Valúta baǵamy
  • USD -

    496.7
  • EUR -

    578
  • RUB -

    6.37
Qazaq týdyń qulaýyn jaman yrymǵa sanaǵan - ǵalym
massaget.kz 04 maýsym 2024
Qazaq týdyń qulaýyn jaman yrymǵa sanaǵan - ǵalym

Búgin – Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik rámizder kúni. 1992 jyldyń 4 maýsymynda Qazaqstannyń jańa Memlekettik rámizderi týraly zań qabyldanyp, alǵash ret bekitildi. Bul kún el tarıhynda jańa memlekettik rámizder kúni retinde toılanyp keledi. Osy rette Ulys tilshisi Memlekettik rámizderdiń biri týǵa qatysty qyzyqty derekterge sholý jasap kórdi.

Qazaqstan týy – ortasynda shuǵylaly kún, onyń astynda qalyqtap ushqan qyran beınelengen tik buryshty kógildir tústi mata. Týdyń sabynyń tusynda ulttyq órnek tik jolaq túrinde naqyshtalǵan. Kún, onyń shuǵylasy, qyran jáne ulttyq órnek beınesi altyn tústes.

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik týynyń avtory — Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Sháken Nıazbekov.

Elimizdiń memlekettik týyn jasaýmen 600 adam shuǵyldanyp, komısıa qaraýyna 1200 rámizder nusqasy usynylǵan eken. 

Memlekettik týdyń aınalasynda 32 kún sáýlesi bar.

Tártip boıynsha tý únemi oń jaqqa qaraı jelbireýi kerek.

Qazaqstannyń memlekettik týy eldiń mańyzdy mekemelerinde, atap aıtqanda QR Prezıdentiniń rezıdensıasynda, Parlamenttiń, Úkimettiń, mınıstrlikterdiń, QR Úkimeti quramyna kirmeıtin ortalyq atqarýshy organdardyń, QR Prezıdentine tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin memlekettik organdardyń jáne ıýasqa memlekettik uıymdardyń ǵımarattarynda, únemi ilýli turýy qajet.

2020 jyly QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Memlekettik týdy balkondarǵa ilýge ruqsat berýdi usyndy.

«Parlamenttiń birqatar depýtaty men patrıot azamattardyń elimizdiń Memlekettik rámizderin, atap aıtqanda QR Memlekettik Týyn keńinen qoldaný týraly usynysyn qoldaımyn. Qoldanystaǵy zańnamada Týymyzdy paıdalanýǵa qatysty shekteýler bar. Mysaly, páterlerdiń balkonyna nemese úılerdiń qabyrǵasyna Tý ilýge tyıym salynǵan. Zańnamalyq jáne normatıvtik aktilerdi, eń aldymen, Memlekettik rámizderdi paıdalaný qaǵıdalaryn qaıta qaraý qajet», - degen bolatyn Prezıdent.

Prezıdenttiń osy tapsyrmasyna oraı, sol kezdegi Mádenıet jáne sport mınıstrligi Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2020 jylǵy 27 qarashadaǵy №801 qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Týyn, Memlekettik Eltańbasyn jáne olardyń beınelerin, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik Gımniniń mátinin paıdalaný (ornatý, ornalastyrý) qaǵıdalaryna ózgerister engizildi. Nátıjesinde Memlekettik Týdy paıdalaný aıasy zańnamalyq turǵyda keńeıtildi.

Qazaqstandyqtar Týdy táýliktiń qarańǵy ýaqytynda jaryq quraldaryn qoldanbaı paıdalana alady. Buryn buǵan tyıym salynyp kelgen bolatyn.

Tý – memlekettiń egemendik pen birtutastyqty bildiretin basty rámizderiniń biri. Tý ejelden eldiń halqyn biriktirý jáne ony belgili bir memlekettik qurylymǵa sáıkestendirý mindetin atqaryp keledi.

