da qyzmet ettińiz. Biraz jaıǵa qanyqsyz. Keleshekte ǵaıyptan taıyp eń kóp eksprıment jasalatyn bilim, ǵylym salasyn basqaryp (mınıstr) qalsańyz qandaı reforma jasar edińiz?

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Aldymen orta bilim salasynda oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn arttyrar edim. Iaǵnı jattandy bilimnen góri qabiletin arttyrý men daǵdylarǵa mashyqtandyrý. Sosyn bilim salasyn qarjylandyrý jumysy áli baıaý júrýde. OESR uıymynyń baıandaýynsha, ol JİÓ-niń alty paıyzyn quraý kerek. Bizdiki 3 paıyz ǵana. Osy qarjylandyrý máselesin eki ese kóbeıtsek, ıaǵnı bir trıllıonnan eki trıllıonǵa, onda kóptegen ózgerister júzege asqan bolar edi. Qazir elde demografıa jaqsy. Alaıda, mektep salý qıyn. Osy másele sheshim tabýy úshin osydan 15 jyl buryn jasalǵan reformany negizge alǵan durys. Balabaqsha júıesine jeke menshik sektory qatysý arqyly kóptegen másele sheshimin tapqan bolatyn. Dál sony orta bilim júıesine de qoldaný kerek. Sebebi, bir synypta otyz-qyryq bala bir-biriniń basyna minip otyrýy durys emes dep sanaımyn. Ol úshin jekemenshik sektordyń básekesin arttyrý kerek. Iaǵnı jan basyna shaqqanda qarjylandyrý engizilýi kerek. Qazirgideı tómen deńgeıde bolmaýy tıis. Qazir orta bilim salasynda benchmark  Nazarbaev zıatkerlik mektepteri. Olardyń jan basyna shaqqanda  qarjylandyrýy 1 mılllıon 800 myń teńge. Bul bir oqýshyǵa bólinetin bir jyldyq qarajat. Al orta mekteptegi balany alatyn bolsaq 200 myń teńge. Sonda 9-10 ese az bolyp tur. Biz osy sýmmany keminde 2-3 ese kóterýimiz kerek. Sol kezde jeke menshik sektor úshin orta bilim salasyna kelip, mektep  salý, mektep ashý men ony júrgizý qyzyqty bolady. Qazirgi kezde bala baqsha salasyndaǵy paıyzdyq qarym-qatynas elý de elý ǵoı. Jekemenshik pen  memleket úlesi teń. Osyndaı reformalardy júzege asyrý kerek dep sanaımyn. Sonymen  qatar, bilim mekemelerine degen senimdilikti arttyrý kerek.

ULYS: Muǵalimder alyp kel, shaýyp kelge paıdalanylyp, mekteptiń óz erkimen sheshim qabyldaı almaıtyny taǵy bar ǵoı...   

NURMUHAMMED DOSYBAEV: Álbette, kez kelgen tekserýlerden aryltyp, ásire shekteýlerdi alyp tastaý kerek. Kerisinshe Nazarbaev zıatkerlik mektepterine berilgen avtonomıalyq basqarýdy jaqsy nátıje kórsetip jatqan memlekettik mektepterge de jappaı berý kerek. Sol kezde mekteptiń ishinde shyǵarmashylyq kúsheıip, jan-jaqty damý paıda bolady. Mektepter belgili  bir deńgeıde eksperıment jasaýǵa múmkindik paıda bolady. Qazir XXI ǵasyr, ózgerister zamany. Búginigi másele erteńgi kúni eskirip qalady. Al orta bilim júıesi áli kúnge deıin burynǵy Keńes Odaǵynan qalǵan júıemen júrýi qısynsyz dep sanaımyn. Sosyn sheteldiń myqty ozyq tájirıbesin alyp kelgen ózimizdiń qazaqtyń azamattaryn salaǵa kóptep tartý kerek. Olar úshin  jumystyń atqarylýyn qyzyqty etý qajet. Bilim basqarmasy bolsyn, mınıstrlik bolsyn, mektepter bolsyn, kolej, bala baqsha, tipti ýnıversıtet bolsyn kez kelgen jerde. Qazirgi tańda 10 myńnan asa «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqyp kelgen azamattar bar. Meniń armanym Qazaqstandaǵy 7 myń mekteptiń árqaısysynyń bazasynda solardyń jumys istegeni. Sol kezde bilim salasy túbegeıli ózgerer edi.   

