Valúta baǵamy
  • USD -

    540.1
  • EUR -

    630
  • RUB -

    6.71
Kórermen bar, kontent joq: YouTube-taǵy bala kóńildiń bos keńistigi
Foto: ashyq kózden 10 naýryz 2025
Kórermen bar, kontent joq: YouTube-taǵy bala kóńildiń bos keńistigi

Kezinde bala teledıdardan «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» ertegisin kútip kóretin. Qazir bala YouTube-tan «MrBeast-tiń» qazaqsha dýblájyn izdeıdi. Buryn teledıdardan 20 mınýttyq múltfılm bolsa, qazir bala 20 sekýndtyq vaın kóredi. Ýaqyt ózgerdi. Qural da, kózqaras ta aýysty. Biraq bir nárse ózgermedi – balaǵa sapaly mazmun kerek. Al sol sapaly mazmun qazaq tilinde bar ma?

Joq. Naqtyraq aıtsaq, joqtyń qasy. Qazaqsha balalar kontentiniń YouTube-taǵy úlesi teńizdiń ishindegi tamshydaı. Balanyń kóńili keń bolsa da, kóretin vıdeosy tapshy. Al bala qaıda barady? Orysshaǵa. Aǵylshynshaǵa. Sebebi YouTube balaǵa kontent beredi. Biraq ol kimniń tilimen, kimniń múddesimen jazylǵany ekinshi orynda qalyp otyr.

Qazaqstanda balalarǵa arnalǵan YouTube arnalaryn sanaýly ǵana ataýǵa bolady: «Balapan», «Torgai TV», «Shanyraq kids». Biraq bul – búkil qazaq balasyna jetkilikti me? Árıne, joq. Bir aýyldaǵy 5 jastaǵy balanyń til úırenýi de, qaladaǵy 12 jastaǵy jetkinshektiń qyzyǵýshylyǵy da ártúrli. Biraq ekeýiniń de ınterneti bar. Ekeýi de YouTube kóredi. Biraq ekeýine de laıyq kontent jetispeıdi.

Máseleniń tamyry tereńde. Birinshi – qarjy. YouTube – tegin platforma, biraq sapaly vıdeo jasaý – tegin jumys emes. Anımasıa, dýbláj, senarı, mýzyka – bári aqsha. Biraq balalarǵa arnalǵan qazaqsha kontent jasaýshylarǵa turaqty qarjylandyrý kózi joq. Memlekettik qoldaý – jobalyq, ýaqytsha. Al YouTube turaqtylyqty talap etedi: aptasyna bir-eki vıdeo salyp turmasań, algorıtm umytady. Kórermen de ketedi.

Ekinshi – maman tapshylyǵy. Balalarǵa arnap vıdeo jasaý – bólek óner. Balanyń tilin tabý, ony qyzyqtyrý, tárbıeleý – bul pedagogıka men kreatıvtiń toǵysqan tusy. Qazaqstanda bul baǵyttaǵy senarıst, ıllústrator, daýys akterleri – sanaýly. Qalǵany – entýzıastar. Al entýzıazmmen YouTube-tyń algorıtmin jeńý qıyn.

Úshinshi – tehnıkalyq kedergi. YouTube-ta báseke myqty. Qazir bir beınebaıan tek mazmunmen emes, montajymen, grafıkasymen, dybyspen tartady. Kórermen – bala. Biraq kórip otyrǵany – Gollıvýd deńgeıindegi anımasıa. Qazaqsha arnanyń qolyndaǵy qural – qarapaıym kompúter, kóbine – telefon. Qalaı básekelessin?

Tórtinshi – til kedergisi. YouTube-ta qazaq tili áli de tolyq ındekstelmegen. Algorıtm qazaqsha vıdeony jıi usynbaıdy. Oǵan qazaqsha taqyryp qoısań da, tıisti kórermenge jete bermeıdi. Al jete almasa – qaralym az. Qaralym az bolsa – motıvasıa da azaıady. Bul – kontent jasaýshynyń úni estilmeı qalýynyń basty sebebi.

Besinshi – jarnama júıesi. YouTube-tyń monetızasıa júıesi balaǵa arnalǵan kontentke qatań. 13 jasqa deıingi aýdıtorıany nysanǵa alǵan vıdeolarǵa jarnama az beriledi. Demek, paıda da az. Al paıda bolmasa, turaqty jumys isteý de qıyn. Qazaqstanda YouTube arqyly balaǵa arnalǵan kontentten tabys tabý – sırek qubylys. Sebebi naryq joq, demeýshi joq, al kórermen tek kórip, laık basýmen shekteledi.

