قازاق «ءوز ءۇيىم – ولەڭ توسەگىم» دەيدى، جانە بۇل ءسوزدى ءبىز كوبىنە جاي عانا جىلى تىركەس رەتىندە قابىلدايمىز، ءبىراق ونىڭ استارىنا ۇڭىلسەك، بۇل – ادامنىڭ بولمىسىن، ونىڭ ومىردەگى ورنىن ايقىندايتىن تەرەڭ فيلوسوفيا ەكەنىن اڭعارامىز، ويتكەنى ولەڭ توسەگى دەنەگە جايلى بولسا، ءۇي – جانعا جايلى، ال جان تىنىش بولماي، ادام تولىق باقىتتى بولا المايدى.

ءبىز كەيدە ءۇيدى شارشى مەترمەن ولشەپ، ونىڭ باعاسىن نارىقپەن بەلگىلەپ، قولجەتىمدىلىگىن نەسيە شارتتارىمەن ەسەپتەپ ءجۇرمىز، الايدا وسى ەسەپتىڭ اراسىندا ءۇيدىڭ ەڭ باستى ءمانى – ادامنىڭ ىشكى تىنىشتىعى ەكەنى ەكىنشى قاتارعا ىعىسىپ بارا جاتقانىن بايقاماي قالامىز، سوندىقتان دا «ءۇي – مۇلىك» دەگەن تۇسىنىك كۇشەيگەن سايىن، «ءۇي – ءومىر» دەگەن ۇعىم السىرەپ بارا جاتقانداي اسەر قالدىرادى.

قازاق «ءۇيى جوقتىڭ – كۇيى جوق» دەپ بەكەر ايتپاعان، ويتكەنى بۇل جەردە ءسوز تەك باسپانا تۋرالى ەمەس، ادامنىڭ قوعامداعى ورنى، ونىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەرتەڭگە دەگەن سەنىمى تۋرالى بولىپ وتىر، ال وسى سەنىم السىرەگەن جەردە كەز كەلگەن الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ دا اسەرى شەكتەۋلى بولاتىنى بەلگىلى.

ماسەلە – باسپانادا ەمەس، وعان دەگەن كوزقاراستا

وسى تۇرعىدان قاراعاندا، استانادا ىسكە قوسىلعان Shanyraq جوباسى جاي عانا تۇرعىن ۇيگە قاتىستى كەزەكتى باستاما ەمەس، كەرىسىنشە، قوعامنىڭ باسپاناعا دەگەن كوزقاراسىن قايتا قاراۋعا جاسالعان تالپىنىس دەپ ايتۋعا بولادى، ويتكەنى جوبا حالىقتىڭ وسال توپتارىنا ءقاۋىپسىز ءارى قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتەدى جانە بۇل باعىتتا مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ، ازاماتتىق قوعام مەن ساراپشىلاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋگە ۇمتىلادى.

قازاقستاندا بۇعان دەيىن دە تۇرعىن ۇيگە قاتىستى باعدارلامالار ىسكە اسىرىلىپ كەلدى، سونىڭ ىشىندە «شاڭىراق» باعىتى ارقىلى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ قاراستىرىلعان بولاتىن، ءارى بۇل باعدارلاما اكىمدىكتە كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا ارنالعان ناقتى تەتىك رەتىندە جۇمىس ىستەدى ، ءبىراق ۋاقىت وتە كەلە ءار وتباسىنىڭ جاعدايى بىر-بىرىنە ۇقسامايتىنى، ال ءبىر عانا ۇلگىنىڭ بارىنە بىردەي شەشىم بولا المايتىنى انىق بايقالدى.

سوندىقتان دا جاڭا جوبا تەك قارجىلىق قۇرالدارعا سۇيەنىپ قويماي، ماسەلەنى كەشەندى تۇردە قاراستىرۋدى كوزدەيدى، ياعني تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ناقتى ومىرلىك جاعدايلارعا بەيىمدەۋ، قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك قولداۋدى كۇشەيتۋ، ءارى ازاماتتاردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس شەشىمدەر ۇسىنۋ باستى باعىت رەتىندە العا شىقتى.