ULYS: Qyzyqty suhbatyńyz úshin kóp raqmet!

Nurmuxammed Maratuly DOSYBAEV

 

Pedagog-trener-bilim salasynyń sarapshysy

 

Central Asian Garden Schools basqarýshy kompanıasynyń bas dırektory

 

Astana Garden School 10-11 synyp oqýshylaryna arnalǵan jekemenshik zamanaýı mektebiniń quryltaıshysy

 

AGS ACADEMY Halyqaralyq SAT/ACT/GRE emtıxandaryna daıyndaý akademıasynyń negizin qalaýshylardyń biri

 

CAGS ACADEMY bilim salasynyń jańa zaman top-menedjerlerin daıarlaý jáne jetildirý akademıasynyń negizin qalaýshylardyń biri

 

Prezıdenttik halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty

 

Kembrıdj Ýnıversıtetiniń Bilim Magıstri

 

 

 

 

RELATED NEWS
Kalıfornıa memlekettik ýnıversıtetiniń profesory, doktor TANAIULY ERTAI
07 qarasha 2019
Kalıfornıa memlekettik ýnıversıtetiniń profesory, doktor TANAIULY ERTAI

 

AQSH-QA QALAI BARDYŃYZ?

2003-2005 jyldary Ulanbatyr qalasynda Mońǵolıa ulttyq ýnıversıtetinde qarjy mamany boıynsha oqyp, Úndistan úkimetiniń granty boıynsha 2005 jyly jazda Pýne qalasyna attandym. 2005-2008 jylǵy oqý jyldarynda Úndistannyń Pýne ýnıversıtetinen bilim alyp, ony qarjyger mamandyǵy boıynsha támamdadym. Sonymen elge oralyp, 2009 jyly aqpan aıyna deıin Ulanbatyr qalasyndaǵy Kapıtal bankte Financial Risk analyst mamandyǵy boıynsha qyzmet atqardym. Bul meniń alǵashqy jumys ornym boldy.

2009 jyly AQSH-qa magıstrantýraǵa attandym.  Bir qyzyǵy sol,  magıstrantýra oqýyn týra bastaı almadym. Óıtkeni meniń Úndistanda bitirgen bakalavr deńgeıdegi dıplomym 3 jyldyq bolyp sanalady eken. Al magıstrlik sharty boıynsha 4 jyldyq joǵary oqý ornyn bitirgen bolýym kerek. Sondyqtan AQSH –ta taǵy bakalavrıatta oqı bastadym. Biraq Pýne jáne Mońǵolıa ulttyq ýnıversıtetinde alǵan sabaq kredıtterdi kórsetip, qujattar ótkizdim. Munda bir jyl bilim alyp, 2009-2010 jyly áleýmettik ǵylymdary (social science) mamandyǵy boıynsha bakalavr bitirdim. Sodan keıin magıstrdi 2010-2012 jyldary ekonomıka salasy boıynsha támamdap, ary qaraı PhD doktor dárejesin alý úshin 2012-2016 aralyǵynda bilimim men biliktiligimdi shyńdadym. Jalpy alǵanda,  PhD doktor dárejesin alǵanǵa deıin 13 jyl joǵary bilim jolynda ter tóktim desem bolady.

SİZDİŃ MAMANDYǴYŃYZDYŃ ERKESHELİGİ QANDAI?