Al altynshy – aýdıtorıanyń beısanasy. Kóp ata-ana balasyna YouTube ashyp berip, ózi basqa jumysqa kirisip ketedi. Ol vıdeoda ne aıtylyp jatyr, qandaı keıipker ne istep jatyr – qadaǵalanbaıdy. Bala YouTube-ta júr. Biraq kimmen? Qandaı oımen? Ata-ana bilmeıdi. Demek, suranysty naryq emes, YouTube algorıtmi qalyptastyryp jatyr. Al ol algorıtmniń maqsaty – ulttyq qundylyq emes, qaralym men ýaqyt.

YouTube-taǵy balalar kontentiniń taǵy bir máselesi – jastyq segment. Bizde 2–4 jasqa arnalǵan ertegi, 5–7 jasqa arnalǵan ánder bar shyǵar. Biraq 10–12 jas arasyndaǵy jetkinshek qaıdan kóretinin bilmeı qalady. Ol bala emes, biraq eresek te emes. Bul – eń qaýipti kezeń. Sebebi ol jastaǵy bala oıynshyqqa da qyzyqpaıdy, biraq vaın men eresekterdiń kontentine erte kirse – qalyptasýy buzylady. Demek, osy «kópirshik» aýdıtorıa úshin arnaıy kontent qajet.

Al basqa elder ne istep jatyr? Koreıada balalar kontentine arnaıy granttar bar. YouTube Kids platformasyna túsetin beıneler aldymen tildik jáne mádenı fıltrden ótedi. Germanıada balalarǵa arnalǵan kontent jasaýshylar kásibı lısenzıa alady. Fransıada balalar kontenti arqyly tanymal bolǵan arnalar memlekettik arnalarmen áriptestik ornatyp, efırge shyǵady. Tipti Úndistanda da YouTube-taǵy balalar arnasy mektep baǵdarlamasyna ıntegrasıalanǵan. Bul – memlekettiń nıeti men naryqtyń kúshin úılestirý.

Bizde de ynta bar. Biraq yntymaq kerek. YouTube-ta qazaqsha balalar kontentin damytamyz desek, eń aldymen, ulttyq deńgeıdegi bastama qajet. Ol ne bolýy múmkin? Birinshi – arnaıy qarjylandyrý qory. Ekinshi – YouTube kontent jasaýshylardy oqytatyn baǵdarlama. Úshinshi – úzdik balalar vıdeolaryna arnalǵan jyl saıynǵy premıa. Tórtinshi – Balapan, Torgai TV syndy arnalardyń YouTube-taǵy belsendiligin arttyrý. Besinshi – sheteldegi qazaqsha YouTube kontentine sýbtıtr arqyly qoldaý kórsetý. Iaǵnı kórý ǵana emes, kóriný úshin de jumys qajet.

Qazaq balasy YouTube-ta bar. Biraq qazaq tilimen emes. Qazaq mentalıtetimen emes. Sol bos keńistikti bógde ıdeologıa, bógde keıipkerler toltyryp jatyr. Biz úndemesek, ol úrdis jalǵasady. Al bala sanasy bos keńistik emes. Oǵan ne quısań – sonymen ósedi. YouTube – sol sanany qalyptastyratyn eń qýatty qural. Biraq ol qural bizge emes, ázirge ózgege jumys istep jatyr.

Qorytyndy bireý: balalarǵa arnalǵan qazaqsha YouTube kontenti – eldiń aqparattyq qaýipsizdiginiń bir tiregi. Biz sol tirekti bekemdeýimiz kerek. Áıtpese, erteń balamyz YouTube-ta qazaq ertegisin emes, ózge eldiń ertegisin tyńdap ósedi. Óz tilinde emes, ózgeniń tilinde sóıleıdi. Al til joǵalǵan jerde – oı da, sana da ózgeredi. Bul jaı ǵana vıdeo emes. Bul – bolashaq úshin báseke.

Endeshe, kórermen bar. Biraq kontent joq. Demek, búgin – sol bos keńistikti toltyratyn kún.

 

RELATED NEWS
Kóz tımesin, kólik buıyrdy! Ermektiń 10 mıllıony jaıly hıkaıa
18 sáýir 2025
Kóz tımesin, kólik buıyrdy! Ermektiń 10 mıllıony jaıly hıkaıa

Adamnyń peshenesine jazylǵan baqtyń qaı kúni, qaı sátte, qaı jerden tógilip túsetinin kim bilgen? Bireý ómir boıy tyrysady da, eshteńe shyqpaıdy. Bireý shaı iship otyryp, shynaıy jeńimpaz atanady.