«Memlekettiń týy esebinde sol kezeńde joǵary bılikke ıe bolyp, taqta otyrǵan áýlettiń týy qyzmet jasaıdy. Qazaqtyń tóre áýleti týraly derekterdiń ishinde Qurbanǵalı Halıd sheji­resinde tý týraly málimetter molynan kezdesedi. Tórelerdiń tý boıynsha jiktelýi shamasy erte zamannan saqtalǵan salttardyń biri. Derekterde «Saraı handary – qyzyl, Shaǵataı áýleti – aq, Úgedeı áýleti – kók týmen daralanyp, keıinnen bul jaǵdaı umytylǵan» delinedi. Jaýyngerlik týdyń túsi boıynsha jiktelý, rettelý tóreler áýletine qandas týystyqqa negizdelgen genealogıalyq júıeden joǵary turýǵa múmkindik beredi. Qashanda ulystyq júıe men genealogıalyq qurylym arasynda ómir súrgen qazaq qoǵamy memleket ómirine qaýip-qater ornaǵan ýaqytta bir týdyń astyna jınalýǵa kúsh salatyny osydan», - deıdi ǵalym Jambyl Artyqbaev.

Ǵalymnyń jazýynsha týdyń qan maıdanda qulaýy jaman yrym sanalǵan.

«Qazaqtyń jaýyngerlik zamanynda týdan bólek «baıraq», «jalaý» sıaqty rámizder de qoldanylǵan, biraq bul áskerı ómirdiń belgileri tóre men qara arasyna birdeı. Baıraqty batyrlar da attyń quıryǵyn, tústi matadan ártúrli shashaq, ózderiniń tabynatyn kıetekterin (totem) aǵash sapqa ornatyp ózderimen birge maıdanda alyp júredi. Súıinbaı aqynnyń «Bórili meniń baıraǵym, Bórili baıraq kóterse, Qozyp ketedi qaıdaǵym» degen sóziniń mánisin jaýgershilik kezinde maıdan dalasynda jaýmen jaǵalasqan adam ǵana túsinedi. Eger tý Táńiriniń ózine jol ashsa, baıraq – jaýynger rý qaýymdarynyń qasıetti kıetekterin kómekke shaqyratyn baılanys quraly», - deıdi ǵalym.

Qazirgi kezde elde qaraly kún jarıalansa, memlekettik tý tómen túsiriledi.

Memlekettik týdy qandaı jaǵdaıda qoldanýǵa ruqsat etilmeıdi?

  1. Memlekettik jalaýlar bolsa da, adamǵa nemese zatqa Qurmet belgisi retinde jalaýdy tómendetýge,
  2. Apat sıgnalyn berýdi qospaǵanda, ony kantonmen tómen qoıýǵa;
  3. Týdy ornalastyrǵan onyń aýmaǵynda ornalasqan zattarǵa (jerdi, edendi, sýdy) týdy olarǵa tıgizetindeı etip ornatýǵa;
  4. Týdyń baǵanyn kóldeneńinen kóterý (tý árdaıym buryshta bolýy kerek);
  5. Týdy ornalastyrǵan kezde ony zaqymdanýyna nemese kirleýine;
  6. Týǵa birdene jazý jáne (nemese) sýret salýǵa;
  7. Týmen bir nárseni oraýǵa;
  8. Tósek-oryn jáne drapırovka retinde paıdalanýǵa;
  9. Tnyń beınesin bir ret paıdalanylatyn maılyqtarǵa, qoraptarǵa jáne basqa zattarǵa basyp shyǵarýǵa ruqsat etilmeıdi.