«Bilim ınemen qudyq qazǵandaı» degendeı mamandyǵym bilim joly bolǵandyqtan kóp ýaqytym stýdetterge oqıtyn dáristerge daıyndalý men zertteý jumystaryn júrgizýmen ótedi. Qazirgi búkil dúnıe tez ózgeretin jahandaný zamanynda bıznes pen órkenıet áleminde ne bolyp jatqanyn jiti baqylap, bilip otyrý kerek. Soǵan oraı bilim salasynda ashylǵan jańalyqtar men ádistemelik tásilder, jumysta qoldanylatyn jańa kompúterlik baǵdarlamalardy qarastyryp, oqýlyq kitap jáne materıaldardy ózgertip otyrýymyz qajet. Odan tys sońǵy akademıalyq maqalalardy oqyp, bilim júıesinde ne bolyp, qalaı ózgerip jatqanyn baqylap, zertteý jumystaryn da soǵan qaraı sáıkestirip jumystaý kerek. AQSH kóp salalardaǵydaı akademıalyq bilim berý salasynda da alda kele jatqan elderdiń biri. Sondyqtan osy elge dúnıejúzinen bilimdi adamdar kóp kelip, kóptegen ǵylymı jınalys, konferensıalar ótkizip otyrady. Men de jylyna 2-3 ret osyndaı konferensıalarǵa baryp qatysyp turamyn.

QARAPAIYM OQYRMANDARǴA OPERASIALYQ TALDAÝ, MATEMATIKALYQ ÚLGİLEÝ PROFESORY DEGEN DÁREJEŃİZDİ TÚSİNDİRİP BERSEŃİZ? ONYŃ BIZNESTİ JÚRGİZÝDE MAŃYZY QANDAI?

Negizgi taqyrybym – qandaı bir ónimniń dızaın jáne óndiris prosesinen bastap tutynýshyǵa deıingi jolyndaǵy barlyq úderis jáne óndiris kezeńderindegi shyǵysty azaıtyp, tıimdilikti (efficiency) kóbeıtý.  Iaǵnı, qysqasha aıtsaq, tutynýshyǵa ónimdi eń arzan, biraq sapaly túrde jetkizip,  qamtamasyz etý joldaryn izdestirý. Sol nátıjege jetý úshin matematıkalyq jáne data analıtıkalyq modelderdi shyǵaryp, ony qoldaný bolyp sanalady.

Qazirgi erkin naryqtyq ekonomıkada álemdik básekelestikke túsetin kompanıalarlar úshin onyń mańyzy óte zor.

Men magıstrantýra / MBA / oqytýlaryn qadaǵalaıtyn komısıa múshesi bolǵandyqtan biraz ýaqytymdy soǵan jumsaımyn.

ORTASHA TÁÝLİKTİK JUMYS KÚNİŃİZ QALAI ÓTEDİ?

Kóp ýaqytymdy  ýnıversıtette ótkizemin. Dáris oqý, sabaq úıretý, stýdenttermen birge zertteý jumysyn júrgizý degen sıaqty. Onyń syrtynda ýnıversıtette ártúrli jumystar atqaratyn komısıalar bolady. Men magıstrantýra / MBA / oqytýlaryn qadaǵalaıtyn komısıa múshesi bolǵandyqtan biraz ýaqytymdy soǵan jumsaımyn.

EŃ KÓP QOLDANATYN BAǴDARLAMALARYŃYZ QANDAI?

Qazir GitHub-ty kóp qoldanamyn. Sonymen qatar mamandyǵym boıynsha bir salada jumys atqaratyn, biraq basqa joǵary oqý oryndarynda  dáris beretin adamdarmen  Slack arqyly áleýmettik jelidegi toptar sıaqty baılanys jasaımyn.

JUMYS KEŃSEŃİZDİ SÝRETTEP BERSEŃİZ?

 

 

ÝAQYT ÚNEMDEÝDİŃ UTYMDY TÁSİLİ NE?

