Valúta baǵamy
  • USD -

    475.7
  • EUR -

    563
  • RUB -

    6.29
«Aıboz» ulttyq ádebı syılyǵynyń jeńimpazdary marapattaldy
www.gov.kz 02 jeltoqsan 2024
«Aıboz» ulttyq ádebı syılyǵynyń jeńimpazdary marapattaldy

Almatyda «Aıboz» ulttyq ádebı syılyǵynyń jeńimpazdaryn marapattaý rásimi ótti. Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi uıymdastyrǵan baıqaý bıyl úshinshi ret ótkizildi.

Laýreattardy quttyqtaǵan Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva qazaq ádebıetiniń damýyna qosqan úlesteri úshin jazýshylarǵa rızashylyǵyn bildirdi.

– «Aıboz» ádebı syılyǵy – sóz óneriniń maıtalmandaryn dáripteıtin, olardyń shyǵarmashylyǵyn elge tanytatyn erekshe syılyq, – dedi mınıstr.

Sondaı-aq, ol memleket tarapynan rýhanıat salasyna erekshe mán berilip, udaıy qoldaý kórsetilip jatqanyn atap ótti.

– Jyl saıyn Jazýshylar odaǵy Almaty qalasy ákimdigimen birlesip almatylyq 400 qalamgerge, Astana qalasy ákimdigimen birlesip astanalyq 80 qalamgerge qala ákimderiniń granttary tabystalýda. Mınıstrlik kitap salasynda da júıeli jumysty jalǵastyryp keledi. Máselen, bıyl qoǵamdyq mańyzy bar ádebıetterdi satyp alý baǵdarlamasyna boıynsha 52 avtorǵa qalamaqy tólendi. Jańa kitaptar aldaǵy jyly kópshilik oqyrmanǵa jol tartady. Al qaıta basyp shyǵarý baǵdarlamasy boıynsha 2023 jyl 134 kitap jaryq kórse, bıyl jyl sońyna deıin 189 jańa kitap el kitaphanalaryna taratylmaq, – dedi Aıda Balaeva.

Bıyl mınıstrlik Qazaqstan Jazýshylar odaǵymen «Strategıalyq áriptestik» ornatý boıynsha úsh jańa jobany júzge asyrdy:

Jas qalamgerler «Qazaqstannyń ádebı-tanymdyq panoramasy» jobasy negizinde elimizdiń óńirlerine baryp, jańa shyǵarmalar jazdy. Jyl sońyna deıin qazaq ádebıetine jıyrma jańa týyndy qosylyp, ár jas qalamger 4 mln teńge kóleminde qalamaqy alady;Jas qalamgerlerge arnalǵan «Jazýshylardyń sheberlik mektebi» uıymdastyrylyp, otandyq jáne sheteldik bedeldi qalamgerlerdiń dáristeri men sheberlik synyptary ótti;«TMD elderiniń arhıvterindegi qazaqstandyq jazýshylardyń zertteý jumystary» jobasy uıymdastyryldy.

2024 jyly İlıas Jansúgirov, Beıimbet Maılın, Sáken Seıfýllın, Ábish Kekilbaev, Farıza Ońǵarsynova, Gerold Belger sekildi birqatar qalamgerlerdiń mereıtoılyq datalary keń kólemde atap ótildi.

Sonymen qatar, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Qazaqstanda jańa mereke – 23 sáýir Ulttyq kitap kúni belgilendi. Osyǵan oraı mınıstrlik «Ulttyq kitap» baıqaýyn jarıalady.

Mınıstr ádebıet salasyn qoldaýǵa arnalǵan birqatar mańyzdy bastamalarǵa nazar aýdardy. «Aıboz» syılyǵynan bólek, jas qalamgerlerge arnalǵan Prezıdenttik arnaýly ádebı syılyq, Mádenıetaralyq jáne etnosaralyq birlikti nyǵaıtýǵa arnalǵan ádebıet salasyndaǵy syılyq, «Daryn» sekildi birqatar sylyqtar men baıqaýlar uıymdastyrylyp keledi.

Bıyl Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń janynan jas jazýshylarǵa arnalǵan «Alqa» ádebı klýby quryldy. Jas jazýshylar İlıas Jansúgirovtyń 130 jyldyǵy jáne Berdibek Soqpaqbaevtyń 100 jyldyǵyna arnalǵan ádebı týr ótkizdi.

– Memleket basshysy 2025 jyldy «Jumysshy mamandyqtary jyly» dep jarıalaǵany belgili. Osy oraıda, daryndy avtorlarǵa qoldaý kórsetip, qoǵamdaǵy eńbek mamandyqtarynyń mańyzyn ashý maqsattynda jas qalamgerlerge arnalǵan «Erlik pen eńbek dastany» baıqaýy jarıalanǵanyn da aıta ketkim keledi. Munyń bári ult ádebıetin, qalamgerler qaýymyn qoldaýǵa baǵyttalǵan keshendi jumystardyń aıqyn kórinisi dep bilemiz, – dep túıindedi Aıda Balaeva.