 

RELATED NEWS
Sáttilik formýlasy: utys, úmit jáne áleýmettik jaýapkershilik
11 aqpan 2026
Sáttilik formýlasy: utys, úmit jáne áleýmettik jaýapkershilik

Qazaq qoǵamynda «baq» uǵymy árqashan eńbektiń, sabyrdyń jáne senimniń serigi retinde qabyldanǵan. «Sabyr túbi – sary altyn» deıdi halyq. Jaqynda 37 855 200 teńge kólemindegi utys ıesin tapqanda, bul mátel taǵy bir márte ózektiligin dáleldegendeı boldy. 5/36 lotereıasynyń jańa mıllıoneri – Almaty qalasynyń turǵyny Nurbol. Ol 15 jyl boıy lotereıa utystaryna turaqty túrde qatysyp kelgen. Bir qaraǵanda, bul jaı ǵana statısıkalyq sáttilik sıaqty kórinýi múmkin. Biraq 15 jyl degen – tabandylyqtyń ólshemi, úmittiń úzilmegen ýaqyty.

Nurboldyń «bul kúndi uzaq kúttim» degen sózi – jeke adamnyń qýanyshy ǵana emes, qoǵamdaǵy senim fenomeniniń kórinisi. Ár bılet – múmkindik. Biraq múmkindik pen jaýapkershilik qatar júrgende ǵana onyń áleýmettik salmaǵy artady.

Ulttyq deńgeıdegi lotereıa naryǵynda bul baǵytty aıqyndap otyrǵan qurylym – «Sátti Juldyz». Ulttyq lotereıa Prezıdenti Lytkına Marıa Vladımırovna iri utystardyń árdaıym júıeli áleýmettik jumysqa ulasatynyn atap kórsetedi. Onyń sózinshe, árbir satylǵan bılet – tek utý múmkindigi emes, qoǵam damýyna qosylǵan naqty úles. Bul jerde mańyzdysy – bıznes-modeldiń ózegine 10% áleýmettik aýdarymdardyń engizilýi. Operasıalyq oıyn kirisiniń 10% otandyq sportty damytýǵa, taǵy 10% «Qazaqstan Halqyna» qoǵamdyq qoryna jáne 3% kreatıvti ındýstrıanyń damýyna qoldaýǵa  baǵyttalady.

Bul – jaı statısıka emes. Áleýmettik kapıtaldy qalyptastyrýdyń naqty tetigi. Máselen, 9–28 aqpan aralyǵynda ótetin «Marafon Charity» qaıyrymdylyq aksıasy aıasynda jınalǵan qarajattyń bir bóligi «100 aýyl» jobasyn qoldaýǵa jumsalady. Búgingi tańda osy joba arqyly 30 000-nan astam bala jáne 140 mektep sporttyq ınventarmen qamtylǵan. Bul – qurǵaq esep emes, aýyl balasynyń qolyna tıgen dop, mektep aýlasynda ornatylǵan týrnık, qozǵalysqa túsken ómir.

Lotereıa tek utys mehanıkasymen shektelmeıdi. Máselen, «LOTO 6/49» tırajdyq formaty – lotereıa mádenıetin qurylymdaýdyń mysaly. Qatysýshy 1-den 49-ǵa deıingi sandar arasynan kombınasıa jınaıdy, avtotańdaý múmkindigi bar. Ár bılet boıynsha utys somasy 500 - 50 000 000 ₸ aralyǵynda belgilengen. Al sýper júlde – 50 000 000 ₸. Kelesi tıraj 915 nómirimen 11 aqpan 2026 jyly, 22:00-de tikeleı efırde ótedi. Bul ashyqtyq pen jarıalylyq qaǵıdatynyń saqtalǵanyn kórsetedi.

Álemdik tájirıbege kóz salsaq, Ulybrıtanıadaǵy National Lottery jyl saıyn áleýmettik jobalarǵa mıllıardtaǵan fýnt baǵyttaıdy. Fransıada FDJ ulttyq mádenı mura obektilerin qalpyna keltirýge qarjy bóledi. AQSH-ta shtattyq lotereıalar bilim berý qorlaryn tolyqtyrýdyń mańyzdy kózine aınalǵan. Iaǵnı, lotereıa – tek kóńil kóterý emes, qoǵamdyq qarjylandyrý quraly.