Men keler aptada isteıtin jumystardy aldymen oılanyp, tizimin jasap alǵan durys dep oılaımyn. Erteńgi kúni sol tizim arqyly jasalǵan  jospar boıynsha jumys atqarsańyz, eńbegińiz ónimdi bolmaq. Eger josparyńyz sátti júzege assa, jumysyńyzdy aıaqtaǵan soń lázzatqa bólenesiz.

ATQARYLATYN İSTER TİZİMİN QAIDA BELGİLEP,  QALAI JÚRGİZESİZ?

Onlaın kúntizbe men qabyrǵaǵa japsyryp qoıatyn qaǵazdardy qoldanamyn.

JUMYSYŃYZDYŃ OŃ JÁNE KERİ ÁSERLERİ?

Ýnıversıtet keleshek mamandyq jetildiretin orta bolǵandyqtan onyń mańyzy zor. Stýdentterge dáris berý ádistemesin jetildirý úshin kóp ter tógý qajet. Sońǵy kezde jańalyq bolyp enip jatqan bıznestik amal-tásilderdi únemi qadaǵalap, sol arqyly zertteý tásilderi men oqý mazmunyn únemi ózgertip otyrǵan jón. Sondyqtan da buryńǵy oqý júıesine qaraǵanda qazirgi kezdiń joǵary oqý oryndary dınamıkalyq serpindi ózgeris jasap keledi. Soǵan ilesý úshin únemi ózgeriste bolý jaǵymen erekshelikte dep oılaımyn.

Oqý, bilim arqyly adam ózin-ózi únemi damytyp otyratyndyqtan jumysymnyń keri áseri joq. Biraq jasaǵan jumys, istegen áreketterińniń jemisin uzaq ýaqyttan keıin sezinesiń. Mysaly bir akademıalyq maqala jazǵanǵa 1-2 jyl ýaqyt alady. Ony akademıalyq jýrnaldarǵa jibergen soń olar tekserip kórý úshin 1 jyldan astam ýaqyt ketedi. Iaǵnı bir maqala eń az degende 2 jylda baspaǵa áren shyǵady.

SİZ NENİ İSTEÝGE SHEBERSİZ?

Eshteńe. Biraq bilmegen jáne úırengim kelgen nárseni júıeli túrde tez arada úırenip, atqarýǵa ebim bar.

QAZİR QANDAI JUMYSQA NAZAR AÝDARYP JATYRSYZ?

Qazirgi jaǵdaıda lojıstıka /tasymal/ jáne tutynýshy suranysyn qamtamasyz etý salasyna zertteý jumystaryn júrgizýdemin. Dálirek aıtqanda, tutynýshy keri qaıtarǵan taýarlardy eń qysqa merzimde az shyǵynmen qalaı retteý jóninde matematıkalyq modelder jasap jatyrmyn.

KİTAP KÓP OQISYZ BA? DÁL QAZİR QANDAI KİTAP NEMESE MAQALA OQÝDASYZ?

Mamandyǵyma qatysty kitaptar men maqalardy kóp qaraımyn. Sońǵy ýaqytta jaqynda ǵana ekonomıka salasynda Nobel syılyǵyna ıe bolǵan úsh ǵalymnyń eńbekterin oqyp júrmin.

SİZDİŃ MİNEZİŃİZ TUIYQ PA ÁLDE ASHYQ PA?

Kóbinese ashyqpyn dep oılaımyn.

SİZ QANSHA ÝAQYT UIYQTAISYZ?

Shamamen 7 saǵat uıyqtaýǵa tyrysamyn.

JUMYS KEZİNDE MÝZYKA TYŃDAISYZ BA? QANDAI ÁÝENDERGE ÁÝESSİZ?

Kóp mýzyka tyńdamaımyn. Biraq áredik jumys barysynda baıaý klasıkalyq áýenderdi tyńdaýdy unatamyn.