«بۇل – ارتىقشىلىق ەمەس، نەگىزگى قۇقىق»

جوبانىڭ تانىستىرىلىمىندا قازاقستانداعى ەۋروپالىق وداق وكىلدىگىنىڭ وكىلى حۋانا مەرا كابەللونىڭ «ءقاۋىپسىز، لايىقتى جانە قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي – بۇل ارتىقشىلىق ەمەس، نەگىزگى قۇقىق» دەگەن ءسوزى كەزدەيسوق ايتىلعان جوق، ويتكەنى بۇل پىكىر قازىرگى تۇرعىن ءۇي ساياساتىنىڭ قاي باعىتتا وزگەرۋى كەرەكتىگىن ناقتى كورسەتىپ تۇر، ياعني باسپانا ەندى تەك ەكونوميكالىق كاتەگوريا ەمەس، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ ولشەمىنە اينالۋى ءتيىس.

ال «وتباسى بانك» وكىلدەرى ءوز كەزەگىندە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى اتاپ ءوتىپ، تابىسى تومەن نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايى كۇردەلى ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتىلىپ جاتقانىن جەتكىزگەنىمەن، ءار وتباسىنىڭ جاعدايىن تەرەڭ قاراستىرعاندا ءالى دە زاڭنامالىق كەدەرگىلەر مەن قايشىلىقتاردىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن جاسىرمادى، بۇل ءوز كەزەگىندە جۇيەنىڭ بار ەكەنىنە قاراماستان، ونىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جاڭا تاسىلدەر قاجەت ەكەنىن اڭعارتادى.

جاڭا كەزەڭ – ناقتى ومىرگە بەيىم ساياسات

ورتالىق ازيا ەۋرازيا قورىنىڭ ديرەكتورى ريناد تەمىربەكوۆتىڭ تۇرعىن ءۇي ساياساتى ەندى ناقتى ومىرلىك جاعدايلارعا بەيىمدەلۋى ءتيىس دەگەن پىكىرى دە وسى ويدى تولىقتىرادى، ويتكەنى ءبىر ادامعا ءتيىمدى بولعان شەشىم ەكىنشى ادام ءۇشىن ءتيىمسىز بولۋى مۇمكىن، ال الەۋمەتتىك ساياسات ءدال وسى ايىرماشىلىقتاردى ەسكەرمەسە، ونىڭ ناتيجەسى دە شەكتەۋلى بولادى.

سوندىقتان Shanyraq جوباسى تەك زەرتتەۋ جۇرگىزۋمەن شەكتەلمەي، ناقتى ارەكەتتەردى دە قامتيدى، ونىڭ ىشىندە تۇرعىن ۇيلەردىڭ قولجەتىمدىلىك ستاندارتتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ، ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعام وكىلدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ سياقتى باعىتتار بار، ءارى بۇل شارالاردىڭ ءارقايسىسى جەكە ادامنىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ەسكەرسەك، جوبا اۋقىمىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنۋگە بولادى.

شاڭىراق – ۇعىم، ال ۇعىم – جاۋاپكەرشىلىك

ءبىز كەيدە «شاڭىراق» ءسوزىن جەڭىل قولدانامىز، ءبىراق ونىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنە بەرمەيمىز، ويتكەنى شاڭىراق – تىرەك ەمەس، ول – تۇتاستىقتىڭ بەلگىسى، وتباسىنىڭ اماندىعى مەن ادامنىڭ ىشكى تىنىشتىعىنىڭ سيمۆولى، ال وسى ۇعىمدى ناقتى ومىردە جۇزەگە اسىرۋ – تەك ءبىر مەكەمەنىڭ نەمەسە ءبىر باعدارلامانىڭ ەمەس، تۇتاس قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى.

سوندىقتان باسپانا بەرۋ – جاي الەۋمەتتىك كومەك ەمەس، ول – ادامنىڭ ءومىرىن ورنىنا قويۋ، ونىڭ ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن قالىپتاستىرۋ، ءارى قوعامداعى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ دەگەن ءسوز، ال مۇنداي مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن تەك قارجى جەتكىلىكسىز، وعان جۇيەلى وي، ناقتى ساياسات جانە ادامعا باعىتتالعان كوزقاراس قاجەت.

قورىتىندى: ءۇي – ەسەپ ەمەس، ءومىر

قازاق «ءوز ءۇيىم – ولەڭ توسەگىم» دەپ بەكەر ايتپاعان، ويتكەنى بۇل ءسوز ادامنىڭ قاي جەردە ءوزىن تولىق سەزىنەتىنىن، قاي جەردە ونىڭ جانى تىنىش تاباتىنىن ءدال سيپاتتايدى، ال بۇگىنگى قوعامدا وسى قاراپايىم اقيقاتتىڭ ءوزى ساياساتتىڭ، ەكونوميكانىڭ جانە الەۋمەتتىك شەشىمدەردىڭ وزەگىنە اينالۋى ءتيىس، ويتكەنى ءۇي – ەسەپ ەمەس، ءۇي – ءومىر.