2024 jyly «Aıboz» syılyǵyna 7 nomınasıa boıynsha 176 shyǵarma avtorlary ótinim berdi: «Úzdik proza» – 57, «Úzdik poezıa» – 37, «Úzdik dramatýrgıa» – 16, «Úzdik ádebı syn» – 13, «Úzdik ádebı aýdarma» – 14, «Úzdik balalar ádebıeti» – 31 jáne «Úzdik komıks» – 8 ótinim.

Jasyryn daýys berý nátıjesi boıynsha, táýelsiz qazylar alqasynyń sheshimimen «Mahambettiń ólim jazasy» romanynyń avtory Beket Qarashın «Úzdik proza» nomınasıasynyń jeńimpazy atandy, «Úzdik poezıa» nomınasıasynda – «Aıkórkem» balladasynyń avtory Maraltaı Raıymbekuly jeńimpaz boldy. «Úzdik dramatýrgıa» nomınasıasynda eń kóp daýys Dýman Ramazannyń «Áziret Sultan» pesasyna berildi. «Úzdik ádebı aýdarma» nomınasıasy boıynsha Raýza Musabaeva «Tań juldyzy» jumysymen jeńimpaz atandy. «Úzdik balalar ádebıeti» nomınasıasynda Tóken Áljanteginiń «Qyzyqtyń bári aýylda» shyǵarmasy úzdik dep tanyldy. Al «Úzdik ádebı syn» nomınasıasynda Júsipbek Qorǵasbektiń «Saıtannyń oıyny» eńbegi marapatqa ıe boldy. «Úzdik komıks» avtory bolyp Jaqsylyq Sabıtov «Joshy han» jumysymen tanyldy.

Ulttyq ádebı syılyqtyń jalpy júlde qory 35 mıllıon teńgeni qurady.

«Aıboz» – Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi qurǵan ulttyq ádebı syılyq, ol otandyq jazýshylardy qoldaý jáne yntalandyrý maqsatynda beriledi.

 

RELATED NEWS
Djennıfer Lopes Astanaǵa konsert berýge keledi
08 sáýir 2025
Djennıfer Lopes Astanaǵa konsert berýge keledi

Amerıkalyq sýperjuldyz Djennıfer Lopes óziniń Up All Night álemdik týrnesi aıasynda osy jazda Qazaqstannyń astanasynda óner kórsetedi. Bul týraly týrdyń resmı paraqshasynda jarıalandy, dep habarlaıdy Ulys.

Álemdik juldyz Qazaqstanda alǵash ret konsert beredi, ol 1 tamyzda elordalyq «Astana Arena» sport kesheniniń sahnasynda ótedi.

"Osy jazda birneshe tańdaýly shoýda óner kórsetemin. Sahnaǵa qaıta oralyp, bárińizben júzdesýdi asyǵa kútemin. Tym kóp ýaqyt ótti. Bul keremet jaz bolady", - dep jazdy ánshi 7 sáýirde.

NURǴISA TİLENDIEV: ULT RÝHYNYŃ MUZBALAǴY
01 sáýir 2025
NURǴISA TİLENDIEV: ULT RÝHYNYŃ MUZBALAǴY

Bıyl qazaq mýzykasynyń jaryq juldyzy, uly kompozıtor, dırıjer, dombyrashy Nurǵısa Tilendıevtiń týǵanyna 100 jyl toldy. Bul mereıtoı – qazaq mádenıeti úshin aıryqsha mańyzǵa ıe oqıǵa. Qazaq mýzykasynyń abyzy, kompozıtor, dırıjer, dombyrashy Nurǵısa Tilendıevtiń qazaq rýhanıatyna qosqan súbeli úlesi zor.

Ómir joly men shyǵarmashylyq bastaýy
Nurǵısa Atabaıuly Tilendıev 1925 jyly 1 sáýirde Almaty oblysy, İle aýdany, Shılikemer aýylynda dúnıege kelgen. Dombyra tartýdy ákesinen úırengen ol, keıinnen Ahmet Jubanovtyń nazaryna iligip, mýzyka álemine qadam basty. Ahmet Jubanov jas Nurǵısany mýzyka mektebinde, keıinnen konservatorıada bilim alýǵa baǵyttady.

Soǵys jyldary
Jas Nurǵısa 1943 jyly óz erkimen maıdanǵa attanyp, Kýrsk shaıqasynan Berlınge deıingi urystarǵa qatysqan. Soǵystaǵy erligi úshin "Erligi úshin", "Berlındi alǵany úshin" jáne "Uly Otan soǵysyndaǵy jeńisi úshin" medaldarymen marapattalǵan.