Astanalyq Ermek Baımbetov — dál sondaılardyń biri. Jańa kólik emes, jańa úmitke ıe bolǵan azamat. Onyń baǵy — ǵalamtordyń ar jaǵynan kelgen. Al baqyt — qoıý, kúreń shaı ústinde kútip turǵan.

Bir kúni Ermek "Sátti juldyzdyń" jarnamasyn kóredi. Bireýler mundaıǵa selt etpeıdi. "Báribir jolym bolmaıdy" deıdi. Al Ermek... táýekel etti. Eki bılet satyp aldy. Bar bolǵany — eki bılet! Biri — jaı qaǵaz. Ekinshisi — 10 mıllıon teńgelik altyn qujat bolyp shyqty.

"Keshki shaı ústinde otyr edik. Qońyraý shalyndy. «Siz kólik utyp aldyńyz», deıdi. Á degende alaıaqtar shyǵar dep oıladym. Biraq bılet nómirin aıtty, telefon nómirin aıtty. Saıttan qarap edim — shynymen de men ekenmin..." – deıdi ózi.

Keıde sene salý qıyn. Ásirese qazaq senim men kúmánniń arasynda júredi. Al Ermektiń qýanyshy — keıinirek keldi. Bastapqyda – tosyn, keıin – tushshymdy. Ol kólikti emes, onyń ornyna beriletin 10 mıllıon teńgeni tańdady. Qaıda jumsamaq? Bir bóligi — ákesiniń emine, qalǵany — nesıege.

Kim ne dese de, bul — bir adamnyń ǵana emes, bir áýlettiń jeńisi.

Sátti juldyz – sátti kúnniń habarshysy ma?

«Sátti juldyz» ulttyq lotereıasy — sońǵy on jylda myńdaǵan adamnyń úmitine ushqyn bergen uıym. Elimizdiń túkpir-túkpirindegi 200-den astam saýda núktesinde armandar bıletpen satylyp jatyr desek, asyra aıtqandyq bolmas.

Jeńimpaz kóp. Eń úlken júlde — 150 mıllıon teńge. Qyzylordadan shyqqan qatysýshy utyp alǵan. Bul endi qarapaıym baılyq emes, bir óńirdiń jańalyǵy.

Al alda ne kútip tur? Taǵy da páter, taǵy da kólik!

Qazaq "kóp qorqytady, tereń batyrady" deıdi. Kóptiń ishinen dara shyǵý ońaı emes. Biraq kelesi múmkindikter de daıyn tur:

20 sáýir — páter oınatylady («TeleBingo» oıyny);

30 sáýir — avtokólik oınatylady («6/49» oıyny);

Djekpot qazirdiń ózinde 572 mıllıon teńge bolyp tur! Sandardyń ózi sóılep tur.

Mine, osynyń biri — «LotoNabor Kvartıra». 5 bıletten turatyn bul jınaq — páterge aparar bes qadam. Ár bılet — óz aldyna bir múmkindik.

Utys jeksenbi, 20 sáýirde, saǵat 10:00-de, «31 arnada» tikeleı efırde ótedi. Kózben kórip, kóńilmen utýdyń joly osy.

Jeńis jeke emes, qoǵamǵa ortaq

Jeńiske jetken ár teńgeniń 10 paıyzy — qazaq sportyna ketedi. Taǵy 10 paıyzy — «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna aýdarylady. Demek, bireýdiń baǵy — elge qaıyrly. Oıyn oınasań da, oımen oınar kezeń bul.

Ermektiń joly boldy. Keleside kim biledi — baǵyńyz sizge buıyryp qalýy da ǵajap emes. Qaırattan týǵan qaısarlyq pen úmittiń arasy keıde bar bolǵany eki bılet qana.

 

marıaldyń aqysy tólengen.

 

ÓMİRDİ ÓZGERTKEN JEŃİS
30 shilde 2025
ÓMİRDİ ÓZGERTKEN JEŃİS

Keıbir kúnder bar. Tańmen talasa turyp, keshke deıin kúıbeń tirlikpen ótip ketedi. Al keı kúnder bar – ómirdiń betalysyn basqa arnaǵa burady. 20 shilde sondaı kún boldy. Sebebi dál sol kúni TeleBingo oıynynyń efırinde bir emes, eki birdeı taǵdyr ózgerdi. Biri – astanalyq Ǵalymjan, ekinshisi – Túrkistan oblysynyń turǵyny, Vera esimdi úı sharýasyndaǵy áıel.

Bul – jaı ǵana jeńis emes. Bul – júrekke úmit, kózge qýanysh, ómirge ózgeris syılaǵan sát.

