Valúta baǵamy
  • USD -

    466.7
  • EUR -

    501
  • RUB -

    5.21
Qazaqstanda elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgerdi
30 sáýir 2024
Qazaqstanda elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgerdi

30 sáýirde Qazaqstan krıptografıalyq standartqa kóshedi, oǵan sáıkes elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgeredi, dep habarlaıdy Ulys QR Ulttyq kýálandyrýshy ortalyǵyna silteme jasap.

Ózgerister boıynsha, ESQ-nyń bir kiltine kóshý, ıaǵnı jeke jáne zańdy tulǵalarǵa QR ST MEMST R 34.10 – 2015 (MEMST 2015) algorıtminde ESQ-nyń bir kilti beriledi, ol aýtentıfıkasıa úshin de, qol qoıý úshin de paıdalanylady.

Zańdy tulǵalardyń paıdalanýyna arnalǵan ESQ kiltteriniń mynadaı talap etilmegen túrlerin qoljetimdi tizimnen alyp tastaý josparlanǵan:

"Qarjylyq qujattarǵa qol qoıý quqyǵy bar qyzmetker";

"Kadr bóliminiń qyzmetkeri".

"Jańa MEMST 2015 algorıtmin qoldaý jańartylǵan NCALayer arqyly qamtamasyz etiledi. Jańa nusqa shyqqannan keıin, qoldanba avtomatty túrde paıdalanýshyǵa NCALayer jańartýdy usynady", - delingen habarlamada.

RELATED NEWS
Big data
19 jeltoqsan 2018
Big data

Big Data-nyń tańqalarlyq ósýi

Bári Dıjıtal dáýir bastalǵaly beri adamzat jınaǵan málimetter jarylysynan bastalady. Bul árıne, kompúterler sanynyń kóbeıýimen, Internetpen jáne biz ómir súrip otyrǵan álemnen málimetter jınaıtyn tehnologıalardyń paıda bolýyna baılanysty. Málimetter ózderi jańadan oılap tabylǵan joq.  Kompúter dáýiri men málimetter bazasynan burynǵy qaǵaz jazbalar, arhıvtegi materıaldar málimetke jatady.  Kompúterler, elektrondyq kesteler, málimetter bazasy sol málimetterdi úlken aýqymda saqtaý men retke keltirýdiń ádisin berdi. Aıaq astynan sizge málimetter «tyshqandy» shyrt etkizý qalýy arqyly qoljetimdi bola qaldy.

Degenmen alǵashqy kesteler men málimetter bazasynan beri uzaq jol júrildi. Mysaly búgin, eki kúnde jasalyp jınaqtalatyn málimetter adamzattyń 2000 jyldarǵa deıin jasalǵan, jınalǵan málimetterimen birdeı eken. Iá, ıá árbir eki kúnde. 2020 jyldarda dıjıtal málimetter  shamamen 5 ZB-dan (zetabaıt) 50 ZB-qa ulǵaıady eken. 1 ZB = 1000000000000 GB.

Búgin, bizdiń árbir jasaǵan qadamymyz «dıjıtal iz» qaldyrady. tipti dúkennen bir zat alsańyz, munyń bári málimet retinde saqtalyp, qattalyp qalady.

Iaǵnı, bizdiń árbir dıjıtal isimiz «dıjıtal iz» qaldyrady, jáne olar avtomatty túrde sizge bilinbeı jasalyp kóbeıe beredi.  Internetke shyqqan saıyn, GPS-y bar smartfonmen júrgen kezde, áleýmettik jelide dostaryńyzben baılanysta nemese chatta bolǵanda jáne siz kimsiz, qaıdansyz, qaı salada, qandaı kompanıada  jumys isteısiz, qaı dúkennen qandaı zat alasyz, qaı jerińizdiń aýyrady, kimmen qarym-qatynastasyz, qandaı saıttarǵa kiresiz, smartfonyńyzda qandaı qosymsha baǵdarlamalar (apps) qoldanasyz, otbasyńyz, minez-qulqyńyz t.b. bárin tizilip, taldanyp saqtala beredi. Internettiń barlyq betterindegi málimetter de «Big data». Olar Google-diń, Facebook-tiń jáne taǵy basqa alyptardyń serverlerinde tur, oǵan arnaıy organdardyń qoly jetetindigine kúmán joq. Siz ártúrli áleýmettik jeliler, qosymsha baǵdarlamalardaǵy anketalardy toltyrý arqyly ol málimetterdi jınaýǵa ózińiz kómektesip jatyrsyz. Google-den bir sózge izdeý salsańyz, sonyń jarnamasy kelesi bette turatynyn baıqaǵan shyǵarsyz. Sodan-aq sizdi ne qyzyqtyratynyn biledi. «Big data»-daǵy málimetter jıyntyǵy tek qana Laýhýl Mahfýzǵa jetpeıtin shyǵar.

