Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bul jolaǵy Joldaýynda ulttyq qordyń aqshasy sheteldik qarjy ınstıtýttarǵa qyzmet etpeý kerektigin aıtty.  Sarapshylar Joldaýdyń osy tusyn túrlishe tápsirlep jatyr.
Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynan shyqqan boıda BAQ ókilderine suhbat bergen Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev Memleket basshysy «Ulttyq qor sheteldiń qarjy ınstıtýttaryna qyzmet etpeý kerek» degen sózi arqyly  syrtqy qaryzdar máselesin meńzedi degendi aıtty.

«Bul jerde syrtqy qaryzdy Ulttyq qordyń esebinen jaýyp jatyrmyz degen túsinik qalyptaspaý kerek. Syrtqy qaryzdarǵa qyzmet kórsetý shyǵyndary týraly aıtylyp otyr dep oılaımyn. Shynymen de Ulttyq qor qarajatynyń ondaı maqsattarǵa jumsalyp jatqany týraly faktiler bar», - dedi depýtat. 

Al Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Qaıyrbek Arystanbekov áńgime Ulttyq qor aqshasyna satyp alynǵan qundy qaǵazdar týrasynda bolyp otyr dep esepteıdi.
«Búgingi tańda Ulttyq qor qarajatynyń bir bóligi sheteldik kompanıalardyń qundy qaǵazdaryna, aksıalar men oblıgasıalarǵa, derıvatıvterge salynǵan. Onyń paıyzy tómen. Iaǵnı,  Ulttyq qor aqshasyna qaı kompanıanyń aksıasyn satyp alsaq, solardy baıytyp otyrmyz deýge bolady. Prezıdent sheteldik qarjy ınstıtýttaryna qyzmet etpeýi kerek degende osyny meńzese kerek», - deıdi ekonomıs.
Sarapshynyń deregin Ulttyq banktiń resmı málimetteri de rastap tur deýge bolady. Jalpy Ulttyq qorda saqtaýly tur delinetin qarjynyń 10 mlrd AQSH dollarynan astam bóligi turaqtandyrý portfelderine salynǵan. Aktıvtiń bul túrin josparda joq shyǵyndar paıda bolǵan kezde tez sheship alyp,  respýblıka búdjeti arqyly ekonomıkaǵa baǵyttaýǵa arnalǵan. Atalǵan qarajat ýaqyt synynan tolyq ótken, senimdi qundy qaǵazdarǵa ǵana salynady. Biraq, Qaıyrbek Arystanbekov aıtqandaı, syıaqy paıyzy tómen bolýy múmkin. Ulttyq bank pen Qarjy mınıstrligi bul jerde qundy qaǵazdyń ınvestısıalyq tabysynan góri senimdiligine basymdyq berip otyr deýge keledi. 
Bul aktıvti qajet kezinde jyldam sheship alýǵa bolatynyn 2019 jylǵy koronavırýs pandemıasy kórsetken bolatyn. İndet kezeńindegi daǵdarysqa qarsy sharalardy qarjylandyrý úshin Ulttyq qordan 6 trln teńge bólingen edi.

Ulttyq qorǵa tıesili aqshanyń taǵy bir bóligi jınaqtaýshy portfelde saqtaýly. Onyń ózi eki arnaǵa baǵyttalǵan. Naqty aıtsaq, damyǵan jáne damýshy elderdiń baǵaly qaǵazdaryna, korporatıvtik oblıgasıalaryna, damyǵan elderde tirkelgen kompanıalardyń aksıalary men altyn portfeline salynǵan.
Ulttyq bank bıyl naýryz aıynda jarıalaǵan málimetke sensek, Ulttyq qordyń jınaqtaýshy portfeliniń 29%-i damyǵan memleketterdegi oblıgasıalarda, 21%-i damýshy elderdiń oblıgasıalarynda, 30%-i damyǵan elderdegi kompanıalardyń aksıalarynda, 10%-i korporatıvtik oblıgasıalarda, 5%-i balama quraldarda jatyr.
Damyǵan elderdegi oblıgasıalar týraly aıtsaq, Ulttyq qor aqshasynyń 62,5%-i AQSH-tyń, 12,5%-y Eýroodaqtyń, 10%-y Ulybrıtanıanyń, 5%-y Japonıanyń, 5%-y Aýstralıanyń, 5%-y Kanadanyń memlekettik baǵaly qaǵazdarynda shoǵyrlanǵan.
Al Ulttyq qor qarjysy ınvestısıalanǵan damýshy elderdiń qatarynda Latyn Amerıkasynyń, Shyǵys Eýropanyń, Azıa men Afrıkanyń aldyńǵy qatarly memlekteteri bar.
Ulttyq qor aqshasy salynǵan korporatıvtik oblıgasıalar negizinen bank sektory, aýyl sharýashylyǵy, energetıka jáne telekomýnıkasıa salasyn qamtıdy.
Sondaı-aq Ulttyq qor el ishinde saqtalatyn altyn quımalar men syrtta saqtaýly turǵan altyn quımalarda jatyr.

Búginde elimizdiń túkpir-túkpirinde oblystyq, aýdandyq, aýyldyq deńgeıde myńdaǵan Aqsaqaldar keńesi jumys isteýde. Osy rette Ulys tilshisi atalǵan keńestiń qazirgi jumysy men onyń atqaryp otyrǵan mindetteri men mańyzyna, qoǵamdaǵy salmaǵyna sholý jasap kórdi.

İlgeri jyldary Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Atyraý oblysynda ótken Ulttyq quryltaıda Aqsaqaldar keńesiniń jumysyn odan ári ońtaılandyrý týraly pikir aıta kele, Qazaqstan halqy assambleıasy janynan «Aqsaqaldar alqasyn» qurýdy usynǵan edi. Ondaǵy maqsat - halyq birligin nyǵaıtýǵa birlese kúsh jumyldyrý, jastardy arandatýshylyqtan saqtaý jáne olarǵa durys jol silteý. Oqyrmandarǵa túsinikti bolý úshin Prezıdenttiń qasıetti Atyraý jerinde aıtqan sózin keltire keteıik.

 «Jalpy, qoǵamymyzda zań men tártiptiń ústemdigi bolýy qajet. Basqa jolmen eshqandaı jumys tabysty bolmaıdy, tek bos sóz ben jalǵan urandardyń astynda qalamyz. Árbir áleýmettik máseleni qanshalyqty kúrdeli bolsa da, ásire saıasılandyrýdyń qajeti joq. Biz bárimiz bir memleket bolyp, bir qoǵam bolyp kez kelgen túıtkildi sheshe alatynymyzǵa eshqandaı kúmán bolmaýǵa tıis. Qazaq qaı zamanda da úlkenin syılaǵan, aqsaqaldardyń ataly sózine toqtaǵan. Al, aýzy dýaly qarttarymyz árdaıym eldiń uıytqysy bolǵan. «Qarıasy bar eldiń qazynasy bar» degen sóz sodan qalǵan. Biz halqymyzdyń ıgi dástúrleri men qazirgi zamannyń talaptaryn úılestire bilgenimiz abzal. Osy oraıda, men Aqsaqaldar keńesiniń jumysyn jandandyrý kerek dep sanaımyn. Shyn máninde, el ishinde jastarǵa aqyl-keńesin aıtyp, durys jol silteıtin danagóı qarıalarymyz az emes. Aqsaqaldarymyz óskeleń urpaqty tárbıeleýge, el birligin saqtaýǵa atsalysyp, ortaq iske zor úles qosary anyq. Aqsaqaldar keńesi barlyq aımaqta birdeı belsendi emes. Sondyqtan, onyń jumysyn júıelep, jandandyrý kerek. Bálkim, keńesterdi Assambleıanyń janyna toptastyrý durys bolar edi. Olardyń bedelin kóterip, mártebesin arttyrý qajet. Budan esh utylmaımyz», - degen edi Qasym-Jomart Toqaev.

Osy jıynnan keıin Prezıdenttiń tapsyrmasyn iske asyrý barysynda birqatar shara qolǵa alyndy. Qazaqstan halqy assambleıasy málimetterine qaraǵanda, 1 jyldan asa merzim ishinde oblystyq, aýdandyq jáne aýyldyq deńgeıde myńnan asa keńes qurylǵan. Bul jumystarǵa 10 myńǵa jýyq adam qabyldanyp, 6,5 myńdaı is-shara ótkizildi. Olardyń quramyna tanymal tulǵalar,  pikir kóshbasshylary, etnomádenı, ardagerler birlestikteri men basqa da qoǵamdyq uıymdardyń ókili kirdi. Byltyr qysta Aqsaqaldar keńesiniń birinshi respýblıkalyq otyrysy ótti. Atalǵan jıynda keleli máseleler, Keńestiń atqaratyn jumystary jan-jaqty talqylandy.

Qazaq halqy qaı zamannan beri úlkenin syılaǵan, aqsaqaldardyń ataly sózine toqtaǵan, úlkendi úlken, kishini kishi dep baǵalaı bilgen. Qazaqstan halqy Assambleıasy janynan qurylǵan Aqsaqaldar keńesi elimizdiń qoǵamdyq, mádenı, rýhanı jáne saıası ómirine, sonymen qatar etnosaralyq ahýaldy jaqsartýǵa jáne basqa da qoǵamdyq mańyzdy máselelerdi sheshýge belsendi qatysyp keledi. Ulttyq qundylyqtar men salt-dástúrdi saqtaý, nasıhattaý boıynsha jumystarda da Aqsaqaldar keńesiniń qosyp otyrǵan úlesi zor. Alaıda bul baǵyttaǵy jumystardy odan ári jandandyrý ýaqyt talaby ekeni daýsyz.

 Aqsaqaldar keńesi qandaı uıym?

 Qazir de el isinde aqsaqaldardyń úles salmaǵy basym. Táýelsizdikten soń qoǵamdyq ınstıtýttar qalyptasty. Solardyń biri – aqsaqaldar keńesi jáne bul keńes túrli deńgeıde nátıejeli jumys istep keledi. Dese de zamannyń ózgerýine, qoǵamnyń damýyna qaraı jumys júıesi de jańalanyp, jandanyp otyrýy tıis.

Aqsaqaldar keńesi Qazaqstan halqy As­sambleıasy janyn­daǵy kon­sýl­ta­tıvtik-keńesshi organ. Oblystardaǵy Keńes óńirlik Qazaqstan halqy Assambleıalary janynan, oblys aýdanynda jáne qajet bolǵan jaǵdaıda aýyldyq okrýgter men aýyldarda – tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birlikter ákimdikteriniń janynan qurylady. Keńes quramyna jergilikti qoǵamdastyqtyń turǵyndarynan, qoǵamdyq, onyń ishinde etnomádenı birlestikterdiń, úkimettik emes uıymdardyń bedeldi ókilderi men qoǵamdyq pikir kóshbasshylary kire alady.

Oblystyq keńestiń quramyn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń óńirlik Keńesi, aýdandar, aýyldyq okrýgter men aýyldar deńgeıinde – tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń ákimdikteri bekitedi. Keńes óz qyzmetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsıasyn, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryn, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti men Úkimetiniń aktilerin, ózge de quqyqtyq aktilerdi, sondaı-aq úlgilik erejeni basshylyqqa alady. Keńes múshesi oblys, aýdan, aýyldyq okrýg nemese aýyl sheginde turaqty turatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bola alady. 

Aqsaqaldar keńesine mynadaı mindetter júktelgen: memlekettik organdarǵa, azamattyq qoǵam ınstıtýttaryna qazaqstandyq biregeılikti nyǵaıtýǵa, azamattardy qoǵamdyq kelisim men birlik qundylyqtary tóńireginde shoǵyrlandyrýǵa járdemdesý; azamattar, memlekettik jáne qoǵamdyq ınstıtýttar arasyndaǵy syndarly komýnıkasıalar men ózara is-qımyldy nyǵaıtý; qoǵamdyq kelisim men birlikti qamtamasyz etý máseleleri boıynsha memleket pen qoǵamnyń «keri baılanys» tetikterin uıymdastyrý; jastar arasynda patrıotızm ıdeıalaryn ilgeriletý jáne patrıottyq tárbıe berý; memlekettik organdarǵa áleýmettik jáne turmystyq janjaldardy profılaktıkalaýǵa, olardy sheshýge, sondaı-aq olardy janjaldan keıingi retteýge járdemdesý; etnomedıasıany júzege asyrýǵa, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý máseleleri jónindegi dıalogty uıymdastyrýǵa járdemdesý jáne tikeleı qatysý; jastar arasynda tálimgerlik praktıkasyn engizý jáne jetildirý, qoǵamdy shoǵyrlandyrý isinde jastar uıymdarymen ózara is-qımyl jasaý; halyq arasynda qoǵamdyq kelisimdi qamtamasyz etý máselelerinde bilim men tájirıbeni berý.

«Alpysqa kelgennen aqyl sura»

Qazaq halqynyń pálsapasy tereń. Qazaqtardyń kúndelikti tynys-tirshiliginiń barlyǵy derlik ulaǵattylyqqa, sabaqtastyqqa, tálim men tárıege negizdelgen. Dala halqynyń dana túsinikteri áıelden qalyptasqan. Osy  rette qarıa, qart, aqsaqaldarǵa qatysty myna ábsanany keltire ketkendi jón sanaımyz.

«Bir kúni han jasy 60-tan asqan qarıalardy kútip-baǵýǵa ketetin qarjyny únemdeý maqsatynda olardy óltirýge jarlyq shyǵarady. Ákesin óltirýge qımaǵan balasyn kórip, shal myrs etip «Dál jıyrma jyl buryn dál osy jerde men de ákemdi óltirip edim. Basyma keldi dep kúledi. Muny estigen jigit ákesin sandyqqa salyp, baǵady. Bir kúni joryqqa attanar kezde sandyqtaǵy ákesin birge alyp júrýine týra keledi. Jolda sharshaǵan jaýyngerler bir darıanyń jaǵasyna kelip toqtady. Sonda móldir sý astynda jatqan gaýhar tasqa hannyń kózi túsedi. Ony alyp shyǵý úshin tereń darıanyń túbine súńgigen sarbazdardyń birde bir qaıtpaıdy. Sonda ákesi syrtta ne bolyp jatqanyn suraıdy. Balasy bolǵan jaıdy, óziniń kezegi de kelip qalǵanyn aıtady. Sonda ákesi darıanyń jaǵasynda aǵash bar ma deıdi? Balasy «ıá» deıdi. Sonda shal balasyna: «Darıanyń túbinen emes, aǵashtyń basyndaǵy qustyń uıasynan gaýhar tasty tabasyń» deıdi. Balasy dál solaı istep, gaýhar tasty ákep beredi. Han jigitten gaýhar tastyń aǵash basyndaǵy uıada jatqanyn qaıdan bilgenin, nege erte aıtpaǵanyn suraıdy. Jigit amalsyz sandyqqa tyǵyp baǵyp júrgen jasy alpystan asqan ákesiniń keńesimen tapqannyn aıtady. Han rıza bolyp, qarıalardy óltirý týraly jarlyqtyń kúshi joıylǵanyn jarıalaıdy. Sodan beri halyq arasynda «alpysqa kelgennen aqyl sura» degen naqyl sóz qalǵan. Osy aıtylǵan ápsanaǵa súıene otyryp Aqsaqaldar keńesiniń qazirgi almaǵaıyp, turaqsyz zamanda atqaratyn mindetteri men kóteretiniń júginiń salmaqty ekenin baǵamdaý qıyn emes.

 Osy rette Vaınah» sheshen-ıngýsh etnomádenı ortalyǵynyń qurmetti tóraǵasy Salman Geroevte Aqsaqaldar keńesiniń mańyzy týraly ózekti pikirin bildiredi.

 «Bizdiń halyq qıyn kezde beıbitshilik pen júregimizge tynyshtyqty qazaq jerinen taptyq. Bul shyndyq. Eger sheshender men ıngýshtar basqa elge tap bolǵanda, bizge mundaı múmkindikter beriler me edi dep oılaımyz. Bizdiń ómirimizdi saqtap qalǵan halyqqa alǵysymyz sheksiz. Osydan biraz jyl buryn Ingýshetıada konferensıada qazaqstandyq ıngýshtar men sheshender bas qosty. Sonda men bizge ekinshi ómir syılaǵan uly Saryarqa dalasyna alǵysymdy óleń joldarymen jetkizdim. Men qazaq halqyna alǵys aıtýdan sharshamaımyn. Qazaqstandy biriktiretin osy uıymshyldyq. Men kóp jerlerde Aqsaqaldar keńesiniń jumysynyń durys ekenin únemi aıtyp kelem. Sebebi bul óte mańyzdy uıym. Úlkendi syılaǵan, sonyń sózine toqtaǵan, aqylyn alǵan ult eshqashanda jerde qalmaıdy. Sondyqtan men Aqsaqaldar alqasy Keńesiniń jumysyn mektepterde, oqý oryndarynda oqýshylarmen, stýdenttermen kezdesýden bastaýdy usynyp júrmin. Budan bólek el ishindegi máselelerdi tereńirek zerttep, zerdeleý úshin Keńes músheleri qalalyq mekemeler ujymdarymen de kezdesip, jıyndar ótkizýi kerek», - deıdi Salman Geroev aqsaqal.

Al saıasattanýshy ǵalym Lılıa Zaınıeva QHA ınstıtýtynyń qazirgi ýaqytta asa qajettigin aıtady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan túrli etnosqa, dinge jatatyn azamattar arasynda tatýlyq, ózara túsinistik pen dostyqty nyǵaıtýda baı tájirıbe jınaqtady. Sonyń arqasynda kez kelgen etnostyń ókili kez kelgen qala men aýylda óz ómiri men densaýlyǵy úshin esh qoryqpaı, erkin júre alady. Bul kóp elge buıyrmaǵan ıgilikti is. Budan aırylyp qalmaýǵa tıispiz deıdi ǵalym.

Jalpy qazaq halqynda «Ata kórgenniń aqyly artyq, ómir kórgenniń ónegesi artyq» degen dana sóz bar. Jas ósemin dep umtylsa, qarttyń aqyly demeý bolady. Jastar úırenemin dep qulshynsa, jaısań aqsaqaldar men qarttar úıreterin búgip qalmaıdy. Sondyqtan da qazirgi Aqsaqaldar keńesiniń jumysyn zamanǵa saı ary qaraı damyta túsý ýaqyt talaby bolyp qala beredi.

QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jyl saıynǵy halyqqa joldaýynda jeke kásipkerliktiń damýyna jáne otandyq ónimniń kóbeıýine erekshe nazar aýdar qajettigi týraly únemi tapsyrmalar júkteıdi. Bul baǵytta Úkimet «Bıznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalaryn biriktirgen Shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaý men damytýǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamany ázirlep, qabyldady. Bul durys sheshim. Sebebi el ekonomıkasynyń negizgi tiregi – bıznes. Elde bıznes damyp, kásipkerlik keńeıse bos jumys oryndary ashylady, buǵan qosa búdjettiń negizgi jyrtyǵyn jamaýǵa múmkindik bolady, ıaǵnı salyq túsimi kóbeıedi.

Jalpy kásipkerlik pen shaǵyn bıznesti damytý memleket júrgizip otyrǵan saıasattyń negizgi baǵyty básekege qabiletti kásiporyndar qurý. Úkimettiń bıylǵy jańa baǵdarlama aıasynda tıimdi jobalarǵa qoldaý kórsetý kózdelgen. Sonymen qatar jańa jobalardy sýbsıdıalaý úshin búdjetti bólý negizinen óńdeý ónerkásibi salasyndaǵy (shamamen 50%) kásiporyndar arasynda júzege asyrylady.

Sondaı-aq búdjetke túsetin júktemeni azaıtý úshin qyzmet kórsetý salasyndaǵy jobalardy sýbsıdıalaý merzimi 5 jyldan 3 jylǵa deıin qysqartyldy. SHOB jobalaryn sýbsıdıalaýdyń saralanǵan ádisi qarastyrylǵan, bul kezeń-kezeńimen naryqtyq jaǵdaılarǵa kóshirýdi kózdeıdi. Sýbsıdıalaýǵa jatatyn jekelegen qyzmet salalary ońtaılandyryldy.

Ulttyq statısıka búrosynyń málimetine súıensek, elimizde 2024 jyldyń 1 sáýirindegi jaǵdaı boıynsha 2 184 363 tirkelgen shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi bar. Jumys istep turǵan SHOB sýbektileriniń sany ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 10 503-ke artqan. Al sońǵy úsh jyl ishinde jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń negizgi úlesin, orta eseppen 66,6%-yn jeke kásipkerler quraıdy.

«Jalpy kásip asham degenderge elimizde múmkindik kóp. Men osydan birneshe jyl buryn stol men oryndyq shyǵara bastadym. Biz jasaıtyn zattarǵa suranys bar. Oryndyqtyń barlyq qajetti quraldaryn ózimiz daıyndaımyz. Shyqqan taýardyń basym bóligin ınternet dúken arqyly saýdalaımyz. Qudaıǵa shúkir, ótip tur», - deıdi kásipker Aıjuldyz Janathan.

Kásipkerler sanynyń artýyna birden-bir sebep – jyldan-jylǵa kásipkerlerge qolaıly baǵdarlamalar respýblıka dárejesinde engizilip jatyr. QR Prezıdenti óziniń halyqqa joldaýynyń birinde «Quqyq qorǵaý organdarynyń kásipkerlerdi qýdalaýyn birjola toqtatý kerek. Mundaı áreketterge tyıym salynǵan. Biraq soǵan qaramastan, áli de jalǵasyp jatqanyn bilemin. Osyndaı málimetter keıde ádeıi taratylyp jatady, tipti olar jalǵan bolýy da múmkin. Qalaı desek te, bul – nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıtyn másele», – dep atap kórsetti. Bunyń ózi kásipkerlerge qoldaý jasalý basty mańyzdy máselelerdiń biri ekenin ańǵartady.

Bıylǵy jyly kásipkerlerdi qoldaý jáne yntalandyrý maqsatynda

Kásipkerlerdi qoldaý baǵdarlamalar jumysy da óz jemisin berip jatyr. Bıylǵy jyldan bastap elimizde kásipkerlerdi qoldaýdyń qarjylaı jáne qarjylaı emes qoldaý sharalary júzege asýda. Sebep – qarjylyq sharalardyń ishinde nesıelerdi sýbsıdıalaýǵa suranystyń kóptigi. Osy oraıda «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» jáne «Bıznestiń jol kartasy» kásipkerlikti qoldaý jónindegi memlekettik baǵdarlamalar 2022 jyldan bastap «Kásipkerlikti damytýdyń 2021-2025» jyldarǵa arnalǵan ulttyq jobasyna enip úlgerdi. Joba qarjylaı qoldaý sharalary boıynsha syıaqy mólsherlemesi bóliginde memleket nesıelerdi 13,75% sýbsıdıalaıdy, al kásipkerler qalalarda onyń tek 8%-yn jáne aýyldyq jerlerde 7%-yn ǵana memleketke qaıtarady.

Eki memlekettik baǵdarlama iske asyrylǵaly beri 95 myń kásipkerlik joba 7 trln teńgege jýyq sýbsıdıalaýmen qoldaý tapqan. Kredıtterge kepildik berý baǵdarlamasy boıynsha 1,4 trln teńge kóleminde 57 myńnan asa nesıe kásipkerlerge taratylǵan. Sonymen qatar bıyl «qysqa nesıeler» dep atalatyn shaǵyn nesıeleý quraly da iske qosyldy. Onda ınvestısıalyq maqsattarǵa 3 jylǵa 20 mln teńgege deıin, al aınalym kapıtalyn tolyqtyrýǵa 2 jyl merzimge 5 mln teńge beriledi. Atalmysh joba aıasynda 255 mlrd teńgege 38 myńnan asa jobaǵa memleketten qoldaý kórsetilgen.

Qarjylaı qoldaýlardyń áleýmettik-ekonomıkalyq tıimdiligi ýaqyt óte artyp keledi. Qaıtarymsyz negizdegi memlekettik granttar berý de tabysqa kenelip otyr. Ótken 10 jyldyq aralyǵynda kásipkerler úshin 17,6 mlrd teńge somasyna 5 600-den asa grant úlestirilgen. Joǵaryda atalǵan baǵdarlamalar iske asyryla bastalǵaly beri 120 myń jańa jumys orny qurylyp, búdjetke 53 trln teńgeden asa soma salyq tólendi.

Bıznesti damytý boıynsha memlekettik qoldaý sharalary aýyldy aınalyp ótpedi. Mysal retinde alsaq, bir jylda tek «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna 100 mlrd teńge qarjy bólingen. Respýblıka quramyndaǵy aýyl-aýdandarda 4 600-den astam ótinim maquldanyp, 25 mlrd teńge somasynda nesıe berilgen. Tıisti sala mamandarynyń pikirinshe, 2029 jylǵa deıin baǵdarlama aýqymy keńeıip, aýyldyqtarǵa 1 trln teńgege deıin qarjy bólý josparlanǵan.