ال Shanyraq جوباسى سول ءومىردى رەتتەۋگە باعىتتالعان العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى رەتىندە كورىنەدى، ەندى ونىڭ ناتيجەسى قاعاز جۇزىندە قالىپ قويماي، ناقتى ادامداردىڭ تاعدىرىندا كورىنىس تابا ما – ۋاقىت سونى كورسەتەدى.

استانادا وتكەن ءبىر جيىن كوپ ادامنىڭ نازارىنان تىس قالۋى مۇمكىن. ءبىراق ءدال سول جيىننىڭ ىشىندە ەرتەڭگى قازاقستان مەكتەبىنىڭ قانداي بولاتىنىنا قاتىستى ۇلكەن سۇراقتىڭ جاۋابى جاتقانداي.

14 مامىر كۇنى ەلورداداعى №109 «كەلەشەك مەكتەپتەرى» بازاسىندا حالىقارالىق KUMON پيلوتتىق جوباسىنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى. ءبىر قاراعاندا بۇل – جاي عانا ءبىلىم بەرۋ جوباسى. ءبىراق ماسەلەنىڭ استارىنا ۇڭىلسەڭىز، بۇل – بالانىڭ ميىن قايتا جاتتىقتىرۋعا باعىتتالعان جۇيە.

ءقازىر قوعامدا ءبىر ۇرەي بار. بالانىڭ زەيىنى شاشىراڭقى. تەلەفونعا تەلمىرگەن ۇرپاق ۇزاق وتىرىپ كىتاپ وقي المايدى. ءبىر ەسەپكە بەس مينۋتتان ارتىق شىدامايدى. ءمۇعالىم ايتىپ ۇلگەرمەيدى، اتا-انا ءتۇسىندىرىپ ۇلگەرمەيدى. بالا تەز جالىعادى.

جاپوندار وسى ماسەلەنى بۇدان جارتى عاسىر بۇرىن بايقاپ قويعان.

ءسويتىپ، 1954 جىلى جاپون ءمۇعالىمى تورۋ كۋمون ءوز بالاسىنا ارنايى ءادىس ويلاپ تابادى. ماقساتى – بالانى «جاتتاتاتىن» ەمەس، وزدىگىنەن ويلاناتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋ. كەيىن سول ءتاسىل الەمنىڭ ونداعان ەلىنە تارادى. ال بۇگىندە KUMON ءادىسى قازاقستانعا دا كەلىپ وتىر.

جوبا Caravan of Knowledge قورى مەن Kumon Institute of Education ارقىلى جۇزەگە اسۋدا. وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. ال قارجىلىق سەرىكتەستەر قاتارىندا Chevron مەن INPEX كومپانيالارى بار.

پيلوتتىق جوبا استاناداعى «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن. باعدارلاماعا 3-سىنىپتىڭ 39 وقۋشىسى قاتىسىپتى. بالالار كۇن سايىن نەبارى 15 مينۋتتان پلانشەت ارقىلى تاپسىرما ورىنداعان.

ءبىراق ماسەلە ۋاقىتتىڭ از-كوپتىگىندە ەمەس. ماسەلە – جۇيەدە.

جاپون ءادىسى بالانى بىردەن كۇردەلى ەسەپكە تاستامايدى. «بالا سۇرىنبەي ءجۇرسىن دەسەڭ، الدىمەن تابانىن قاتايت» دەگەن قازاقى قاعيداعا كەلەدى. وقۋشى ءوز دەڭگەيىنەن باستايدى. قاراپايىمنان كۇردەلىگە بىرتىندەپ وتەدى. ەڭ باستىسى – ەشكىم ونى سۇيرەمەيدى. بالا ەسەپتى ءوزى شەشۋگە ۇيرەنەدى.

قازاق «بالىق بەرمە، قارماق بەر» دەيدى. KUMON-نىڭ فيلوسوفياسى دا وسىعان جاقىن.

جوبا ناتيجەسى دە جامان ەمەس.