Qazaq oıshyly Abaı «Paıda oılama, ar oıla» degen. Qazirgi lotereıa naryǵynda bul ustanym bıznestiń jańa etıkasyna aınalýy tıis. Eger tabys qoǵamǵa qaıtsa, onda lotereıa áleýmettik kelisimniń bir bóligine aınalady. «Utys – jeke tarıh, biraq onyń artynda ortaq qundylyqtar turýy kerek» degen tujyrym osydan týyndaıdy.

Árıne, syn da bar. Lotereıa – táýekel. Biraq táýekel mádenıeti qalyptasqanda, ol jaýapkershilikpen ólshenedi. Qoǵamdyq baqylaý, ashyq esep, naqty paıyzdyq aýdarymdar – osy senimniń tirekteri.

37 855 200 teńge utyp alǵan Nurboldyń oqıǵasy – jeke adamnyń jeńisi. Al 50 000 000 ₸ kólemindegi sýper júlde – kelesi múmkindiktiń sımvoly. Biraq 30 000 bala men 140 mektepke jetken sporttyq qural-jabdyq – júıeli áleýmettik saıasattyń nátıjesi.

Qazaq ádebıetinde Sáken Seıfýllın «Ómir – kúres» degen edi. Bul kúres tek jeke tabys úshin emes, ortaq ıgilik úshin de júrýi kerek. Lotereıa salasynyń bolashaǵy da osy teńgerimde jatyr: múmkindik pen mindettiń, utys pen úlestiń, jeke qýanysh pen qoǵamdyq jaýapkershiliktiń toǵysynda.

Sáttilik – kezdeısoqtyq emes. Ol senimmen, júıemen jáne ortaq qundylyqtarmen bekitilgende ǵana turaqty modelge aınalady. Bálkim, kelesi 50 000 000 ₸ ıegeri basqa bir qala turǵyny bolar. Biraq mańyzdysy – ár bıletten qoǵamǵa qaıtatyn úles. Sebebi ulttyń utysy – bir adamnyń baılyǵy emes, ortaq damýdyń qarqyny.

 

Jasandy ıntellek týraly qazaqsha kitap jaryq kórdi
13 naýryz 2025
Jasandy ıntellek týraly qazaqsha kitap jaryq kórdi

Qazaqstanda "Jasandy ıntellekt álippesi" kitabynyń tusaýkeseri ótti. bek  qarqyndydamyp kele jatqan jańa sala týraly alǵash retqazatilinde jazylǵan túpnusqa bolýymenerekshelenedi. İs-shara barysynda TurkAI – túrki memleketteriniń jasandy ıntellektshilerqaýymdastyǵynyń qurylǵany habarlandy. Sondaı-aq salalyq «AI-hub» kompanıasy men ai-hub.kz saıty tanystyryldy.
 

Almatyda ótken kitaptyń tanystyrylymynahalyqaralyq sarapshylar ǵalymdar, zıaly qaýym, qoǵam qratkerleri, medıa, bilim jáne tehnologıa salasynyń belgiltulǵalary men mamandary qatysty.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev«Sarapshylardyń aıtýynshajasandy ıntellekttehnologıasynyń imdiligjyl ótken saıyn arta túspekSondyqtan aldymyzda qymdy mindettertur. Qazaqstan Eýrazıadaǵy asa irsıfrlyhabqaaınalýǵa isSıfrlydamý máselesine tyń, jańasha kózqaraspen qaraý qajet» degenbolatyn.

Jalpy bastamashy toptyń aıtýynsha, elimizdiń de atalǵan sala kóshinen qalmaýy úshin ekjylburyn qazatildaýdıtorıaǵa arnap arnaıy eńbekjazýǵa kirisken. Salany zerttep júrgen kitap avtory – jasandy ıntellekt jáne IT tehnologıa salasynyń sarapshysy, jýrnalıs Meıirjan Áýelhanuly"Eńbek– baǵdarlamalaýdy bilmeıtin, biraq AI múmkindikterin zerttep, qoldanǵysy keletin adamdarǵa arnalǵan. Jasandy ıntellekt salasyndaǵy negizgi uǵymdardy qarapaıym tilmen túsindiredi. Qazirdiń ózinde suranys óte joǵary bolǵandyqtan, kitapty ekinshi basylymǵa jiberip jatyrmyz»,-dedi.