6 842 242 teńge. Bir sátte kelgen jeńildik

Munaı men gazdyń arasynda júrip, kúnde eńbek etip júrgen Ǵalymjan – elorda turǵyny. TeleBingo, LOTO 6/49 jáne 5/36 sekildi lotereıalardyń burynnan qatysýshysy. Bul joly da sáttilik qasynan tabyldy. Týra 6 842 242 teńge. Bul – tek aqsha emes, bul – erkin tynys, jeńil dem, bolashaqqa degen senim.

"Úlken qyzyǵýshylyqpen qatysamyn. Biraq jaýapkershilikti de umytpaımyn. Árıne, mundaı jeńis qýanysh pen jeńildik sezimin ákeledi", – deıdi Ǵalymjan. Úılengen, eki balanyń ákesi. Bul aqsha – tek ózine emes, otbasynyń bolashaǵyna salynǵan ınvestısıa. Qaryz jabylady, kúndelikti shyǵyn retteledi.

Jeńis – eńbekpen úıleskende ǵana shynaıy baqytqa aınalady.

Tólebı aýdany. Úı sharýasyndaǵy áıel. 15 mıllıon teńge.

Veranyń oqıǵasy tipti kınoǵa suranyp turǵandaı. Jáı ǵana áıel. Jáı ǵana ana. Úsh balanyń anasy. Joldasynyń súıenishi. Ájesiniń kútýshisi. Alǵashqy lotereıa bıletin úsh aı buryn ǵana satyp alǵan. Buryn-sońdy mundaıǵa qatyspaǵan. Biraq ishteı bir úmitpen satyp alǵan. Sol úmit aqtaldy.

Teledıdardan páter utysy jaıly estigende, sene almady. Ulttyq lotereıanyń call-ortalyǵyna ózi habarlasyp, tekserip kórdi. Sosyn ǵana Shymkenttegi "Sátti Juldyz" keńsesine baryp, utysyn rásimdedi. Biraq páter emes, 15 000 000 teńge aqshalaı syılyqty tańdady. Sebebi ómirdiń jospary keıde páterden de keń.

"Negizi meniń jolym boldy. Al ári qaraı ne bolaryn ómir ózi kórsetedi", – deıdi Vera kúlimdep. Bul kúlki – ishki senimniń, júrek qýanyshynyń beınesi.

Lotereıa – úmittiń ekinshi aty

Keıde biz lotereıany tek sáttilik oıyny dep qabyldaımyz. Biraq árbir bılet – bir taǵdyr. Árbir tıraj – jańa taraý. TeleBingo, LOTO 6/49, 5/36 – bul sandar ǵana emes. Bul – qarapaıym adamdardyń erekshe oqıǵalary. Bul – elimizdiń túkpir-túkpirindegi úmit sáýlesi.

"Jeńimpazdarymyzdy shyn júrekten quttyqtaımyn! Biz árqashan lotereıa qatysýshylaryna qýanysh pen jaqsy emosıalar syılaýǵa daıynbyz. Árbir jeńis – bul jaı ǵana sáttilik emes, shabyt beretin jáne armandarǵa senim uıalatatyn shynaıy oqıǵa", – dedi "Sátti Juldyz" Ulttyq lotereıasynyń prezıdenti Marıa Lytkına.

Bul sózdiń astarynda – júzdegen, myńdaǵan taǵdyrdyń úni jatyr.

29 shilde. Taǵy bir múmkindik.

Jeńis esigin qaqqan sát – qaıta aınalyp soǵýy múmkin. Ol úshin bir ǵana bılet jetkilikti. 29 shildede "Sátti Juldyzdyń" YouTube arnasynda tikeleı efırde LOTO 6/49 qatysýshylary arasynda otbasylyq krosover utysy ótedi. Qatysý úshin 3 000 teńgelik bılet satyp alý jetkilikti. Bıletter saýda núktelerinde jáne sz.kz saıtynda qoljetimdi.

Bul tek temir men dóńgelek emes. Bul – otbasyǵa arnalǵan jańa saıahat. Jańa betburys.

Bir bılet – bir ómir

Ǵalymjan men Veranyń hıkaıasy – lotereıanyń jaı oıyn emes ekenin dáleldeıdi. Bul – senim men shabyttyń, úmit pen bolashaqtyń toǵysqan tusy. Keıde tek bir bılet – ómirdiń baǵytyn túbegeıli ózgertip jiberedi.

Ulys.kz oqyrmandaryna aıtarymyz: sáttilik kútpegen sátte keledi. Biraq oǵan daıyn bolý – óz qolyńyzda.

Al sizdiń bıletińiz daıyn ba?

 

Páter utyp alǵan adam kim?
28 sáýir 2025
Páter utyp alǵan adam kim?

Telefon shyryldady. «Siz páter utyp aldyńyz» dedi. «Alaıaqtyq emes pe?» dep oılady. Eki kún boıy senbedi. Úshinshi kúni ǵana Almatydaǵy bas keńsege kirgende baryp kóz jetkizdi. Shyn eken. Qaǵaz júzinde emes, ómirde.

Bul – Vasılııdiń hıkaıasy. Ol – qarapaıym eńbek adamy. Elimizdiń óndiris oryndarynda jıyrma jyldan beri vahtalyq ádispen jumys istep keledi. Almatyda turady. Alys jol, aýyr jumys, uzaq aýysym – bári úırenshikti. Biraq myna jańalyq oǵan múlde úırenshikti emes.

– Lotereıaǵa shamamen eki jyldan beri qatysyp júrmin, – deıdi ol. – Aptasyna kemi eki ret bılet alamyn.

Sáti túsken kún – dál osy apta. Qolyna tıgen – baspana. Biraq bul qýanysh bastapqyda kúmánmen kelgen.

– Basynda shyn aıtsam, senbedim. «Skam shyǵar» dep oıladym. Qazir kim kóringen telefon shalyp, aldap-arbaıdy ǵoı. Biraq birneshe márte habarlasty. Keıin ózim kelip kórdim. Mine, sol kezde ǵana ras ekenin túsindim, – deıdi Vasılıı.

Jeńimpazben sóılesip otyrǵanda onyń sózderinde bir zańdylyq baıqaldy: úmit úzilmegen. Ol senip kelgen. Seniminiń syry – sabyr men turaqtylyq.

– Buǵan deıin de úmitimdi úzbeı, bılet alyp júrdim. Qazir senimim tipti kúsheıdi. Odan ári de qatysa berem, – deıdi.

Bir qyzyǵy, Vasılıı jeńisi týraly eshkimge aıtpaǵan. Qazir de aıtqysy joq. «Tynysh ómir súrgiń kelse, kópke jarıa etpe» deıdi. Onyń bul sózi búgingi qoǵamnyń bir kórinisi ispetti.

– Ashyq aıtyp, jarıa etken durys emes dep oılamaımyn. Kúnde bireý habarlasyp, mazany alady. Sol úshin eshkimge aıtpadym, – deıdi ol.

Lotereıaǵa kelsek, Vasılıı kóbine TeleBingo men 5/36 bıletterin satyp alady. Bastapqyda sandardy ózi tańdaıtyn. Tipti nýmerologıany zerttep kórgen. Biraq sońǵy ýaqytta bárin avtomatqa tapsyrǵan. Utqan nómir de avtomatty túrde tańdalǵan.

– Buryn iri saýda dúkenderinen qaǵaz bılet alatynmyn. Sońǵy alty aıda onlaınǵa kóshtim. Yńǵaıly ári jyldam, – deıdi.

Sóz sońynda ol barlyq qatysýshylarǵa qarapaıym, biraq senimdi keńes berdi:

– Úmit úzbeńizder. Bálkim, bir kúni siz de utyp qalarsyz. Eshteńe de beker emes.

Tanymal qoǵam qaıratkeri aıtqandaı, «Baqyt – daıyn turǵan qaqpa. Biraq ony ashý úshin senimniń kilti kerek». Vasılıı sol kiltti tapty. Endi jańa ómirdiń esigin ashty.

Kelesi kezek – Krosover!

30 sáýir kúni saǵat 22:00-de ótetin kezekti tırajda basty júlde – 282 819 500 teńgeden asady jáne Krosover avtokóligi oınatylady.

«LOTO 6/49» lotereıasynyń LotoJıyn formatynda usynylǵan arnaıy toptamasy arqyly ár qatysýshy bir emes, birden 6 múmkindikke ıe bolady. Árbir LotoJıyn 6 bıletten turady, al sandar júıesi kezdeısoq tańdalady. Utysqa qatysý onlaın rejımde qoljetimdi.

Tikeleı efır YouTube jelilesindegi Satty Zhuldyz arnasy arqyly júrgiziledi.

Áleýmettik jaýapkershilik:

Oıynnan túsken tabystyń 10%-y otandyq sportty qoldaýǵa, al taǵy 10%-y «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qoryna aýdarylady.

Múmkindik qashan kelip qalatynyn eshkim bilmeıdi. Vasılııge buıyrǵan baqyt, bálkim, erteń sizdiń esigińizdi qaǵar!

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.