SİZDİ JUMYSTAN TYS ÝAQYTTA QAIDAN TABÝǴA BOLADY?

Jumystan tys ýaqytta taza aýada júrgendi jaqsy kóremin. Sondyqtan dál osy jerde bolamyn dep aıta almaımyn.

KİMNEN, NEDEN KÚSH QÝAT ALASYZ?

Men úshin eń bastysy jáne mańyzdysy  – anamnyń tilek, duǵalary. Ata-ananyń balasyna jasaǵan bata, duǵalary qabyl bolady degendeı qıyn sátterden jaqsylyqpen ońaı ótken jaǵdaılardy olardyń demeýleri dep túsinemin.

ÓMİRDEN ALǴAN EŃ JAQSY ǴIBRATYŃYZ…

Qudaıǵa shúkir, tosyn oqıǵalar bolǵan joq. Alaıda qolyńda bardyń qadirin bilgen jón.

JETİSTİKKE JETÝ ÚSHİN NEGE MÁN BERÝ KEREK? JASTARǴA QANDAI KEŃES BERESİZ?

Keıde kejegeńiz tartyp tursa da, únemi talaptaný kerek. Negizi kóp jetistikke jetken bilimdi adamdar men kásipkerlerdiń barlyǵynyń sátti sátterinen góri sátsizdikteri kóp bolǵan. Kópshiligimiz sıaqty birneshe qulaǵan soń túsip bere salmaǵan. Qaıta táýekel etip, talaptana bergen. Sol úshin qarap jatpaı, árkez árekette bolý qajet.

KELESİ QONAQQA KİMDİ USYNYP, JUMYS İSTEÝ TÁSİLİMEN TANYSQYŃYZ KELEDİ?

Rio Tinto kompanıasynda menedjer bolyp jumystaıtyn Jeńisuly Baýyrjandy usynys etemin.

«Jaıly mektep» jeke menshik bilim oshaqtarymen básekelese ala ma?
09 qyrkúıek 2024
«Jaıly mektep» jeke menshik bilim oshaqtarymen básekelese ala ma?

Bıyl shildeniń basynda Astanadaǵy «jaıly mektepke» balasynyń qujatyn ótkizýge kelgen ata-analar túnnen bastap kezekke turyp, dúrbeleń týyndatqan bolatyn. Munyń astarynda elordadaǵy mektep tapshylyǵy jatqanymen, negizgi  másele balasyn «jaıly mektepte» aýystyrǵysy keletin ata-analardyń kóptiginde edi. Osyǵan qarap el ishinde «jaıly mektepterdiń» jarnamasy jaqsy júrgenin kórýge bolady. Bul jobanyń operatory – «Samruk-Kazyna Construction» aksıonerlik qoǵamy. Eger operator qurylys pen jabdyqtaý jumystarynyń sapasyn oıdaǵydaı baqylaı alsa, shynymen de «bilim oshaǵy» degen atqa laıyq nysandar esigin aıqara ashady. Bulaı deıtinimiz, atalǵan mektepterdiń  memleket esebinen salynǵan ózge mektepterden birneshe artyqshylyǵy bar. 


