Qazaq qoǵamynda «baq» uǵymy árqashan eńbektiń, sabyrdyń jáne senimniń serigi retinde qabyldanǵan. «Sabyr túbi – sary altyn» deıdi halyq. Jaqynda 37 855 200 teńge kólemindegi utys ıesin tapqanda, bul mátel taǵy bir márte ózektiligin dáleldegendeı boldy. 5/36 lotereıasynyń jańa mıllıoneri – Almaty qalasynyń turǵyny Nurbol. Ol 15 jyl boıy lotereıa utystaryna turaqty túrde qatysyp kelgen. Bir qaraǵanda, bul jaı ǵana statısıkalyq sáttilik sıaqty kórinýi múmkin. Biraq 15 jyl degen – tabandylyqtyń ólshemi, úmittiń úzilmegen ýaqyty.

Nurboldyń «bul kúndi uzaq kúttim» degen sózi – jeke adamnyń qýanyshy ǵana emes, qoǵamdaǵy senim fenomeniniń kórinisi. Ár bılet – múmkindik. Biraq múmkindik pen jaýapkershilik qatar júrgende ǵana onyń áleýmettik salmaǵy artady.

Ulttyq deńgeıdegi lotereıa naryǵynda bul baǵytty aıqyndap otyrǵan qurylym – «Sátti Juldyz». Ulttyq lotereıa Prezıdenti Lytkına Marıa Vladımırovna iri utystardyń árdaıym júıeli áleýmettik jumysqa ulasatynyn atap kórsetedi. Onyń sózinshe, árbir satylǵan bılet – tek utý múmkindigi emes, qoǵam damýyna qosylǵan naqty úles. Bul jerde mańyzdysy – bıznes-modeldiń ózegine 10% áleýmettik aýdarymdardyń engizilýi. Operasıalyq oıyn kirisiniń 10% otandyq sportty damytýǵa, taǵy 10% «Qazaqstan Halqyna» qoǵamdyq qoryna jáne 3% kreatıvti ındýstrıanyń damýyna qoldaýǵa  baǵyttalady.

Bul – jaı statısıka emes. Áleýmettik kapıtaldy qalyptastyrýdyń naqty tetigi. Máselen, 9–28 aqpan aralyǵynda ótetin «Marafon Charity» qaıyrymdylyq aksıasy aıasynda jınalǵan qarajattyń bir bóligi «100 aýyl» jobasyn qoldaýǵa jumsalady. Búgingi tańda osy joba arqyly 30 000-nan astam bala jáne 140 mektep sporttyq ınventarmen qamtylǵan. Bul – qurǵaq esep emes, aýyl balasynyń qolyna tıgen dop, mektep aýlasynda ornatylǵan týrnık, qozǵalysqa túsken ómir.

Lotereıa tek utys mehanıkasymen shektelmeıdi. Máselen, «LOTO 6/49» tırajdyq formaty – lotereıa mádenıetin qurylymdaýdyń mysaly. Qatysýshy 1-den 49-ǵa deıingi sandar arasynan kombınasıa jınaıdy, avtotańdaý múmkindigi bar. Ár bılet boıynsha utys somasy 500 - 50 000 000 ₸ aralyǵynda belgilengen. Al sýper júlde – 50 000 000 ₸. Kelesi tıraj 915 nómirimen 11 aqpan 2026 jyly, 22:00-de tikeleı efırde ótedi. Bul ashyqtyq pen jarıalylyq qaǵıdatynyń saqtalǵanyn kórsetedi.

Álemdik tájirıbege kóz salsaq, Ulybrıtanıadaǵy National Lottery jyl saıyn áleýmettik jobalarǵa mıllıardtaǵan fýnt baǵyttaıdy. Fransıada FDJ ulttyq mádenı mura obektilerin qalpyna keltirýge qarjy bóledi. AQSH-ta shtattyq lotereıalar bilim berý qorlaryn tolyqtyrýdyń mańyzdy kózine aınalǵan. Iaǵnı, lotereıa – tek kóńil kóterý emes, qoǵamdyq qarjylandyrý quraly.