Belgili jýrnalıs, qalamger, pýblısıs ári eńbektiń redaktory Qaınar Oljaı jasandy ıntellekt degen ne degen saýalǵa tolyq jaýap beretin kitaptyń óte saýatty jazylǵanyn, qazaq oqyrmanyna aýadaı qajet ekenin atap ótti. "Al jasandy ıntellekti qalaı jumsaý kerek" degender úshin tolyq tájirıbelik kýrs qamtylǵan. Oı isindegi qolǵanatqa san salada beriletin tapsyrma (ony "prompt" deıdi eken) tolyq tizilgen. Shekesinenshertip alyp qoldana beresiz»,-dedi.

Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyýnıversıtetiniń Basqarma tóraǵasy – rektory, Kembrıdj Ýnıversıtetiniń túlegi Gúlmıra Qanaıbolsa, «Bilim berý salasynda ózgeristerdi jasaıtyn birden-bir faktor tehnologıa. Atalǵan kitap, otandyq ǵylym men bilim salasynyń jańa ózgeristerge beıimdelýinde mańyzdy qadam dep sanaımyn»,-dedi.

Sondaı-aq belgili medıa menedjer, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri NurjanJalaýqyzy, belgili ádebıettanýshy ǵalym Mamaı Aqetov, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyýnıversıtetiniń jýrnalısıkafakúlteti dekany Qanat Áýesbaı ózge de qatysýshylar óz lebizderin bildirdi.  

Kitap týraly belgili pedagog Ómirbek Shynybekuly da «Osy kitapty Oqý-aǵartýmınıstrliginiń sarapshylary qarap shyǵyp, qosar-alar tustary bolsaavtormen jumys istepmektepterge taratý kerek. Jasandy ıntellekt ýirinde ony durys qoldanýpromptardy durysjazý ádismańyzdy dep oılaımyn»,-dep salalyq mınıstrge usynys jasaǵan bolatyn.  

Kitap OrtalyAzıa elderinde jasandyıntelekt salasyna qatysty alǵash shyqqandyqtan Ózbekstan, Qyrǵyzstan elderinen aýdarýǵausynystar túsken.

Memlekettik syılyqtyń ıegeri, rki dúnıesJazýshylar Odaǵynyń Tóraǵasy Ulyqbek Esdáýletálemde qazir eń mańyzdy salaǵa aınalǵan jasandy ınttelekt boıynsha da baýyrlas elderdiń de alatyn óz enshisi bar ekenin aıtty.

İs-shara aıasynda jańa qurylǵan «AI-HUB»kompanıasynyń maqsaty aıtyldy. Onyń basshysy Erjanar Ásheıhannyń sózinshe, kompanıa – jasandy ıntellekt, IT, kıber jáne aqparattyq qipsizdikaqparattyjáne sıfrlytehnologıalarsondaı-aq bıotehnologıalardy zertteý men damytýǵabaǵyttalǵan biregeı uıymǵa aınalýdy kózdeıdi.Negizgi maqsaty  ozytehnologıalardy túrlsalalarǵa engihalyqtyń sıfrlyjáneaqparattysaýatyn arttyrýsondaı-asalalystartaptardy qoldaý.

Jasandy ıntellektke qatysty alǵash ret oqýlybasyp shyǵarǵan Ai-Hub publishing baspasy bolsa,aldaǵy ýaqytta  jaratylystaný, IT men jasandyıntellekt salasyna qatysty álemdegtanymalkitaptardy qazaqsha aýdarmaq. Sonymen qatarsalaǵalymdarymamandarymen birlese otyrypbalalaaoqýshylar men stýdentterge arnalǵanoqýlyqtar men ádistemeler ázirleýdkózdep otyr.Sondaı-aq jasandy ıntellekt termınderin jasaýmen ensıklopedıasyn qazirden bastap daıyndaýdyqolǵa almaq.