تەستىلەۋدە ەڭ جوعارى ناتيجە كورسەتكەن بالالاردىڭ ۇلەسى 36،8 پايىزدان 81،3 پايىزعا دەيىن وسكەن. ال تومەن ناتيجە كورسەتكەن وقۋشىلار سانى مۇلدە نولگە تۇسكەن.

بۇدان دا قىزىعى – بالالاردىڭ تەك ءبىلىمى ەمەس، مىنەزى وزگەرە باستاعان.

مۇعالىمدەر بالالاردىڭ زەيىنى ارتقانىن ايتادى. بۇرىن ساۋساقپەن سانايتىن وقۋشىلار ويشا ەسەپتەۋگە كوشكەن. تاپسىرمانى تەز ورىنداي باستاعان. ەڭ باستىسى – ءوز كۇشىنە سەنىم پايدا بولعان.

سىنىپ جەتەكشىسى ماقپال قاناتوۆنا:

«بالالاردىڭ زەيىن قويۋى، تاپسىرمالاردى ورىنداۋ جىلدامدىعى جانە ماتەماتيكاعا قىزىعۋشىلىعى ايتارلىقتاي جاقساردى. ولار تاپسىرمالاردى سەنىمدىرەك ءارى جىلدامىراق ورىنداي باستادى»، – دەيدى.

ال پەداگوگ جانار امانگەلدييەۆنانىڭ سوزىندە بۇگىنگى مەكتەپ ءۇشىن وتە ماڭىزدى ماسەلە جاتىر.

«بالالار تۇراقتى تاجىريبە مەن بىرتىندەپ وقۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنە باستادى»، – دەيدى ول.

قازىرگى قوعامنىڭ ەڭ ۇلكەن ماسەلەسىنىڭ ءبىرى دە وسى ەمەس پە؟

ءبىز ءبارىن تەز قالايمىز. جىلدام ناتيجە كۇتەتىن زامانعا كىردىك. ءبىراق ادامنىڭ ميى TikTok-تىڭ جىلدامدىعىمەن ەمەس، تابيعاتتىڭ ىرعاعىمەن داميدى. KUMON سول تابيعي ىرعاقتى قايتارۋعا تىرىسادى.

بۇل جوبانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ءمۇعالىمنىڭ ءرولىن وزگەرتۋى.

بىزدەگى جۇيەدە ءمۇعالىم كوبىنە اقپارات جەتكىزۋشى رەتىندە قالىپ قويدى. ال KUMON-دا ۇستاز باعىت بەرۋشى. ول بالانىڭ ورنىنا ەسەپ شىعارمايدى. قاتەلىگىن بەتىنە باسپايدى. بالانىڭ وزدىگىنەن تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاق «بالانى بەسىكتەن تاربيەلە» دەيدى. ال جاپوندار سول تاربيەنى كۇندەلىكتى داعدى ارقىلى قالىپتاستىرادى.

كۇنىنە 15 مينۋت.

ءبىراق سول 15 مينۋتتىڭ ىشىندە ءتارتىپ بار. تۇراقتىلىق بار. جۇيە بار.

جوباعا قاتىسقان اتا-انالاردىڭ پىكىرى دە قىزىق.

ولار بالالاردىڭ تەك ماتەماتيكاسى ەمەس، جاۋاپكەرشىلىگى وزگەرگەنىن ايتادى. وزدىگىنەن وتىرىپ تاپسىرما ورىنداي باستاعان. قاتارىنان قالماۋعا تىرىسادى. بۇل ەندى جاي ەسەپ ەمەس، مىنەز تاربيەسى.

الەمدە ءبىلىم سالاسىنداعى باسەكە الدەقاشان باستالىپ كەتكەن. ءقازىر مەملەكەتتەر مۇنايمەن ەمەس، ميىمەن جارىسادى. كىمنىڭ بالاسى ەرتەرەك ويلانۋدى ۇيرەنسە، سول ەل ۇتادى.

قازاقستان ءۇشىن دە بۇل – ماڭىزدى كەزەڭ.

ويتكەنى سوڭعى جىلدارى ەلىمىز مەكتەپ سالۋعا كوپ كوڭىل ءبولدى. «جايلى مەكتەپتەر» سالىنىپ جاتىر. ينفراقۇرىلىم كۇشەيدى. ءبىراق مەكتەپتىڭ قابىرعاسىنان بۇرىن، ونىڭ ىشىندەگى بالانىڭ ويلاۋ جۇيەسى ماڭىزدى.