Qazaq oıshyly Abaı «Paıda oılama, ar oıla» degen. Qazirgi lotereıa naryǵynda bul ustanym bıznestiń jańa etıkasyna aınalýy tıis. Eger tabys qoǵamǵa qaıtsa, onda lotereıa áleýmettik kelisimniń bir bóligine aınalady. «Utys – jeke tarıh, biraq onyń artynda ortaq qundylyqtar turýy kerek» degen tujyrym osydan týyndaıdy.

Árıne, syn da bar. Lotereıa – táýekel. Biraq táýekel mádenıeti qalyptasqanda, ol jaýapkershilikpen ólshenedi. Qoǵamdyq baqylaý, ashyq esep, naqty paıyzdyq aýdarymdar – osy senimniń tirekteri.

37 855 200 teńge utyp alǵan Nurboldyń oqıǵasy – jeke adamnyń jeńisi. Al 50 000 000 ₸ kólemindegi sýper júlde – kelesi múmkindiktiń sımvoly. Biraq 30 000 bala men 140 mektepke jetken sporttyq qural-jabdyq – júıeli áleýmettik saıasattyń nátıjesi.

Qazaq ádebıetinde Sáken Seıfýllın «Ómir – kúres» degen edi. Bul kúres tek jeke tabys úshin emes, ortaq ıgilik úshin de júrýi kerek. Lotereıa salasynyń bolashaǵy da osy teńgerimde jatyr: múmkindik pen mindettiń, utys pen úlestiń, jeke qýanysh pen qoǵamdyq jaýapkershiliktiń toǵysynda.

Sáttilik – kezdeısoqtyq emes. Ol senimmen, júıemen jáne ortaq qundylyqtarmen bekitilgende ǵana turaqty modelge aınalady. Bálkim, kelesi 50 000 000 ₸ ıegeri basqa bir qala turǵyny bolar. Biraq mańyzdysy – ár bıletten qoǵamǵa qaıtatyn úles. Sebebi ulttyń utysy – bir adamnyń baılyǵy emes, ortaq damýdyń qarqyny.

Qazaqstanda "Jasandy ıntellekt álippesi" kitabynyń tusaýkeseri ótti. Eńbek — qarqyndydamyp kele jatqan jańa sala týraly alǵash retqazaq tilinde jazylǵan túpnusqa bolýymenerekshelenedi. İs-shara barysynda TurkAI – túrki memleketteriniń jasandy ıntellektshilerqaýymdastyǵynyń qurylǵany habarlandy. Sondaı-aq salalyq «AI-hub» kompanıasy men ai-hub.kz saıty tanystyryldy.
 

Almatyda ótken kitaptyń tanystyrylymynahalyqaralyq sarapshylar ǵalymdar, zıaly qaýym, qoǵam qaıratkerleri, medıa, bilim jáne tehnologıa salasynyń belgili tulǵalary men mamandary qatysty.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev«Sarapshylardyń aıtýynsha, jasandy ıntellekttehnologıasynyń tıimdiligi jyl ótken saıyn arta túspek. Sondyqtan aldymyzda aýqymdy mindettertur. Qazaqstan Eýrazıadaǵy asa iri sıfrlyq habqaaınalýǵa tıis. Sıfrlyq damý máselesine tyń, jańasha kózqaraspen qaraý qajet», – degenbolatyn.

Jalpy bastamashy toptyń aıtýynsha, elimizdiń de atalǵan sala kóshinen qalmaýy úshin eki jylburyn qazaq tildi aýdıtorıaǵa arnap arnaıy eńbekjazýǵa kirisken. Salany zerttep júrgen kitap avtory – jasandy ıntellekt jáne IT tehnologıa salasynyń sarapshysy, jýrnalıs Meıirjan Áýelhanuly"Eńbek– baǵdarlamalaýdy bilmeıtin, biraq AI múmkindikterin zerttep, qoldanǵysy keletin adamdarǵa arnalǵan. Jasandy ıntellekt salasyndaǵy negizgi uǵymdardy qarapaıym tilmen túsindiredi. Qazirdiń ózinde suranys óte joǵary bolǵandyqtan, kitapty ekinshi basylymǵa jiberip jatyrmyz»,-dedi.

Belgili jýrnalıs, qalamger, pýblısıs ári eńbektiń redaktory Qaınar Oljaı jasandy ıntellekt degen ne degen saýalǵa tolyq jaýap beretin kitaptyń óte saýatty jazylǵanyn, qazaq oqyrmanyna aýadaı qajet ekenin atap ótti. "Al jasandy ıntellekti qalaı jumsaý kerek" degender úshin tolyq tájirıbelik kýrs qamtylǵan. Oı isindegi qolǵanatqa san salada beriletin tapsyrma (ony "prompt" deıdi eken) tolyq tizilgen. Shekesinenshertip alyp qoldana beresiz»,-dedi.

Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Basqarma tóraǵasy – rektory, Kembrıdj Ýnıversıtetiniń túlegi Gúlmıra Qanaıbolsa, «Bilim berý salasynda ózgeristerdi jasaıtyn birden-bir faktor tehnologıa. Atalǵan kitap, otandyq ǵylym men bilim salasynyń jańa ózgeristerge beıimdelýinde mańyzdy qadam dep sanaımyn»,-dedi.

Sondaı-aq belgili medıa menedjer, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri NurjanJalaýqyzy, belgili ádebıettanýshy ǵalym Mamaı Aqetov, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalısıkafakúlteti dekany Qanat Áýesbaı ózge de qatysýshylar óz lebizderin bildirdi.  

Kitap týraly belgili pedagog Ómirbek Shynybekuly da «Osy kitapty Oqý-aǵartýmınıstrliginiń sarapshylary qarap shyǵyp, qosar-alar tustary bolsa, avtormen jumys istep, mektepterge taratý kerek. Jasandy ıntellekt dáýirinde ony durys qoldaný, promptardy durysjazý ádisi mańyzdy dep oılaımyn»,-dep salalyq mınıstrge usynys jasaǵan bolatyn.  

Kitap Ortalyq Azıa elderinde jasandyıntelekt salasyna qatysty alǵash shyqqandyqtan Ózbekstan, Qyrǵyzstan elderinen aýdarýǵausynystar túsken.

Memlekettik syılyqtyń ıegeri, Túrki dúnıesi Jazýshylar Odaǵynyń Tóraǵasy Ulyqbek Esdáýletálemde qazir eń mańyzdy salaǵa aınalǵan jasandy ınttelekt boıynsha da baýyrlas elderdiń de alatyn óz enshisi bar ekenin aıtty.

İs-shara aıasynda jańa qurylǵan «AI-HUB»kompanıasynyń maqsaty aıtyldy. Onyń basshysy Erjanar Ásheıhannyń sózinshe, kompanıa – jasandy ıntellekt, IT, kıber jáne aqparattyq qaýipsizdik, aqparattyq jáne sıfrlyq tehnologıalar, sondaı-aq bıotehnologıalardy zertteý men damytýǵabaǵyttalǵan biregeı uıymǵa aınalýdy kózdeıdi.Negizgi maqsaty – ozyq tehnologıalardy túrli salalarǵa engizý, halyqtyń sıfrlyq jáneaqparattyq saýatyn arttyrý, sondaı-aq salalyq startaptardy qoldaý.

Jasandy ıntellektke qatysty alǵash ret oqýlyq basyp shyǵarǵan Ai-Hub publishing baspasy bolsa,aldaǵy ýaqytta  jaratylystaný, IT men jasandyıntellekt salasyna qatysty álemdegi tanymalkitaptardy qazaqsha aýdarmaq. Sonymen qatar, salaǵalymdary, mamandarymen birlese otyrypbalalarǵa, oqýshylar men stýdentterge arnalǵanoqýlyqtar men ádistemeler ázirleýdi kózdep otyr.Sondaı-aq jasandy ıntellekt termınderin jasaýmen ensıklopedıasyn qazirden bastap daıyndaýdyqolǵa almaq.