Ulttyq joba bastalǵan kezde Oqý-aǵartý mınıstri bolǵan Asqat Aımaǵambetov «Jaıly mektep» ulttyq jobasy boıynsha salynatyn mektepterdiń buǵan deıin salynǵan mektepterden 8 aıyrmashylyǵyn ataǵan edi.
«Birinshi – bastaýysh jáne joǵary synyp oqýshylary mektep ǵımaratynyń jekelegen bloktarynda oqıdy. Sáıkesinshe, olardyń óz oqý kabınetteri, ájethanalary, sportzaldary bolady. Ekinshi – balalardyń qaýpsizdigin qamtamasyz etýge jaǵdaı jasalady. Beınebaqylaý, dybystyq dabyl sıaqty qaýipsizdik nysandary ornatylady. Kelesi – oqýshylarǵa yńǵaıly bolý úshin oqý quraldaryn, aýystyratyn kıimderin saqtaıtyn jeke shkaftar, kitap oqýyna, demalýyna, shyǵarmashylyq áleýetin damytýǵa tıisti jaǵdaılar qarastyrylǵan. Tórtinshi – mektep eń zamanaýı fızıka, hımıa, bıologıa, robototehnıka sıaqty kabınettermen qamtamasyz etiledi. Ár kabınetke tıisti ekrandar ornatylyp, mekteptiń kez kelgen jerinen joǵary jyldamdyqty ınternetke qosylý múmkindigi beriledi», - dedi ol.
Atalmysh mektepterde erekshe muqtajdyǵy bar balalarǵa barynsha jaǵdaı jasalǵan.
«Altynshy – sportzal máselesi. Mysaly, qazirgi kúni 1 200 oqýshyǵa arnalǵan mektepte kóbine bir sportzal ǵana qarastyrylǵan. Onda tańerteńgi 8.00-den keshke deıin bir ýaqytta 4-5 synyp úshin dene shynyqtyrý sabaǵy ótedi. Al jaıly mektepterde balalardyń jas ereksheligine baılanysty birneshe sportzal qarastyrylǵan. Jetinshi – jańa mektepterde muǵalimderge de barlyq jaǵdaı jasalady. Muǵalimderdiń kabınetteri, kásibı zonalar, qosymsha bilim berýge arnalǵan nemese jıyn ótkizý zaldary, ár qabınette ınternetke qosylǵan jeke kompúterleri bolady. Segizinshi – jaıly mektepter community ortalyǵynyń rólin atqarady. Ásirese, bul aýyldyq jerlerge qatysty. Oǵan qosa, mektepter balalardy eńbekke baýlý úshin resýrstyq ortalyq qyzmetin atqarady», - degen bolatyn Asqat Aımaǵambetov.
Jalpy 2023-2025 jyldar aralyǵynda óńirler men respýblıkalyq baǵynystaǵy qalalarda 369 jaıly mektep salý josparlanǵan. Osynyń arqasynda 740 myńnan astam oqýshyny eki aýysymdaǵy orta bilimmen qamtamasyz etedi degen sóz.  
Bıyl jeltoqsan aıyna deıin 208 mektepti qoldanysqa berý kózdelgen. Qalǵan  151 mektep 2025 jyldyń aıaǵyna deıin salynyp bitýi kerek.  Onyń syrtynda Astana jáne Almaty qalalarynda 10 mektep memlekettik-jeke menshik áriptestik aıasynda satyp alý arqyly ashylady. Jospardaǵy 369 «jaıly mekteptiń» 44%-y aýyldarda salynady.
Qazan aıyndaǵy málimetterge sensek, ulttyq joba qolǵa alynǵannan beri elde 31 jaıyl mektep qoldanysqa berilgen. Ol nysandarda 109 myńnan astam oqýshy bilim alyp júr. 1 qyrkúıektiń ózinde ǵana 20 mektep ashylǵan. 
Jobanyń jalpy búdjeti 2,38 trln teńge dep belgilengen. Onyń ishinde Aqmola oblysyna 35,1 mlrd teńge, Atyraý oblysyna 22,1 mlrd teńge, Qaraǵandy oblysyna 23,3 mlrd teńge, Qostanaı oblysyna 15,2  teńge, Almaty qalasyna 63,2 mlrd teńge, Astana qalasyna 118,6 mlrd teńge bekitilgen. 
Bul qarajattyń basym bóligi Ulttyq qordan alynatynyn aıtý kerek. Qalǵany respýblıkalyq búdjetten tartylady. Byltyr  499,9 mlrd teńge jumsalsa, bıyl 976,7 mlrd teńge ıgerilýi kerek. Al kelesi jylǵa 909,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2022 jylǵy Joldaýynan bastaý alǵan bul ulttyq joba eldegi apatty mektepter men úsh aýysymdy joıý úshin, mektep tapshylyǵyn seıiltý úshin qolǵa alynǵan bolatyn. 
Bul bir jaǵynan jeke menshik mektepter men memlekettik mektepterdiń tehnıkalyq jabdyqtalýyndaǵy aıyrmashylyqty azaıtýǵa da septigin tıgizedi. Óıtkeni ǵımarattyń sáýlet jáne tehnıkalyq kórsetkishteri halyqaralyq standarttarǵa saı jasalǵan.  Soǵan qaraı qurylystyń quny da qymbat. 
300 oryndyq jaıly mektepterdiń quny 3,8 mlrd teńgeniń aınalasynda bolsa, 2000 oryndyq mektepterdiń quny 10,8-11 mlrd teńgege deıin barady. 
Osynsha qarajat jumsap salynǵan mektepterdiń bilim sapasyn arttyrýǵa qalaı yqpal etetinin, Nazarbaev zıatkerlik mektebi, Haileybury, «Mıras», TAMOS Education, Kazakhstan International School sıaqty áıgili jeke menshik mekteptermen qanshalyqty básekeles bolatynyn ýaqyt kórsetedi. 
Eń bastysy, bul joba zamanaýı mekteptiń qazaqstandyq standartyn qalyptastyra aldy. Endi jeke menshik mektep salǵysy kelgen ınvestorlar básekege qabiletti bolý úshin «jaıly mekteptiń» kórsetkishterinen kem mektep sala almaıdy degen sóz. 
Onyń syrtynda ulttyq jobanyń arqasynda mektep tapshylyǵy joıylyp qana qoımaı, 100 myń ýaqytsha, 145 myń turaqty jumys orny ashylady.