ال KUMON سياقتى جوبالار سول ويلاۋ جۇيەسىن وزگەرتۋدىڭ ءبىر تەتىگى بولۋى مۇمكىن.

جاپونداردا ءبىر ءسوز بار: «باياۋ جۇرگەن ادام دا توقتاماسا، مەجەگە جەتەدى».

قازاق تا بەكەر ايتپاعان:
«تامشى تاس جارادى».

مۇمكىن، كۇنىنە 15 مينۋتتان باستالعان وسى تاجىريبە ەرتەڭ قازاقستان مەكتەبىندەگى ۇلكەن وزگەرىستىڭ باسى بولىپ قالار.

«قازاقستاننىڭ بولاشاعى – وتانشىل، ءبىلىمدى، ەڭبەكقور ازاماتتاردىڭ، ياعني جاستاردىڭ قولىندا. مەن جاس ۇرپاقتىڭ جاسامپازدىق قۋاتىنا سەنەمىن!» – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ

2024 جىلى قازاقستاندىق جاستارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ باستى باعىتى «ادال ازامات» تۇجىرىمداماسى بولدى. بۇل باعىتتى مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ايقىنداپ بەردى. تۇجىرىمداما ادالدىق، ادىلدىك جانە ەڭبەكقورلىق سەكىلدى قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا نەگىزدەلگەن.

مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى. 2024 جىلى 400 مىڭنان استام جاس جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.

ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندە وقىتۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ باعدارلامالارى جۇزەگە استى. اتاپ ايتساق، استانادا – «Jol Tap» (3،9 مىڭ ادام وقۋدان ءوتتى)، الماتى، اقتوبە جانە قاراعاندى وبلىستارىندا – «Jumys Tap» (10 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلدى) باعدارلامالارى. سونداي-اق الماتىدا «Jobfair365» پلاتفورماسى جۇمىس ىستەيدى، ونىڭ كومەگىمەن 2،5 مىڭ جاس مامان جۇمىسقا ورنالاستى.

استانادا «Jol Tap» جوباسى اياسىندا 19،5 مىڭ ازامات مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ  52 ءتۇرى بويىنشا كەڭەس الدى. ولاردىڭ ىشىندە 3،9 مىڭ ادام 10 ءتۇرلى ماماندىق بويىنشا وقىتىلدى (تىگىنشى، باريستا، ساتۋشى-كاسسير، ەلەكترگازبەن دانەكەرلەۋشى، بۋحگالتەرلىك ەسەپتىڭ نەگىزدەرى، اياق كيىم جوندەۋ جانە كىلت جاساۋ، كورپۋستىق جيھاز جاساۋ نەگىزدەرى، ماي جانە دوڭگەلەك اۋىستىرۋ جونىندەگى اۆتو-مامان، Kaspi دۇكەنىندەگى ساۋدا نەگىزدەرى جانە ت.ب.)

جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارى 2024 جىلى كاسىپتىك باعدار بەرۋ ماقساتىندا 500-دەن استام بوس جۇمىس ورىن جارمەڭكەسىن ۇيىمداستىرىپ، 1 ميلليوننان استام كەڭەس بەرىپ ۇلگەردى (زاڭگەرلىك، پسيحولوگيالىق، كاسىپتىك باعدار، مەملەكەتتىك باعدارلامالار، ۆولونتەرلىك، جۇمىسپەن قامتۋ جانە ت.ب.).

NEET ساناتىنداعى جاستارعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ساناتقا جاتاتىن 160 مىڭنان استام جاس بار. ولار – ءبىلىمى مەن جۇمىسى جوق قازاقستاندىق جاستار. NEET جاستارىنىڭ باستامالارىن قولداۋ ماقساتىندا ق ر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى «Zhas project» اياسىندا 280 گرانت ءبولدى (ءار گرانتتىڭ مولشەرى – 1 ميلليون تەڭگە).

سونىمەن قاتار 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى ەلدىڭ ءار وڭىرىندە جاستاردى ماۋسىمدىق جۇمىسپەن قامتۋعا باعىتتالعان «جاسىل ەل» جوباسى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. سوڭعى 3 جىلدا 100 مىڭنان استام جاس قامتىلسا، ونىڭ 30 مىڭنان استامى – اۋىل جاستارى.

مەملەكەت جاستارعا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ بويىنشا جۇيەلى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. 2017 جىلدان باستاپ، مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا 7 200-دەن استام جاس قازاقستاندىق باسپاناعا يە بولدى.