Sonymen qatar, adamnyń emes aqyldy qurlyǵy, mashınalar da málimetterdiń kóbeıýine úles qosady. Olar bir-birimen nemese úıdegi serverler arqyly málimet almasady. Úlken zaýyttardaǵy óndiristegi jabdyqtardyń kópshiligine sensorlar ornatylǵan, olar da bir-birine málimetter jiberip turady.

«Big Data» termıni osy barlyq málimetterdi jınaýǵa jáne sony adamzattyń óz múddesine ártúrli salalarda qoldaný qabilettiligine qatysty aıtylady.

«Big Data» qalaı jumys isteıdi?

«Big Data» mynadaı prınsıptermen jumys isteıdi: bir másele, ne bir jaǵdaı týraly neǵurlym kóp bilseńiz, soǵurlym siz senimdi ıdeıalar taba alasyz, ári qaraı ne bolatynyn boljaı alasyz.

Kóp mólsherdegi málimetterdi salystyrý, buryn belgisiz bolyp kelgen jaıttardy anyqtaýǵa, sońynan salmaqty sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.  Kóbinese bul jınaqtalǵan málimetterdiń negizinde jasalǵan modeldeý arqyly iske asyrylady. Sol model arqyly jaǵdaıdy ımıtasıalap, berilgen prosesterdiń shamalaryn retteý arqyly ońtaıly nátıjelerdi kózdeıdi. Bundaı prosester avtomattandyrylǵan.

Bul orasan zor málimetterdi jınaý, anyqtaý, suryptaý, saralaý jáne óńdeý ońaı sharýa emes, ol jasandy ıntellekti men mashınamen oqytý arqyly iske asady. Jalpy «málimetterge» fotosýretter, vıdeo, aýdıojazbalar, mátinder, málimetter bazasy, sensorlardyń túsken kórsetilimder jáne t.b. jatady.

Big data qalaı qoldanylady?

Tolassyz ósip jatqan osy málimetter aǵynyn qazir biz osydan biraz jyl buryn ǵana múmkin bolmaǵan ádister arqyly óz qajetimizge jarata alamyz.  Bul ártúrli saladaǵy bıznes álemine tóńkeris ákeledi, kompanıalar ózderiniń klıentteriniń qaı segmentte, qandaı taýarǵa suranys bolatynyn óte úlken dáldikpen boljaı alady. Big Data sonymen qatar kompanıalarǵa ózderiniń is-qımyldaryn áldeqaıda tıimdi jasaýǵa múmkindik beredi.

Bıznesten tys Big Data bizdiń ómirimizdi ártúrli joldarmen ózgertýge kómektesedi:

Medısınada óte úlken dárigerlik jazbalardy saraptaý men modeldeý arqyly aýrýlardy bastapqy kezeńinde anyqtap jáne jańa dárilerdiń túrin jasaýǵa múmkindik beredi. Ártúrli sensorlardan keletin málimetterdi jınap, saralaý arqyly tabıǵı jáne tehnogendik appatardy, jer silkinýin aldyn – ala boljap, der kezinde shara qoldanýǵa jaǵdaı jasaıdy. Sonymen qatar soǵys jaıyndaǵy bosqyndardy baqylap, qorǵaýǵa, polısıa kúshteriniń strategıasyn jasaýǵa, kúshterdi durys qoldanýǵa, sol arqyly qylmystardyń aldyn alýǵa kómektesedi.

Big Data týǵyzatyn máseleler

Big Data bizge buryn túske de kirmegen ıdeıalar men múmkinder sılaı otyryp, sheshýin izdeıtin máselelerdi de  júkteıdi:

 

Málimetterdiń konfıdensıaldylyǵy. Jasalynyp jatqan Big Data-nyń ishinde bizdiń jeke ómirimiz jaıly aqparattar óte kóp jáne olardyń negizgi bóliginiń konfıdensıaldylyǵyn saqtaýǵa bizdiń quqyǵymyz bar. Biz yńǵaılylyq úshin personaldyq málimetterdi ashamyz. Degenmen, personaldyq málimetterdi ashý men yńǵaılylyqtyń balansyn tabýymyz kerek. Málimetterdi qorǵaý. Mysaly biz bankilerge onlaın bankıng qoldaný úshin ózimiz jaıynda aqparttardy beremiz, biraq olar qanshalyqty qaýipsiz jaǵdaılarda saqtalady?