«Bolashaq» baǵdarlamasynyń talaptary ózgerdi
21 qańtar 2025
«Bolashaq» baǵdarlamasynyń talaptary ózgerdi

«Bolashaq» halyqaralyq stıpendıasyn taǵaıyndaý úshin úmitkerlerdi irikteý jańa qaǵıdalary bekitildi, dep habarlaıy Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi.

2025 jylǵy 17 qańtardaǵy Qaýly alǵashqy resmı jarıalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.

«Bolashaq» halyqaralyq stıpendıasyn taǵaıyndaý úshin úmitkerlerdi irikteýdiń jańa qaǵıdalarynda suryptaý tetikti engizý arqyly konkýrstyq irikteýdi jańartý kózdelgen. Osylaısha, osy jańashyldyqqa sáıkes qajetti bal sanyn jınamaǵan úmitkerler kelesi týrǵa jiberilmeıdi.

Memlekettik qyzmet apparatyn odan ári jaqsartý maqsatynda «memlekettik qyzmetshiler» kategorıasy engizildi. Bul kategorıa boıynsha memlekettik qyzmetkerlerge «magıstratýra» baǵdarlamasyna qatysý úshin til kýrstarynan ótý múmkindigi usynylady.

Sondaı-aq baǵdarlama túlekteri eńbek ótilimin Qazaqstan Respýblıkasy múshe halyqaralyq uıymdarda, mysaly, BUU, IýNESKO, SHYU jáne TMU sıaqty uıymdarda óteý múmkindigi qarastyrylǵan.

Konkýrstyq irikteý úshin qajetti qujattar tizbesine ýájdemelik hat engizildi. Budan basqa, konkýrstyq irikteýden óte almaǵan úmitkerlerge sol kúntizbelik jyly konkýrsqa qaıta qatysý quqyǵy beriledi.

Jalpy bul ózgerister «Bolashaq» halyqaralyq stıpendıasyn jetildirip, elimizdiń ártúrli salalarynda bilikti mamandar daıarlaýǵa baǵyttalǵan.

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.