Sondaı-aq «AI-HUB» kompanıasynyń negizin qalaýshylardyń biri Nurbolat Nyshanbaev rkmemleketteri jasandy ıntellekt salasy ókilderiniń basyn qosatyn TurkAI qaýymdastyǵy qurylyp, baýyrlas eldermen birlesken jumystarkúsheıtiletini habarlandy. Jıynǵa Túrki elderinen jáne Eýropadan jasandy ıntelekt salasynda jumys isteıtin kompanıa basshylary onlaın qatysyp, óz pikirlerin bildirdi.  

Túrkıanyń Robotzade tehnologıalyq kompanıasy dırektory Mert Doǵan  Túrki memleketteriniń jasandy ıntellekt asosıasıasynyń Qazaqstanda qurylýynyń ózmańyzdy oqıǵa dep atap ótti. «Túrki halyqtary arasyndaǵy baılanys tek, saıasat pen ekonomıkada ǵana emes, sonymen qatar bilim, ǵylym jáne tehnologıa salalarynda da óte myǵym bolýy qajet dep sanaımyn. Qazaq tilinde tuńǵysh jarıalanyp otyrǵan, «Jasandy ıntellekt álippesi» eńbegimen quttyqtaımyn. Bul kitap, tutas Túrki dúnıesi úshin óte zor mańyzǵa ıe»,-dedi.

Al óz kezeginde Birikken Arab Ámirliginiń AI Global kompanıasy ókili Ammara Aftab «Jasandy ıntellekti salasynda alǵashqy qazaq tilindegi kitaptyń jarıalanýy tutas aımaq úshin óte mańyzdy qadam. Qazaqstanda, qurylyp, tutas aýmaqty qamtýdy maqsat etip otyrǵan AI-Hub  kompanıasyna sáttilik tileımin!», -dedi.   

Shotlandıanyń AI-Tech solution LTD kompanıasynyń bas dırektory Robert Sım«Sońǵy jyldary, jasandy ıntellekti búkil álem boıynsha ómirdiń barlyq salalaryna kirýde. Bizge  birlesip kóptegen jetistikterge jetýge bolady. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń AI-Hub kompanıasymen ortaq jobalarymyzdy júzege asyratymyzǵa senimim mol»,-dedi.

Uıymdastyrýshylar aldaǵy ýaqytta kitaptyń tusaýkeseri Astana qalasy men barlyq oblys ortalyqtarynda ótetinin habarlady.

Qazaqstan –TMD-daǵy eń baqytty el
25 naýryz 2025
Qazaqstan –TMD-daǵy eń baqytty el

Dúnıejúzilik baqyt baıandamasy (World Happiness Report) derekteri boıynsha Qazaqstan Ózbekstannan – 10, Reseıden – 13, Qyrǵyzstannan – 32 orynǵa alǵa shyǵyp, 43-shi orynǵa taban tiredi. 

Osylaısha, elimiz TMD-ǵa múshe memleketter reıtıńinde eń baqytty el retinde tanylyp, kósh bastap tur.

2024 jyly Qazaqstan atalǵan tizimde 49-shy orynda bolǵan. Dúnıejúzilik baqyt baıandamasy — 140-tan astam eldiń derekteri negizinde jasalatyn jáne jyl saıyn Gallup, Birikken Ulttar Uıymy, Oksford ýnıversıteti jarıalaıtyn reıtıń.

— Baqyt deńgeıi obektıvti derekterdi — jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónim, áleýmettik qoldaý, salaýatty ómir súrý uzaqtyǵy, erkindik, jomarttyq jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kózqarasty nazarǵa ala otyryp, álemdik Gallup saýalnamasy negizinde el turǵyndarynyń sýbektıvti baǵalaýyn eskeretin birneshe krıterıı boıynsha anyqtalady. Munda respondentter óz ómirine kóńili tolý deńgeıin 0-den 10-ǵa deıingi kórsetkish negizinde baǵalaıdy, — delingen qujatta.