Eger málimetter kezdeısoq ashylyp qalsa, sol arqyly bireýlerdiń yqpalyna túsip, dıskrımınasıaǵa túsip qalý qaýipi de joq emes.

Bolashaqqa qarasaq

Ómirimizdi adam tanymastaı ózgerken Big Data búgin osyndaı bolsa, erteń ne bolmaqshy? Málimetter kóbeıe beredi, saraptaý júıeleri tehnologıasy ári qaraı damı beredi.

Bıznestiń Big Data-ny qoldaný qabileti óte joǵary bolýy shart. Ony ózderiniń strategıalyq aktıvi retinde qarastyrǵan bıznester ǵana qalyp, aldyǵa damıdy.

Qazaqstanda elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgerdi
30 sáýir 2024
Qazaqstanda elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgerdi

30 sáýirde Qazaqstan krıptografıalyq standartqa kóshedi, oǵan sáıkes elektron sıfrlyq qoltańba formaty ózgeredi, dep habarlaıdy Ulys QR Ulttyq kýálandyrýshy ortalyǵyna silteme jasap.

Ózgerister boıynsha, ESQ-nyń bir kiltine kóshý, ıaǵnı jeke jáne zańdy tulǵalarǵa QR ST MEMST R 34.10 – 2015 (MEMST 2015) algorıtminde ESQ-nyń bir kilti beriledi, ol aýtentıfıkasıa úshin de, qol qoıý úshin de paıdalanylady.

Zańdy tulǵalardyń paıdalanýyna arnalǵan ESQ kiltteriniń mynadaı talap etilmegen túrlerin qoljetimdi tizimnen alyp tastaý josparlanǵan:

"Qarjylyq qujattarǵa qol qoıý quqyǵy bar qyzmetker";

"Kadr bóliminiń qyzmetkeri".

"Jańa MEMST 2015 algorıtmin qoldaý jańartylǵan NCALayer arqyly qamtamasyz etiledi. Jańa nusqa shyqqannan keıin, qoldanba avtomatty túrde paıdalanýshyǵa NCALayer jańartýdy usynady", - delingen habarlamada.

ÁLEMDEGİ TUŃǴYSH DIGITAL MEMLEKET
04 qańtar 2019
ÁLEMDEGİ TUŃǴYSH DIGITAL MEMLEKET

Bıyl qyrkúıek aıynda jeriniń aýmaǵy kartadan kórinbeıtin jańa memleket óz jumysyn bastaıdy. Onyń bolmysy Birikken Ulttar Uıymynda (BUU) resmı tirkelgen, halyqaralyq qaýymdastyq  moıyndaǵan 193 memlekettiń qurylymynan múlde bólek bolmaq. Resmı ataýy – The Good Country, ana tilge aýdarsaq - Jaqsy Memleket (Good Country). Álemdegi tuńǵysh Digital memleket. Terıtorıasy, Úkimeti jáne Konstıtýsıasy joq jańa qurylym halyq sany boıynsha Qytaı men Úndistannan keıingi úshinshi alyp el bolady degen boljam bar. Bul qanshalyqty shyndyqqa janasady? Osy jáne kókeıdegi ózge de kóp saýalǵa jaýap alý maqsatymen jobanyń avtory, saıası keńesshi Saımon Anholtqa (Simon Anholt) habarlastyq.

  • Saımon myrza, jaqynda Jaqsy Memlekettiń azamattyǵyn aldym. Siz bastaǵan qozǵalysqa qosylýymnyń óz sebebi bar. Al, Sizdi Digital derbes Memleket qurýǵa ne ıtermeledi?

 

  • 2014 jyldan jaı ǵana Ideıa, TED talk alańyndaǵy Dıskýssıa jáne Indeks retinde qaralǵan joba búginde vırtýaldy memleketke aınaldy. Men bul bastamany jaqsy memleket qurý úshin emes, álemdegi búgingi jaǵdaıdy jaqsartýǵa yqpal etetin kúshti iske qosý úshin qolǵa aldym. Ǵalamdyq jylyný, kóshi-qon, terorızm, quldyq, tabıǵattyń lastanýy, qaqtyǵystar, jemqorlyq, kedeıshilik pen teńsizdik syndy halyqaralyq máselelerdi memleketter birlese otyryp, júıeli túrde sheshetin bolsa, onyń tıimdiligi ulttyq ári ultaralyq deńgeıde de arta túser edi. The Good Country jobasy osy prınsıpti kúsheıtedi dep senemin.

 

  • Maqsat aıqyn bolǵanymen, onyń oryndalýy kúmán týdyrady. Jalǵyzdyń shańy shyqpas degen bar... Bilýimshe, The Good Country-diń negizin qalaýshylardyń taǵy biri áleýmettanýshy Medlın Húg (Madeline Hug). Aýqymdy jobanyń artynda Sizderden basqa taǵy kim tur?

 

  • Árıne, sharýa aýqymdy. Biraq, jobany qolǵa almas buryn Good Country-ge mıllıondaǵan halyqtan qoldaý bolaryna sendim. Osydan tórt jyl buryn áriptesim Doktor Robert Govers (Robert Govers) ekeýimiz qundylyqtary ortaq, máselen, ózine tek óz ultynyń ókili ǵana emes, aldymen adamzat balasynyń múshesi retinde qaraıtyn; básekeden  góri birlesken áreketti qoldaıtyn; ártúrli ult ókilderin tili men dili, túri men bolmysy bólek dep bólip-jarmaıtyn: jahandanýdyń alarynan bereri mol ekenine senetin adamnyń sanyn anyqtaý úshin áleýmettik zertteý júrgizdik. Álemdegi eresek halyqtyń 83%-y qatysqan saýalnamanyń nátıjesine saı, onyń 13%-y, bul degenińiz 700 mıllıonǵa jýyq adam, joǵaryda atalǵan qundylyqtardy ustanady. Olardy «tabıǵı kosmopolıtter» dep ataýǵa bolady jáne ondaı adamdar álemniń túkpir-túkpirinde júr. Maqsat sol adamdardyń basyn qosý jáne qoldaýshylarymyz solar bolmaq. Máselen, «tabıǵı kosmopolıtter»-diń 11 mıllıony Meksıkany meken etse, 80 mıllıony AQSH-ta turady eken. The Good Country turǵyndarynyń aldy solar bolmaq.

 

  • Demek, joǵaryda atalǵan ǵalamdyq máselelerge nemquraıly qaramaıtyn álemdegi kez kelgen adam The Good Country-diń azamattyǵyn ala alady. Men jobanyń saıty Good Country arqyly onyń jumysymen, sonda kórsetilgen shart boıynsha 5 AQSH dollar bolatyn, bizdińshe 1 800 teńgeniń aınalasy, jyldyq salyqty tólep jańa eldiń azamaty atandym. Qaltaǵa salmaq salmaıtyn qarjy bolǵanymen de ony kótere almaıtyndardy joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Jalpy, siz bastaǵan qozǵalysqa qosylýdyń sharty qandaı?

 

  • The Good Country-diń azamaty bolý úshin eshqandaı emtıhan tapsyrýdyń qajeti joq. Jas mólsheri 14 jastan joǵary bolsa bolǵany jáne kez kelgen eldiń «tabıǵı kosmolıtteri» qatarymyzǵa qosyla alady. Ulttandyrý -  bul qundylyqtary jáne ómirlik kózqarasy sáıkes adamdardy biriktirýge baǵyttalǵan web-negizindegi proses. Bul tanysý alańyna kóp uqsaıdy. Al, eger báz bireýdiń azamattyq alý úshin 5 dollary bolmasa, jyldyq salyqtan bosatý týraly ótinish bere alady. Azamattyq alǵandardyń qoldaýymen jumys isteıtin arnaıy qor bar, tóleı almaıtyndar sol qordyń esebinen qatarymyzǵa qosyla alady. Biz jyl sońyna deıin 200 000 adamdy qabyldaýdy josparlap otyrmyz. Bul digital ulttyń alǵashqy legi 2019 jyly qaralýy tıis alǵashqy úsh aktýaldy máseleni anyqtap, olardy tıimdi sheshýdiń amaldaryn talqylaýdy bastaıdy. 2019 jyldyń qyrkúıek aıynda barlyǵy biz oılaǵandaı bolsa azamattardy turaqty túrde tirkeýdi jolǵa qoıamyz da, qatarymyzdy 700 mıllıonǵa jetkizý jumystaryn bastaımyz.    

 

  • Árıne, aýqymdy jobanyń jumys isteý tártibin bir maqalamen túsindirip jetkizý múmkin emes. Dese de, siz oılaǵandaı azamattyń sany tirkelip, solardyń esebinen qorǵa qarjy túskennen keıin atqarylatyn sharýany qysqa qaıyryp ótesiz be? Búdjeti joq qurylymnyń qyzmeti qalaı júzege asyrylmaq?

 

  • Árqaısysy jylyna 5 AQSH dollary kóleminde salyq tóleıtin, sany  mıllıard turǵynnyń tórtten úshine jetetin alyp ulttyń halyqaralyq qaýymdastyqtyń is-áreketine aıtarlyqtaı yqpal etýge qaýqarly bolaryna kúmán joq. Yqpal etýdiń joldary birneshe, mysaly, The Good Country halyqaralyq basqarýdyń zamanǵa saı jańa júıesin  ázirleıtin bolady; joba memlekettermen, qalalarmen, korporasıalarmen, halyqaralyq agenttiktermen jáne basqa da oıynshylarmen birlese jumys isteýdiń jańa jáne tyń joldaryn iske qosady; kez kelgen jaǵdaıdy ishki jáne syrtqy dep bólip jarmaı qabyldanǵan sheshimniń tıimdiligi joǵary bolatynan aıǵaqtaıtyn zańdardy ázirleıtin bolady; ýaqyt óte kele Digital memleket ekonomıkalyq qýat alǵan kúnderi halyqaralyq arenadaǵy oıynshylardy «damýdyń durys joldaryn» tańdaýǵa yntalandyrady jáne ult basshylary men turǵyndardy halyqaralyq qarym-qatynastyń úzdik amaldaryna oqytý jumystaryn júrgizedi.

 

  • The Good Country-diń mısıasy men fýnksıasy, bir qaraǵanda, BUU-nyń ataryp otyrǵan jumysyna kóp keledi. Onyń balamasyna kóp uqsaıdy. BUU-men birlese áreket etý kózdelgen be, jalpy jańa memlekettiń atalǵan uıym qyzmetinen qandaı aıyrmashylyǵy bar?

 

  • Bizdiń azamattar ózderi qalaıtyn ózgeristerge qatysty zań jobasyn ózderi talqylap jáne ony júzege asyrýdyń joldaryn ázirleý prosesine tikeleı qatysatyn bolady. Remesh tehnologıalyq áriptesimizben aradaǵy kelisim boıynsha, onyń kómegimen turǵyndar kúrdeli jáne ózekti máselelerge qatysty pikirtalas júrgizýge múmkindik alady. Bul tarıhta buryn sońdy bolmaǵan óte mańyzdy júıe. Búgingi dásúrli úkimetter ne «kóshbasshylar» jasap otyrǵan búrokratıany joıýdyń joldaryn tájirıbede synaqtan ótkizetin bolamyz. The Good Country ózin-ózi basqaratyn úlken júıe qurýdy kózdep otyr. Jańa memlekettiń jumysyn arnaıy shaǵyn azamattyq qyzmet retteıdi jáne zańdardyń oryndalýyn qamtamasyz etetin dıplomatıalyq korpýsy bolady. Al, memlekettermen, qalalarmen jáne BUU-y agenttikterimen resmı dıplomatıalyq qarym-qatynas ornatýdyń amaldaryn qazirden qarastyryp jatyrmyz.
  • Qandaı da bolmasyn memleketti basqarýshy organsyz elestetý múmkin emes. Álemdegi tuńǵysh vırtýaldy memlekettiń basshysy kim jáne úkimetti qalyptastyrý josparda bar ma?

 

  • The Good Country úkimetsiz jumys isteıtin tuńǵysh memleket bolady. AI (Artificial Intelligence) tehnologıasyna raqmet aıtýymyz qajet, jańa el óz turǵyndarynyń basqarýymen qyzmet jasaıtyn, ózin-ózi uıymdastyrýǵa qabiletti júıe túrinde qyzmet atqarady. Vırtýaldy memleket ózge de memlekettermen birlese jumys isteı otyryp, olarǵa halyqaralyq problemalarmen birlese kúresýdiń tıimdiligin dáleldeýdi kózdeıdi. Shekarasymen emes ómirlik qundylyqtarymen anyqtalatyn tuńǵysh memleket jumysyn bastady. Jaqsy memleket qurýǵa degen adamzattyń qushtarlyǵy men entýzıazmi bizge bul ıdeıany júzege asyrýǵa nıetti adamnyń kóp ekenin kórsetti. Demek, álemdik damýdy durys jolǵa baǵyttaıtyn qosymsha kúshti iske qosatyn ońtaıly sát bul.

 

  • Mazmundy suhbatyńyzǵa kóp raqmet!

Baqyt SHOIYMBEK, halyqaralyq jýrnalıs,

Ǵalamdyq Komýnıkasıany Basqarý salasynyń Magıstri (Ulybrıtanıa),

The Good Country jobasynyń Qazaqstandaǵy elshisi

 

 

 

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.