Sondaı-aq «AI-HUB» kompanıasynyń negizin qalaýshylardyń biri Nurbolat Nyshanbaev túrki memleketteri jasandy ıntellekt salasy ókilderiniń basyn qosatyn TurkAI qaýymdastyǵy qurylyp, baýyrlas eldermen birlesken jumystarkúsheıtiletini habarlandy. Jıynǵa Túrki elderinen jáne Eýropadan jasandy ıntelekt salasynda jumys isteıtin kompanıa basshylary onlaın qatysyp, óz pikirlerin bildirdi.  

Túrkıanyń Robotzade tehnologıalyq kompanıasy dırektory Mert Doǵan  Túrki memleketteriniń jasandy ıntellekt asosıasıasynyń Qazaqstanda qurylýynyń ózi mańyzdy oqıǵa dep atap ótti. «Túrki halyqtary arasyndaǵy baılanys tek, saıasat pen ekonomıkada ǵana emes, sonymen qatar bilim, ǵylym jáne tehnologıa salalarynda da óte myǵym bolýy qajet dep sanaımyn. Qazaq tilinde tuńǵysh jarıalanyp otyrǵan, «Jasandy ıntellekt álippesi» eńbegimen quttyqtaımyn. Bul kitap, tutas Túrki dúnıesi úshin óte zor mańyzǵa ıe»,-dedi.

Al óz kezeginde Birikken Arab Ámirliginiń AI Global kompanıasy ókili Ammara Aftab «Jasandy ıntellekti salasynda alǵashqy qazaq tilindegi kitaptyń jarıalanýy tutas aımaq úshin óte mańyzdy qadam. Qazaqstanda, qurylyp, tutas aýmaqty qamtýdy maqsat etip otyrǵan AI-Hub  kompanıasyna sáttilik tileımin!», -dedi.   

Shotlandıanyń AI-Tech solution LTD kompanıasynyń bas dırektory Robert Sım: «Sońǵy jyldary, jasandy ıntellekti búkil álem boıynsha ómirdiń barlyq salalaryna kirýde. Bizge  birlesip kóptegen jetistikterge jetýge bolady. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń AI-Hub kompanıasymen ortaq jobalarymyzdy júzege asyratymyzǵa senimim mol»,-dedi.

Uıymdastyrýshylar aldaǵy ýaqytta kitaptyń tusaýkeseri Astana qalasy men barlyq oblys ortalyqtarynda ótetinin habarlady.

Dúnıejúzilik baqyt baıandamasy (World Happiness Report) derekteri boıynsha Qazaqstan Ózbekstannan – 10, Reseıden – 13, Qyrǵyzstannan – 32 orynǵa alǵa shyǵyp, 43-shi orynǵa taban tiredi. 

Osylaısha, elimiz TMD-ǵa múshe memleketter reıtıńinde eń baqytty el retinde tanylyp, kósh bastap tur.

2024 jyly Qazaqstan atalǵan tizimde 49-shy orynda bolǵan. Dúnıejúzilik baqyt baıandamasy — 140-tan astam eldiń derekteri negizinde jasalatyn jáne jyl saıyn Gallup, Birikken Ulttar Uıymy, Oksford ýnıversıteti jarıalaıtyn reıtıń.

— Baqyt deńgeıi obektıvti derekterdi — jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónim, áleýmettik qoldaý, salaýatty ómir súrý uzaqtyǵy, erkindik, jomarttyq jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kózqarasty nazarǵa ala otyryp, álemdik Gallup saýalnamasy negizinde el turǵyndarynyń sýbektıvti baǵalaýyn eskeretin birneshe krıterıı boıynsha anyqtalady. Munda respondentter óz ómirine kóńili tolý deńgeıin 0-den 10-ǵa deıingi kórsetkish negizinde baǵalaıdy, — delingen qujatta.