بۇگىندە «وتباسى بانك» جانە وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ، ەلدىڭ 16 وڭىرىندە جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا ارنالعان ارنايى يپوتەكالىق باعدارلامالار دا ىسكە قوسىلدى. شارتتارىن اتاپ ايتاتىن بولساق، 10% باستاپقى جارنا تولەنىپ، پايىزدىق مولشەرلەمەسى 5%-دان باستالادى، 19 جىلعا دەيىن نەسيە بەرىلەدى.

باعدارلاماعا 35 جاسقا دەيىنگى كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتى قاتىسا الادى، ءبىراق وتباسىلى بولعان جاعدايدا ەرلى-زايىپتىنىڭ بىرەۋى عانا  ءوتىنىش بەرە الادى.

سونداي-اق جاستار ءۇشىن ارنايى كۆوتالار قاراستىرىلعان رەسپۋبليكالىق تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى دا بار.  اتاپ ايتساق، «وتاۋ» جانە «ناۋرىز» باعدارلامالارى. 2024 جىلى وسى باعدارلامالار اياسىندا 3 923 جاس ازاماتقا جالپى سوماسى 103،4 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلدى. «وتاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 1 450 جاس ازامات جالپى سوماسى 31،7 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە الدى.

جاستار ساياساتىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋ.«پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆى» – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2019 جىلدان باستاپ ىسكە اسىپ كەلە جاتقان جوبا. قازىرگى ۋاقىتتا 315 رەزەرۆتەگى جاس  مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا باسشىلىق لاۋازىمدارعا تاعايىندالدى.

جوباعا قىزىعۋشىلىق جىل سايىن ارتىپ كەلەدى (2019 جىلى – 13 مىڭ ادام، 2021 جىلى – 22 مىڭ ادام، 2023 جىلى – 31 مىڭ ادام). ءۇش ىرىكتەۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا 400 ادام رەزەرۆكە قابىلداندى (2019 جىلى – 300 ادام، 2021 جانە 2023 جىلدارى – 50 ادام).

ولار ساياسي مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا، «ا» كورپۋسىنا، سونداي-اق «ب» كورپۋسىنداعى باسشىلىق قىزمەتتەرگە تاعايىندالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

2024 جىلى العاش رەت بارلىق وڭىردە ايماقتىق كادرلىق رەزەرۆكە ىرىكتەۋ ءوتتى. وعان رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن وبلىستاردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى قاتىستى. 505 ادام ەكى جىل مەرزىمگە رەزەرۆكە قابىلدانىپ، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەلىسىمىمەن «ب» كورپۋسىنداعى اكىمشىلىك مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا كونكۋرسسىز تاعايىندالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

سونىمەن قاتار، ءماجىلىس پەن ءماسليحات سايلاۋىندا جاستارعا ارنالعان ارنايى كۆوتالار ەنگىزىلدى، بۇل باستاما ورگانداردىڭ جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەردى.

بۇدان بولەك مەملەكەت گرانتتار مەن سىياقىلار ارقىلى جاستارعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. 2024 جىلى 90 ملن. تەڭگەگە «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» گرانتى 30 جاسقا تابىستالدى. جوبا التى باعىت بويىنشا گرانت ءبولدى. اتاپ ايتساق، عىلىم، مادەنيەت، IT، مەديا، بيزنەس، ۆولونتەرلىك سەكىلدى تاقىرىپتار قامتىلدى.  «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ مولشەرى 1 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى.

بيىل جاستارعا ارنالعان ارنايى گرانتتىق جوبالار 6 باعىت بويىنشا (لۋدومانيا مەن ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ، جاستاردىڭ قارجىلىق جانە قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ جانە ت.ب.) بولىنەدى. جوبانىڭ جالپى سوماسى شامامەن – 720 ملن تەڭگە (2025-2027 ج. ج. كەزەڭ ءۇشىن).

ستارتاپتار مەن يننوۆاسيالىق باستامالاردى قولداۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە ەكونوميكانىڭ وسۋىنك ىقپال ەتەدى.

كاسىپتىك باعدار بەرۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا جاردەمدەسۋ جاستاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيىن ارتتىرادى.

جالپى، كوپۆەكتورلى جاستار ساياساتى جاستاردىڭ قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى ارالاسۋىنا، ولاردىڭ ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى.