Valúta baǵamy
  • USD -

    454.1
  • EUR -

    487
  • RUB -

    5.01
MOROZOV: FEIK PETISIALARDYŃ BOLASHAǴY JOQ
28 shilde 2023
MOROZOV: FEIK PETISIALARDYŃ BOLASHAǴY JOQ

Saıasattanýshy, BAQ salasyndaǵy sarapshy Anton MOROZOVTYŃ Zakon.kz portalyna shyqqan «57 myń: saptaǵy onlaın-bottar nemese, Arandatýshylardyń aıla-tásili» atty onlaın-petısıa týraly maqalasy. 

Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaevtyń otstavkasyn talap etken onlaın-petısıanyń arandatý men jeliktirýge jetelegisi keletinder tabyldy. Shahar basshysynyń qyzmetine qatysty retsiz áńgimeni ózin belsendi sanaıtyndar taǵy qozǵady. 

Jasyratyny joq, qala ákimi Dosaev Almatydaǵy aýdandardyń barlyq azamattarymen turaqty túrde kezdesý ótkizip keledi. Kez-kelgen turǵyn qolyna mıkrofondy alyp, janaıqaıyn kedergisiz jetkize alady. Jurtshylyqpen júzdesý  alańy qysqa ýaqytta naqty problemalar aıtylatyn alańqaıǵa aınalǵanyn bilemiz, desek te, ákimniń Almaty turǵyndarymen kezdesýi alǵash ret jón-josyqsyzdyqqa paıdalanyldy. Atap aıtqanda, memlekettik qyzmetshiler tóńiregindegi haıpqa negizdelgen arandatýshylyǵymen málim bolǵan ári Janbolat Mamaıdyń tirkelmegen Dempartıasynyń  belsendisi Arýjan Dúısebaeva degen bireý ákimge petısıa týraly saýal joldaýǵa múmkindik aldy. Erbolat Dosaev belsendiniń  petısıaǵa qol qoıǵan 57 myń týraly áńgimesin asyqpaı tyńdap alyp, kóptegen dúnıege kóz jetkizetin tolymdy jaýap qaıtardy.

Birinshiden, bul 57 myń qol qoıýshy – aty-jóni beımálim anonımdi qoldanýshylar, olar bottar bolýy ábden múmkin. Aıtpaqshy, dál osy bot-qol qoıýshylarmen janjal da boldy, ol máseleni qozǵap Erbolat Dosaevty aıyptap, shabýyldaǵan da álgi belsendiniń «áriptesteri» bolatyn. Ashyǵyn aıtqanda, bul jasandy qujatqa onlaın qoıylǵan qoldardyń bireýiniń bolsyn shynaılyǵyna kúmán týady. Sebebi, mundaı petısıaǵa  Qazaqstandaǵy tanymal áleýmettik jelilerge akkaýnttaryn tirkegen kez-kelgen adam kemi, alty ret daýys bere alady. 

Al onyń naqty geografıalyq ornalasý jaǵdaıy múldem mańyzdy bolmaı tur, bul máselede negizi daýys berýshiler tek almatylyqtar ǵana bolýy tıis edi ǵoı. Shyndyǵyna kelgende, sóz solardyń ákimi týraly bolyp otyr ǵoı.

Bir qyzyǵy, qol qoıýshylardyń almatylyqtar ekeni ras bolsa,  olardyń ómir súrý kestesi buzylǵan ba, qalaı ózi? Máselen, petısıanyń astyna qol qoıǵandardyń statısıkasyna qarasańyz, túgelge jýyǵynyń qol qoıǵan mezgili túngi 3 pen 5-tiń arasyna sáıkes keledi eken.

Onyń ústine, sol ýaqytta úsh mınýttyń ishinde júzdegen adamnyń qoly qoıylyp úlgeripti. Qol qoıýshylardyń saǵattyq ólshemi Qazaqstanǵa qaraǵanda basqalaý dep oılaýǵa bolady, máselen, Máskeý dersiz, sebebi arada úsh saǵat aıyrmashylyq bar. Belgili bir ýaqytta algorıtmnen ózderi jańylysqan, bul reseılik bottardyń Erbolat Dosaevty qoldaýyna ákeldi. Olqylyq ornyna keltirilgen soń petısıany uıymdastyrýshylar muny ákimniń ózine kúıe jaǵýǵa paıdalandy.

Ekinshiden, Qazaqstanda mundaı názik alańda taza oıyndy uıymdastyratyn onlaın-petısıanyń legıtımdi ınstıtýty áli joq. Qajetti zańnamalyq qujat qazir Parlamenttiń qaraýynda jatyr. Ol qabyldanbaıynsha, onlaın-petısıaǵa arnalǵan legıtımdi alań bolmaıdy da. Al qazirgi paıdalanylyp júrgenderi týraly aıtýǵa da turmaıdy, onda aınaldyrǵan eki adam ondaǵan myń belsendiniń rólinde oınaı alady. Talqylanyp otyrǵan jaǵdaı da dál solaı boldy.

Úshinshiden, Dosaevtyń otstavkasyn qalaıtyndardyń sany shynaıy túrde 57 myń adam boldy degen kúnniń ózinde, olar  eki mıllıonnan astam turǵyny bar Almaty halqynyń úlesiniń bolmashy bir bóligin quraıtyny kúlkili. Arýjan Dúısebaevanyń problemasy da sol, onyń sóz etken myńdaǵan adamy naqty ómirde joq. Aıtpaqshy, Dosaevqa qarsy Dempartıa uıymdastyrǵan mıtıńi de esimizde. Olar myńdaǵan adamdy aıtpaǵannyń ózinde, kem degende 500 adam jınar dep oılaǵanbyz. Shyndyǵynda, júzdiń aınalasynda ǵana qara kórindi, onyń da bir bóligi shtattyq agentter boldy.

Shyndyǵyna kelgende, qalada jumys qyzý júrip jatqanyn, san jyldardan beri qordalanǵan problemalardyń birtindep sheshile bastaǵanyn almatylyqtar kórip otyr. Birneshe jyl buryn qala ortalyǵy qurylys alańdaryna aınalǵan bolatyn. Sol ýaqytta da bári qyjyrtqan edi. Alaıda sońynan Panfılov kóshesindegi keremet kórinis, jańarǵan Arbat týra eýropalyq qalalardyń beınesin kózge ákelgendeı boldy.

Qazir qala ákimi Dosaevtyń komandasy aldynda «eski» Almatynyń qordalanǵan problemalarymen qatar odan da mańyzdy mindetter tur. Oǵan Almatyǵa jańadan qosylǵan aımaqtardy qosyńyz. Taý etegi men joǵary aımaqtardaǵy, býyrqanǵan taý ózenderi jaǵasyndaǵy jerlerdi  oılanbastan taratyp berý az problema týdyryp otyrǵan joq. Biz munyń bárin táýelsizdik alǵan jyldardan beri kórip kelemiz. Sol kezderi Almatylyqtardyń álsiz narazylyq daýystaryn  estıtinbiz.

 Al endi, qala qurylysy salasynda kópten kútken tártip ornatyla bastaǵanda, narazy almatylyqtar ózderin kórsetip qalǵysy kelgendeı. Biraq shyndyǵynda, bul narazylyqtyń astarynda qala ákimdiginiń belsendiligi unamaıtyndar bar sıaqty. Qurylysty júrgizetinderdiń lobbıi qoldary taza emes qala belsendilerin yntyqtyratyn bı alańyna aınalyp ketkendeı. Ol jurtshylyqtyń da shydamyn taýysyp otyr. Qala ákimi Dosaevqa qarsy petısıany uıymdastyrýshylardy qurylysshy-olıgarhtardyń arasynan izdeý kerek sıaqty. Olarǵa ákim ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes, kerisinshe tisterin syndyratynyn kórsetti.

Onlaın-petısıa taqyrybyna oralsaq, negizgi nárseni aıta ketken durys. Provakasıalyq qoqystardy ornalastyratyn qazirgi alańdar – eski anonımdi ınternettiń sońǵy qaldyqtary bolyp tur. Heıt pen býllıng jasaý, qaptaǵan trollderdiń lastyǵy barshaǵa aıan. Munda tirkelýdiń qajeti de joq, kez kelgen adamnyń bireýdiń atyn paıdalanyp oına kelgendi jasaýǵa múmkindigi bar. Bireýdiń betperdesin jamylyp, saıasatkerler men memlekettik qyzmetkerdiń bedeline nuqsan keltirip, shabýyl jasaı alady. 

Esterińizde bolsa, kompromat.kz degen saıt bolǵan. Atalǵan resýrs arqyly joǵary laýazymdy memlekettik qyzmetkerlerge, depýtattarǵa, belgili bıznesmenderge ınsaıderlik aqparattar túrimen ashyq shabýyl jasalyp otyrdy. Ókinishke qaraı, búginde osyndaı qoqys jáshiginiń ornyn tolyq kólemde onlaın-petısıaǵa arnalǵan alańdar almastyryp otyr.

2020 jyldan bastap birneshe jylda Qazaqstan boıynsha osyndaı 213 petısıa paıda boldy. Sonyń  ishindegi eń haıpqa aınalǵandary – shyndyqtan tym alshaq ketip, jurttyń kóńil-kúıimen oınaǵandarynyń kóbi Almaty belsendileriniń qolynan shyqty. Endi mine, Almatyny ekologıalyq apatty aımaq dep taný týraly (bul jarıalanymnyń avtorlary ómirinde bir ret, máselen, Úndistannyń iri qalalarynda bolyp kórdi me eken?), jáne Almaty oblysynyń turǵyn úı keshenin ońtústik astanaǵa qosý, Nazarbaev dańǵylyn basqasha ataýǵa shaqyrý týraly petısıa bar. 

Kórip turǵanymyzdaı, almatylyqtar, nemese almatylyq belsendiler jasaǵan petısıa qaladaǵy problemalyq ahýaldyń sheshimin aıtýǵa emes, tek janjal týdyrýǵa, provakasıa jasaýǵa baǵyttalǵany baıqalady. Ákimdi otstavkaǵa ketirý týraly petısıa shyǵar-shyqpastan qalalyq polısıa departamenti onyń avtory Sergeı Egorov degen adamnyń joq ekenin anyqtady. Buǵan ne deısiz? Ondaı aty-jóni bar, qujaty rásimdelgen adam Almatyda joq, tipti turmaıdy da. Sóıtip, provakasıalyq dúnıeni feık personaj ǵana jasaǵany, oǵan tek feık almatylyqtar ǵana qol qoıǵany anyqtalyp otyr.  

Erbolat Dosaevqa kelsek, meniń mindetim ony «narazy almatylyqtardan» qorǵaý emes. Oǵan qarsy jasalǵan petısıa negizsizdiktiń qaıda ketip bara jatqanyn kórsetetin naǵyz demonstrasıa boldy. Ol jerdegi provokatorlar memleketke óziniń degenin istetip otyrǵandaı kórinedi. Dosaev – óz jumysyn istep jatqan sheneýnik. Ondaǵan jyldardan beri jınalyp qalǵan Almaty sekildi alyp megapolıstiń máselelerin arandatýmen sheshem deý jańsaqtyq. Qarabaıyr bolsyn, ashshy bolsyn, shyndyq osy. Óıtken Almatydaǵy problemalar aspannan túsken joq, ony bizge ózge planetalyqtar ákep tastaǵan joq – ony biz burynǵy qala basshylarynyń qylmystyq áreketterine jol berý arqyly ózimizge ózimiz jasadyq.

57 myń feık qol jıǵan petısıaǵa qatysty Arýjan Dúısebaeva sıaqty belgisiz bireýdiń Dosaevty otstavkaǵa ketirýdi talap etýiniń qıalılyǵyn túsiný óte ońaı. Ázil úshin bolsyn aıtalyq, kóz aldyńyzǵa búkil Almatyny Marsqa kóshirý týraly petısıa jasaldy dep elestetip kórińizshi. Oǵan qol qoıatyndar budan az bolmas edi, ári naqty adamdar bolar ma edi? Sonda ne, osydan keıin biz shynymen ońtústik astanany kosmosqa ushyrýdyń tehnıkalyq múmkindikterin talqylaýmyz kerek pe?

Sondyqtan, men feık petısıalardy negizge alýshylar bizdiń qoǵamdy bólip-jarýshylar, túrli joldarmen jaǵdaıdy ýshyqtyrýshylar, memlekettik organdardyń jumysyna nuqsan keltirýshiler ǵana dep bilemin. Qoǵamdyq pikirdi jınaıtyn legıtımdi ınstıtýt qurý týraly resmı zańǵa qol qoıylmaıynsha, mundaı onlaın-petısıalardyń eshqaısysyna senbeý kerektigin aıtar edim. Barshaǵa, shyndyǵynda aqysy tólengen bireýlerdiń provakasıasyna erip ketpeýge keńes beremin. 

RELATED NEWS
MOROZOV: FEIK PETISIALARDYŃ BOLASHAǴY JOQ
28 shilde 2023
MOROZOV: FEIK PETISIALARDYŃ BOLASHAǴY JOQ

Saıasattanýshy, BAQ salasyndaǵy sarapshy Anton MOROZOVTYŃ Zakon.kz portalyna shyqqan «57 myń: saptaǵy onlaın-bottar nemese, Arandatýshylardyń aıla-tásili» atty onlaın-petısıa týraly maqalasy. 

Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaevtyń otstavkasyn talap etken onlaın-petısıanyń arandatý men jeliktirýge jetelegisi keletinder tabyldy. Shahar basshysynyń qyzmetine qatysty retsiz áńgimeni ózin belsendi sanaıtyndar taǵy qozǵady. 

Jasyratyny joq, qala ákimi Dosaev Almatydaǵy aýdandardyń barlyq azamattarymen turaqty túrde kezdesý ótkizip keledi. Kez-kelgen turǵyn qolyna mıkrofondy alyp, janaıqaıyn kedergisiz jetkize alady. Jurtshylyqpen júzdesý  alańy qysqa ýaqytta naqty problemalar aıtylatyn alańqaıǵa aınalǵanyn bilemiz, desek te, ákimniń Almaty turǵyndarymen kezdesýi alǵash ret jón-josyqsyzdyqqa paıdalanyldy. Atap aıtqanda, memlekettik qyzmetshiler tóńiregindegi haıpqa negizdelgen arandatýshylyǵymen málim bolǵan ári Janbolat Mamaıdyń tirkelmegen Dempartıasynyń  belsendisi Arýjan Dúısebaeva degen bireý ákimge petısıa týraly saýal joldaýǵa múmkindik aldy. Erbolat Dosaev belsendiniń  petısıaǵa qol qoıǵan 57 myń týraly áńgimesin asyqpaı tyńdap alyp, kóptegen dúnıege kóz jetkizetin tolymdy jaýap qaıtardy.

Birinshiden, bul 57 myń qol qoıýshy – aty-jóni beımálim anonımdi qoldanýshylar, olar bottar bolýy ábden múmkin. Aıtpaqshy, dál osy bot-qol qoıýshylarmen janjal da boldy, ol máseleni qozǵap Erbolat Dosaevty aıyptap, shabýyldaǵan da álgi belsendiniń «áriptesteri» bolatyn. Ashyǵyn aıtqanda, bul jasandy qujatqa onlaın qoıylǵan qoldardyń bireýiniń bolsyn shynaılyǵyna kúmán týady. Sebebi, mundaı petısıaǵa  Qazaqstandaǵy tanymal áleýmettik jelilerge akkaýnttaryn tirkegen kez-kelgen adam kemi, alty ret daýys bere alady. 

Al onyń naqty geografıalyq ornalasý jaǵdaıy múldem mańyzdy bolmaı tur, bul máselede negizi daýys berýshiler tek almatylyqtar ǵana bolýy tıis edi ǵoı. Shyndyǵyna kelgende, sóz solardyń ákimi týraly bolyp otyr ǵoı.

Bir qyzyǵy, qol qoıýshylardyń almatylyqtar ekeni ras bolsa,  olardyń ómir súrý kestesi buzylǵan ba, qalaı ózi? Máselen, petısıanyń astyna qol qoıǵandardyń statısıkasyna qarasańyz, túgelge jýyǵynyń qol qoıǵan mezgili túngi 3 pen 5-tiń arasyna sáıkes keledi eken.

Onyń ústine, sol ýaqytta úsh mınýttyń ishinde júzdegen adamnyń qoly qoıylyp úlgeripti. Qol qoıýshylardyń saǵattyq ólshemi Qazaqstanǵa qaraǵanda basqalaý dep oılaýǵa bolady, máselen, Máskeý dersiz, sebebi arada úsh saǵat aıyrmashylyq bar. Belgili bir ýaqytta algorıtmnen ózderi jańylysqan, bul reseılik bottardyń Erbolat Dosaevty qoldaýyna ákeldi. Olqylyq ornyna keltirilgen soń petısıany uıymdastyrýshylar muny ákimniń ózine kúıe jaǵýǵa paıdalandy.

Ekinshiden, Qazaqstanda mundaı názik alańda taza oıyndy uıymdastyratyn onlaın-petısıanyń legıtımdi ınstıtýty áli joq. Qajetti zańnamalyq qujat qazir Parlamenttiń qaraýynda jatyr. Ol qabyldanbaıynsha, onlaın-petısıaǵa arnalǵan legıtımdi alań bolmaıdy da. Al qazirgi paıdalanylyp júrgenderi týraly aıtýǵa da turmaıdy, onda aınaldyrǵan eki adam ondaǵan myń belsendiniń rólinde oınaı alady. Talqylanyp otyrǵan jaǵdaı da dál solaı boldy.

Úshinshiden, Dosaevtyń otstavkasyn qalaıtyndardyń sany shynaıy túrde 57 myń adam boldy degen kúnniń ózinde, olar  eki mıllıonnan astam turǵyny bar Almaty halqynyń úlesiniń bolmashy bir bóligin quraıtyny kúlkili. Arýjan Dúısebaevanyń problemasy da sol, onyń sóz etken myńdaǵan adamy naqty ómirde joq. Aıtpaqshy, Dosaevqa qarsy Dempartıa uıymdastyrǵan mıtıńi de esimizde. Olar myńdaǵan adamdy aıtpaǵannyń ózinde, kem degende 500 adam jınar dep oılaǵanbyz. Shyndyǵynda, júzdiń aınalasynda ǵana qara kórindi, onyń da bir bóligi shtattyq agentter boldy.

Shyndyǵyna kelgende, qalada jumys qyzý júrip jatqanyn, san jyldardan beri qordalanǵan problemalardyń birtindep sheshile bastaǵanyn almatylyqtar kórip otyr. Birneshe jyl buryn qala ortalyǵy qurylys alańdaryna aınalǵan bolatyn. Sol ýaqytta da bári qyjyrtqan edi. Alaıda sońynan Panfılov kóshesindegi keremet kórinis, jańarǵan Arbat týra eýropalyq qalalardyń beınesin kózge ákelgendeı boldy.

Qazir qala ákimi Dosaevtyń komandasy aldynda «eski» Almatynyń qordalanǵan problemalarymen qatar odan da mańyzdy mindetter tur. Oǵan Almatyǵa jańadan qosylǵan aımaqtardy qosyńyz. Taý etegi men joǵary aımaqtardaǵy, býyrqanǵan taý ózenderi jaǵasyndaǵy jerlerdi  oılanbastan taratyp berý az problema týdyryp otyrǵan joq. Biz munyń bárin táýelsizdik alǵan jyldardan beri kórip kelemiz. Sol kezderi Almatylyqtardyń álsiz narazylyq daýystaryn  estıtinbiz.

 Al endi, qala qurylysy salasynda kópten kútken tártip ornatyla bastaǵanda, narazy almatylyqtar ózderin kórsetip qalǵysy kelgendeı. Biraq shyndyǵynda, bul narazylyqtyń astarynda qala ákimdiginiń belsendiligi unamaıtyndar bar sıaqty. Qurylysty júrgizetinderdiń lobbıi qoldary taza emes qala belsendilerin yntyqtyratyn bı alańyna aınalyp ketkendeı. Ol jurtshylyqtyń da shydamyn taýysyp otyr. Qala ákimi Dosaevqa qarsy petısıany uıymdastyrýshylardy qurylysshy-olıgarhtardyń arasynan izdeý kerek sıaqty. Olarǵa ákim ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes, kerisinshe tisterin syndyratynyn kórsetti.

Onlaın-petısıa taqyrybyna oralsaq, negizgi nárseni aıta ketken durys. Provakasıalyq qoqystardy ornalastyratyn qazirgi alańdar – eski anonımdi ınternettiń sońǵy qaldyqtary bolyp tur. Heıt pen býllıng jasaý, qaptaǵan trollderdiń lastyǵy barshaǵa aıan. Munda tirkelýdiń qajeti de joq, kez kelgen adamnyń bireýdiń atyn paıdalanyp oına kelgendi jasaýǵa múmkindigi bar. Bireýdiń betperdesin jamylyp, saıasatkerler men memlekettik qyzmetkerdiń bedeline nuqsan keltirip, shabýyl jasaı alady. 

Esterińizde bolsa, kompromat.kz degen saıt bolǵan. Atalǵan resýrs arqyly joǵary laýazymdy memlekettik qyzmetkerlerge, depýtattarǵa, belgili bıznesmenderge ınsaıderlik aqparattar túrimen ashyq shabýyl jasalyp otyrdy. Ókinishke qaraı, búginde osyndaı qoqys jáshiginiń ornyn tolyq kólemde onlaın-petısıaǵa arnalǵan alańdar almastyryp otyr.

2020 jyldan bastap birneshe jylda Qazaqstan boıynsha osyndaı 213 petısıa paıda boldy. Sonyń  ishindegi eń haıpqa aınalǵandary – shyndyqtan tym alshaq ketip, jurttyń kóńil-kúıimen oınaǵandarynyń kóbi Almaty belsendileriniń qolynan shyqty. Endi mine, Almatyny ekologıalyq apatty aımaq dep taný týraly (bul jarıalanymnyń avtorlary ómirinde bir ret, máselen, Úndistannyń iri qalalarynda bolyp kórdi me eken?), jáne Almaty oblysynyń turǵyn úı keshenin ońtústik astanaǵa qosý, Nazarbaev dańǵylyn basqasha ataýǵa shaqyrý týraly petısıa bar. 

Kórip turǵanymyzdaı, almatylyqtar, nemese almatylyq belsendiler jasaǵan petısıa qaladaǵy problemalyq ahýaldyń sheshimin aıtýǵa emes, tek janjal týdyrýǵa, provakasıa jasaýǵa baǵyttalǵany baıqalady. Ákimdi otstavkaǵa ketirý týraly petısıa shyǵar-shyqpastan qalalyq polısıa departamenti onyń avtory Sergeı Egorov degen adamnyń joq ekenin anyqtady. Buǵan ne deısiz? Ondaı aty-jóni bar, qujaty rásimdelgen adam Almatyda joq, tipti turmaıdy da. Sóıtip, provakasıalyq dúnıeni feık personaj ǵana jasaǵany, oǵan tek feık almatylyqtar ǵana qol qoıǵany anyqtalyp otyr.  

Erbolat Dosaevqa kelsek, meniń mindetim ony «narazy almatylyqtardan» qorǵaý emes. Oǵan qarsy jasalǵan petısıa negizsizdiktiń qaıda ketip bara jatqanyn kórsetetin naǵyz demonstrasıa boldy. Ol jerdegi provokatorlar memleketke óziniń degenin istetip otyrǵandaı kórinedi. Dosaev – óz jumysyn istep jatqan sheneýnik. Ondaǵan jyldardan beri jınalyp qalǵan Almaty sekildi alyp megapolıstiń máselelerin arandatýmen sheshem deý jańsaqtyq. Qarabaıyr bolsyn, ashshy bolsyn, shyndyq osy. Óıtken Almatydaǵy problemalar aspannan túsken joq, ony bizge ózge planetalyqtar ákep tastaǵan joq – ony biz burynǵy qala basshylarynyń qylmystyq áreketterine jol berý arqyly ózimizge ózimiz jasadyq.

57 myń feık qol jıǵan petısıaǵa qatysty Arýjan Dúısebaeva sıaqty belgisiz bireýdiń Dosaevty otstavkaǵa ketirýdi talap etýiniń qıalılyǵyn túsiný óte ońaı. Ázil úshin bolsyn aıtalyq, kóz aldyńyzǵa búkil Almatyny Marsqa kóshirý týraly petısıa jasaldy dep elestetip kórińizshi. Oǵan qol qoıatyndar budan az bolmas edi, ári naqty adamdar bolar ma edi? Sonda ne, osydan keıin biz shynymen ońtústik astanany kosmosqa ushyrýdyń tehnıkalyq múmkindikterin talqylaýmyz kerek pe?

Sondyqtan, men feık petısıalardy negizge alýshylar bizdiń qoǵamdy bólip-jarýshylar, túrli joldarmen jaǵdaıdy ýshyqtyrýshylar, memlekettik organdardyń jumysyna nuqsan keltirýshiler ǵana dep bilemin. Qoǵamdyq pikirdi jınaıtyn legıtımdi ınstıtýt qurý týraly resmı zańǵa qol qoıylmaıynsha, mundaı onlaın-petısıalardyń eshqaısysyna senbeý kerektigin aıtar edim. Barshaǵa, shyndyǵynda aqysy tólengen bireýlerdiń provakasıasyna erip ketpeýge keńes beremin. 

Ereýil uzaqqa sozyldy: West Oil Software-nyń narazy júrgizýshileriniń ornyn jetibaılyq jumyssyzdar toltyrýǵa daıyn
22 aqpan 2024
Ereýil uzaqqa sozyldy: West Oil Software-nyń narazy júrgizýshileriniń ornyn jetibaılyq jumyssyzdar toltyrýǵa daıyn

Ótken jyldyń 11 jeltoqsanynan bastap, Mańǵystaý oblysyndaǵy West Oil Software qyzmetkerleriniń ereýili jalǵasýda. Keshe biz West Oil Software –dyń narazy jumyskerlerin jumyssyz júrgen jetibaılyqtar basýǵa daıyn ekenin habarlaǵan bolatynbyz. Bul týraly Jas alash basylymynda tolyqyraq jazylǵan.

Kompanıa basshylyǵynyń qarsylyǵy men QMG túsiniktemeleri nátıje bergen joq, ereýilshilerdiń tarapynan narazylyq jalǵasýda. Nátıjesinde WOS-ta 24 aqpanǵa deıin jumysqa oralmaǵan barlyq qyzmetkerlerdi jumystan shyǵaratynyn málimdedi. Olardyń oryndaryna óńirdiń Qaraqıa jáne basqa da aýdandarynda jumysqa ornalasý úshin kezekte turǵan azamattar qabyldanatyn bolady.

2023 jyldyń jeltoqsan aıynyń ortasynda «West Oil Software» JSHS qyzmetkerleri óz basshylyǵyna úsh talap qoıǵanyn málimdedi:

«Biz, Mańǵystaý oblysyndaǵy WestOil-dyń qyzmetkerleri buǵan deıin zań aıasynda óz talaptarymyzdy qoıǵanbyz, ol oryndalmaı qaldy. Osy talaptarymyzdyń oryndamaýyna baılanysty, biz konstıtýsıalyq quqyǵymyzdy paıdalana otyryp, sońǵy sharalarǵa bardyq, atap aıtqanda, 11 jeltoqsanda kóshege shyqtyq», - dep málimdegen bolatyn sol kezde WOS qyzmetkerleriniń ókilderi.

Munaıshylar úndeýiniń beınejazbasy áleýmettik jeliler men BAQ-ta keńinen tarap ketti. Alaıda Mańǵystaý oblysynyń memlekettik eńbek ınspeksıasynda úsh talaptyń ekeýi eńbek daýyna negiz bolyp tabylmaıtynyn, «bul týraly eńbek arbıtrajynyń otyrysynda eskertilgenin» túsindirdi.

«Qyzmetkerler talaptarynyń bireýi qanaǵattandyryldy, sondyqtan qyzmetkerlerdiń ereýil ótkizý týraly sheshimi eńbek zańnamasyna sáıkes negizsiz. Vedomstvo basshysy atalǵan kompanıa qyzmetkerleriniń talaptaryna qatysty eńbek zańnamasynyń normalaryn túsindirdi. Bul talaptar daýdy sheshý jáne keleli máselelerdi sheshý múmkindikterin qarastyrý maqsatynda qurylǵan tatýlasý komısıasy men eńbek arbıtrajynyń otyrysynda qaraldy. Sonymen, úsh talaptyń biri – avtokólik pen arnaıy tehnıkalardy jańartý «QazMunaıGaz» jáne «Munaı kólik Korporeıshen» kompanıalarynyń ókilderimen birneshe ret talqylandy. 16 qarashadaǵy eńbek arbıtrajynyń otyrysynda kópshilik daýyspen «QazMunaıGaz» kompanıasy usynǵan baǵdarlama boıynsha kólik tehnıkasyn jańartý týraly talapty qanaǵattandyrý týraly hattamalyq sheshim qabyldandy, - dep málimdedi sheneýnikter.

Sonymen birge, olardyń aıtýynsha, «Munaı kólik Korporeıshen» kompanıasynyń shtatyna aýysý jáne «West Oil Software» JSHS qyzmetkerlerine QMG ulttyq kompanıasynyń biryńǵaı eńbekaqy júıesin (BEJ) engizý talaptary qarastyrylmaǵan, sebebi bul máseleler eńbek daýynyń negizi emes jáne olardy sheshý jumys berýshi «West Oil Software» JSHS-nyń quzyretine kirmeıdi.

«Bul eki talap eńbek zańnamasy boıynsha eńbek daýy emes. Bul másele boıynsha Eńbek mınıstrliginiń egjeı-tegjeıli túsindirme haty bar. Sonymen birge, «West Oil Software» JSHS qyzmetkerlerimen, memlekettik organdarmen jáne «QazMunaıGaz» ókilderimen birneshe ret túsindirý jumystary júrgizildi. Qazirgi ýaqytta ujymdyq daý retteldi dep sanalady, sebebi bir talap oryndaldy, al qalǵan ekeýi eńbek emes. Osyǵan baılanysty qyzmetkerlerdiń ereýildi óttkizý týraly sheshimi eńbek zańnamasyna sáıkes negizsiz», - dedi eńbek ınspeksıasy.

Sondaı-aq, sheneýnikterdiń aıtýynsha, bul kásiporyndarda ereýilderge eńbek zańnamasymen tyıym salynǵan, sebebi olar «MMG» AQ qaýipti óndiristik obektileriniń (úzdiksiz sıkldi kásiporyn) jumysyn qamtamasyz etedi, onyń jumysyn toqtatý óndiristik proses úshin orny tolmas saldarǵa alyp kelýi múmkin. Jumys berýshi ereýildi zańsyz dep taný úshin sotqa júginýge quqyly, sáıkesinshe sot quqyqtyq baǵasyn beredi. Ereýil zańsyz dep tanylǵan jaǵdaıda, qatysýshylarǵa qoldanystaǵy zańnamada kózdelgen jaýapkershilik sharalary qoldanylýy múmkin.

Al jumys berýshi bolsa sotqa júgindi: 11 jeltoqsanda Qaraqıa aýdandyq soty mynadaı tujyrymdarǵa keldi:

«Qyzmetkerler jumys berýshige ereýildiń qanshaǵa sozylatyny týraly eskertpegen jáne oryndalýy tıis eń az talaptardy usynbaǵan. Sonymen birge, «West Oil Software» JSHS-nyń Jetibaı tehnologıalyq kólik basqarmasy jumysynyń toqtatylýy aýyr jáne qaýipti saldarmen baılanysty qaýipti óndiristik nysanǵa jatady. Sot sheshimimen talapkerdiń talaby qanaǵattandyrylyp, «West Oil Software» JSHS qyzmetkerleriniń ereýili zańsyz dep tanyldy».

24 qańtarda Mańǵystaý oblystyq sotynyń azamattyq ister boıynsha sot alqasy jumysshylardyń ereýilin zańsyz dep tanyp, WOS qyzmetkerleriniń apelásıalyq shaǵymyn qanaǵattandyrýsyz qaldyrdy.

Sonymen birge, 20 jeltoqsanda «West Oil Software» JSHS-da «OTK» JSHS men WOS arasynda 2027 jylǵa deıin qoldanystaǵy uzaq merzimdi sharttyń bar ekenin aıtty:

«Kompanıa ereýilge shyqqan qyzmetkerlerdiń qatysýymen nemese qatysýynsyz óz mindettemelerin tolyq kólemde oryndaýǵa nıetti. Ereýilge baılanysty munaı uńǵymalarynda apattyń oryn alý qaýpi bar, bul qorshaǵan ortaǵa jáne azamattardyń densaýlyǵyna zıan keltirýi múmkin, sondaı-aq tapsyrys berýshige de aıtarlyqtaı ekonomıkalyq zıan keltirýi múmkin. Ereýilge baılanysty kompanıa kelisimshart talaptaryn oryndamaǵany úshin kún saıyn 23 mıllıon teńgeden astam shyǵynǵa ushyrap otyr».

Al, WOS basshylyǵy kompanıanyń ujymdyq shart pen eńbek zańnamasynyń talaptaryn tolyqtaı oryndaıtynyn atap ótti. Kompanıa qyzmetkerlerdi basqa munaı servıstik kompanıalarynyń jalaqysymen salystyrǵanda kóbirek jalaqymen qamtamasyz etedi.

2017 jyly QMG energıa tasymaldaǵysh baǵasynyń tómendeýi jáne óńirdiń ken oryndaryndaǵy munaı qorynyń azaıýy aıasynda óziniń enshiles kompanıalaryn qaıta qurýdy júrgizgen. Birneshe myń qyzmetkermen eńbek shartyn buzý týraly kelisim osylaı paıda bolǵan. Bul negizinen servıstik qyzmet kórsetetin personalǵa qatysty. Qyzmetkerler jumystan ketýge kelisse bes jyldyq jalaqysynyń jartysyn ótemaqy retinde tóleý usynylǵan («5/50» baǵdarlamasy).

QMG derekteri boıynsha sol kezde 3969 adam jumys berýshiniń sharttarymen kelisip, aqshasyn alǵan. Bir qyzmetkerge orta eseppen 11 mıllıon teńgeden shyǵyp, baǵdarlamany iske asyrýǵa barlyǵy 44 mıllıardqa jýyq qarjy jumsalǵan. Munymen qosa, 2333 adam birden jumysqa ornalastyryldy. Sonyń ishinde «West Oil Software»-ge de adamdar jumysqa ornalasqan.

Adamdar mıllıondaǵan ótemaqy alyp, jańa jumysqa ornalasyp, birneshe jyldan keıin kenetten barlyǵyn 2017 jylǵa deıingi qalpyna qaıtarǵysy kelgen bolyp tur. Bul rette, olar aqshany qaıtarý týraly áńgime qozǵamaǵan.

Taǵy bir aıta keterlik jaıt, óńirde jumyssyz turǵyndarǵa munaı salasynda jumys oryndaryn usynatyn kezek bar. Al eger QMG basshylyǵy ereýilge shyqqandardyń shartyna kónip, olardy óziniń enshiles kásiporyndaryna jumysqa qabyldasa, onda ol jumysqa kezekte turǵandardy avtomatty túrde jyljytqan bolar edi.

Jurtshylyq biraz ýaqyttan beri ereýilge shyqqan qyzmetkerlerdiń WOS basshylyǵynyń ýájderin tyńdaýdan bas tartqanyn baqylap otyrdy. Jumysqa qaıta kelýge shaqyrýlar, zańnamany túsindirý - barlyq habarlamalar elenbedi. Aqyrynda, 21 aqpanda West Oil Software basshylyǵy ereýilge qatysýshylarǵa arnalǵan úndeýdi taratty:

«2023 jylǵy 11 jeltoqsannan beri negizinen júrgizýshi mamandyǵy boıynsha jumys jasaıtyn qyzmetkerlerdiń ereýili jalǵasýda.

Esterińizge sala keteıik, Qaraqıa aýdandyq soty ereýildi zańsyz dep taný týraly sheshim shyǵarǵan bolatyn. 2024 jylǵy 24 qańtarda Mańǵystaý oblystyq sotynyń azamattyq ister jónindegi apelásıalyq alqasynyń qaýlysymen Qaraqıa aýdandyq sotynyń sheshimi ózgerissiz qaldy. Kompanıa sottyń shyǵarǵan sheshimin ereýilge qatysqan barlyq qyzmetkerlerdiń nazaryna jetkizdi. Mańǵystaý oblystyq sotynyń qaýlysy jarıa etilgen sátten bastap sheshim zańdy kúshine engenin atap ótken jón. Kompanıada osy áreketterdiń nátıjesinde kompanıa kún saıyn 900 mıllıon teńgeden astam shyǵynǵa ushyrap otyrǵanyn atap ótti. Munymen qosa, tapsyrys berýshi tarapynan «Westoil Software» JSHS ózine qabyldanǵan sharttyq mindettemelerdi oryndamaýy jáne tapsyrys berýshige táýligine 23 mıllıon teńgege deıin shyǵyn keltirýi týraly sotqa deıingi shaǵymdar qoıyldy, bul talap kún saıyn artyp keledi.

Osyǵan qaramastan, birneshe aı boıy «Westoil Software» JSHS ereýilge shyqqan qyzmetkerlermen tatýlasý jáne quqyqtyq saladaǵy jaǵdaıdy sheshý jóninde jan-jaqty sharalar qabyldaýda. Búgingi tańda 94 qyzmetker óz erkimen jumysqa qaıta oraldy, olarǵa eshqandaı jaza qoldanylǵan joq.

Kompanıa basshylyǵy birneshe ret qyzmetkerlerge eńbek mindettemelerin oryndaý jáne jumysqa oralý týraly ótinish jasady. Búgin «Westoil Software» JSHS ókilderi qyzmetkerlerdi  ereýildi toqtatýǵa jáne jumys oryndaryna shyǵýǵa shaqyrdy.

Sonymen qatar, kún saıyn ósip kele jatqan shyǵyndarǵa, sondaı-aq Tapsyrys berýshiniń talaptaryna baılanysty basshylyq ereýilge qatysýshylarǵa kompanıanyń qarjylyq jaǵdaıy syn kótermeıtindigin jáne osy jyldyń 24 aqpanynan keıin qyzmetkerlerdiń jumysqa shyǵýyn kútý múmkin emestigin habarlady.

Kompanıada jumysqa qaıta oralyp, óz mindemelerin atqarýǵa sheshim qabyldaǵan qyzmetkerlerge eshqandaı jaza qoldanylmaıtyny atap ótildi. Sondaı-aq, qyzmetkerler kórsetilgen merzimde jumysqa shyqpaǵan jaǵdaıda, kompanıa ereýilge qatysýshylardyń barlyǵymen zańnamaǵa sáıkes eńbek shartyn buzýǵa jáne Mańǵystaý oblysynyń Qaraqıa jáne basqa da aýdandarynda jumysqa ornalasýǵa kezekte turǵan azamattar arasynan mamandardy jumysqa qabyldaýǵa májbúr bolatyny aıtylady.

Týra sol kúni áleýmettik jelilerde Mańǵystaý oblysy Qaraqıa aýdany Jetibaı aýlynyń turǵyndary jazǵan kezekti beınejazba paıda boldy. Bir top jumyssyz azamattar óz talaptaryn qoıdy, olar ereýilderin jalǵastyryp jatqan kompanıa qyzmetkreleriniń ornyna «West Oil Software» JSHS-ne jumysqa ornalastyrýdy talap etýde.

«Biz Qaraqıa aýdanynyń ákimdigi men jumyspen qamtý ortalyǵyna aýyr jaǵdaıymyzǵa nazar aýdarý úshin júginemiz. Aýylymyzdyń jumyssyz turǵyndaryn «West Oil Software» JSHS-degi ashyq jumys oryndarymen qamtamasyz etýdi talap etemiz», - delingen úndeýde.

Bul oraıda, ereýilshilerdiń ózderi «úrkitýden qoryqpaıtyndaryn jáne óz talaptaryn oryndaýdy jalǵastyratyndaryn» málimdedi. Aqtaýlyq tanymal bloger Azamat Sársenbaev óziniń Facebook paraqshasynda «ereýilshiler aqylǵa kelip, jumysqa kiriskeni jón» dep jazdy. Mańǵystaý oblysyndaǵy EcoJer Qaýymdastyǵynyń óńirlik ekologıalyq keńesiniń tóraǵasy Qajymurat Haırýshev «jumysqa ornalasqysy keletinder jetkilikti ekenin» atap ótti.

«Energy Monitor» Telegram arnasynyń avtory Nurjan Jumaýlov «ereýil arqyly bopsalaýǵa jol berilmeıtindigi» týraly málimdedi.

«Nelikten redaksıamyz ereýilge shyqqandardyń jaǵynda emes, kerisinshe syndarly dıalogty qoldaıdy. «Batystan» shyqpaǵandyqtan, bálkim, shynymen de pikir aıtýǵa quqymyz joq shyǵar, biraq biz ýnıtarly memlekette ómir súrip jatyrmyz. Biz máseleniń tarıhymen jaqsy tanyspyz (MMG-ny jekeshelendirý, QMG-niń 50%-yn keri satý, Pavlodar MHZ-yn bólek satý, ANS kompanıalar tobyn QMG-ǵa $330 mıllıonǵa satý, qomaqty syıaqyǵa qyzmetkerlerdi bosatý jáne t.b.).

«West Oil Software» jeke kompanıasynyń qyzmetkerleri QMG kompanıalar tobyna jumysqa ornalastyrý boıynsha negizgi talabymen (BEJ júıesi boıynsha jalaqy alý maqsatynda) 80 kúnnen beri ereýilde. Bizge 80 kún jalaqysyz otbasyn qalaı asyraýǵa bolatynyn túsiný óte qıyn, onyń ústine nesıeler de bar», - dep jazady avtor.

Jumaǵulov ereýilshilerge respýblıkalyq jáne óńirlik (Jańaózen) kólemde jappaı qoldaý kórsetilmegenin atap ótti. 300-350 qyzmetkerdiń 90-nan astamy jumysqa oraldy. Onyń aıtýynsha, qalǵandary, «ókinishke oraı, bolýy múmkin emes ǵajaıypty kútýde».

«Biraq ǵajaıyp bolmaıdy, sebebi eger presedent oryn alǵan bolsa, erteń ondaǵan jeke kompanıalardyń qyzmetkerleri QMG shtatyna qosylýdy suraıdy. Burǵylaý, Kezbı, BerAlı Opereıtıng jáne t.b. qyzmetkerleriniń QMG shtatyna qosylýǵa qalaı suranǵanyna biz buǵan deıin de kýá bolǵanbyz. Biraq barlyǵyna da kelisim berýden bas tartylǵan bolatyn.

Iá, munaı óńirlerde óndiriledi, biraq ol elimizdiń Konstıtýsıasy boıynsha búkil Qazaqstan halqyna ortaq. Ońtústiktiń turǵyndary, mysaly, jumys isteý úshin basqa óńirlerge barady. Emosıaǵa berilmeı, parasattylyq ústemdik alýy tıis», – deıdi Nurlan Jumaǵulov.

Danıar Álpıevtiń uıymdasqan toby tergeýge qysym jasaýda
25 aqpan 2024
Danıar Álpıevtiń uıymdasqan toby tergeýge qysym jasaýda

Búgin (26.02.2024) Danıar Álpıevke aldanǵan bir top saýdager Almaty oblystyq polısıa departamentinde shý shyǵardy, dep habarlaıdy “Adyrna” saıty.

Qonaev qalasyna kelgen kásipkerler áleýmettik jelide Danıar Álpıevti, Ermek Marqabaevty aqtap alýdy kózdeıtin advokattardyń áreketterine, kórshi memleketke nota joldatqan astyrtyn oıyndarǵa alańdaýly ekenderin jetkizdi.
Qylmystyq áreketti jumsartý úshin jasalatyn aqparattyq naýqan tergeýge qysym kórsetýdiń bir túri. Sońǵy ýaqytta bul úrdis qalypty jaıtqa aınalyp, Bıshimbaevty da aqtap alý áreketteri áshkere bolýda. Sondyqtan, japa shegýshi tarap Almaty oblystyq polısıa departamenti bastyǵynyń orynbasary Serik Qasenuly Shalqarovqa birneshe suraqty júzbe-júz qoıdy:

“Saýdagerlerdi sergeldeńge salǵan, 2 mlrd-qa jýyq qarjy jymqyrǵan Danıar Álpıevtiń uıymdasqan tobyna qandaı shara qoldanyldy? Alaıaqtyq boıynsha qylmystyq is qozǵaldy ma (№3 pavılon qurylysy)? Jábirlenýshiler sany qanshaǵa jetti? Pavılon qurylysyna qarjy jınaýǵa tikeleı qatysy bar Ermek Marqabaev, kasır Marjan Esjanova, Beket Ábilov jáne basqalarǵa nege shara qoldanylmaı jatyr?” - dedi.

Búgingi jıynǵa Danıar Álpıevtiń týǵan-týystary da qatysqan. Buǵan deıin Danıar Álpıevtiń basshylyǵyndaǵy kompanıa úshinshi pavılondy salý úshin 300-den astam úleskerden zańsyz qarajat jınaǵan.

Atap aıtqanda, bazardyń atqarýshy dırektory bolyp qyzmet atqarǵan qyrǵyz azamaty Ermek Marqabaev, kasada jumys istegen Marjan Esjanova jáne bazardyń baqylaýshysy Beket Ábilov syndy tulǵalardyń qatysýymen bolǵan zańsyz qarjy jınaý áreketi áli kúnge deıin óz sheshimin tappaǵan.

Almaty oblysy polısıa departamentiniń basshylyǵy  úleskerlerdiń kókeıtesti máselesi boıynsha qylmystyq is qozǵalatynyn jáne úleskerlerdi jábirlenýshi retinde tanıtyndyǵyn aıtty.

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.