Mýzykalyq mura

Nurǵısa Tilendıevtiń shyǵarmashylyǵy qazaq mýzykasynyń altyn qoryna engen. Ol 500-den astam mýzykalyq týyndynyń avtory, olardyń ishinde:

«Aqqý» kúıi – náziktik pen tazalyqtyń sımvoly;
«Kósh kerýeni» – halyqtyń kóshpeli ómirin beıneleıtin shyǵarma;
«Sarjaılaý» – týǵan jerge degen saǵynyshty jetkizetin án.
Sonymen qatar, kompozıtor «Qyz Jibek», «Meniń atym Qoja» fılmderine mýzyka jazyp, qazaq kınosynyń damýyna úles qosty.

«Otyrar sazy» orkestri 

1981 jyly Nurǵısa Tilendıevtiń bastamasymen qurylǵan "Otyrar sazy" fólklorlyq-etnografıalyq orkestri qazaqtyń ulttyq aspaptaryn nasıhattaýda úlken ról atqardy. Orkestrdiń repertýarynda halyq kúılerimen qatar, kompozıtordyń óz shyǵarmalary da oryndaldy.

Jeke ómiri 

Nurǵısa Tilendıevtiń jary Darıǵa Tilendikelinimen birge ómir súrip, otbasylyq ómirinde de ónegeli tulǵa bolǵan. Olardyń mahabbaty men syılastyǵy kóptegen shyǵarmalaryna shabyt bergen.

Murasy jáne eske alý

Nurǵısa Tilendıevtiń esimi qazaq mýzykasynyń sımvolyna aınaldy. Onyń qurmetine Almaty qalasynda memorıaldy mýzeı ashylyp, shyǵarmashylyq murasy urpaqtan-urpaqqa jalǵasýda.

 
Abaı murasynyń qaǵaz betine tańbalaný tarıhyn baıandaıtyn fılm túsirilýde
30 qyrkúıek 2025
Abaı murasynyń qaǵaz betine tańbalaný tarıhyn baıandaıtyn fılm túsirilýde

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Mádenıet komıtetine qarasty Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń tapsyrysymen «JBF company» kompanıasy Semeı qalasynda, Shyńǵystaý óńirinde, Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda  «Alǵashqy kitap» atty derekti beınefılm túsirýde.

Derekti fılm Abaıdyń 1909 jyly Sankt Peterbýrgtegi Ilá Boraganskıı baspasynda basylǵan alǵashqy shyǵarmalar jınaǵynyń jaryq kórýine arnalady. Uly Abaı murasynyń qaǵaz betine tańbalaný tarıhyn baıandaıdy.

Qazirgi adamdar burynǵy ýaqyttyń, Abaı zamanynyń naqty, derekti beınesin, sol kezdegi adamdardyń álpetin, kıim úlgisin kóz aldaryna elestetýi qıyn. Kópshiliktiń ol ýaqyt týraly túsinigi teatr men kınofılmderdegi býtaforlyq kıimder men zattar arqyly qalyptasqan. Alaıda Abaı ýaqytyndaǵy qazaq tirshiligi, qazaqtardyń bet-álpeti, kıim kıisi, úı - jaıy, buıymdary tańbalanǵan myńdaǵan fotosýretter saqtalǵan. Bular Reseı, Túrkıa, Ulybrıtanıa arhıvterinde, jekelegen mýzeıler men álbomdarda jınaqtalǵany belgili. Birazy Ortalyq mýzeı qorynda bar. Mine, derekti fılmde osy sýretterde paıdalanylady. Qysqasha túsinikteme bersek, Abaı zamanynan, qorshaǵan ortadan aqpar beretin tańdama fotosýretter naqty dramatýrgıa boıynsha ornalastyrylyp, qurastyrylady. Sodan soń ol sýretterge 3D, VFX tásilderin retine qaraı paıdalana otyryp, relef, qımyl  qozǵalys júkteledi. Shyǵarmashylyq top Abaıdyń alǵashqy kitabyn jaryqqa shyǵarǵan Kákitaı jolymen júrip ótedi.

Abaı dúnıeden ótken soń, Turaǵul Abaıuly men Kákitaı Ysqaqulynyń uıymdastyrýymen el ishindegi Abaıdyń qaǵaz betine túsken shyǵarmalary jınaqtala bastaıdy. Abaıdyń shákirtteri Kókbaı, Ýáıis, Beısembaı sıaqtylardyń aýzynan negizgi óleńder jazylyp alynady. Jınaqtalǵan, júıelengen shyǵarmalardy Múrseıit Bikeuly men Turaǵul kóshirip, qaǵaz betine túsiredi. Bul ýaqytta Ahmet Baıtursynovtyń «Qazaq» gazetine Abaı týraly «Qazaqtyń bas aqyny» degen maqalasy jaryq kóredi. Abaı shyǵarmalaryn jıanqtap, baspaǵa berý isine Álıhan Bókeıhanov úlken atsalysady. Daıyn bolǵan qoljazbany alyp, Kákitaı Semeıge attandy. Osylaısha Abaıdyń tuńǵysh kitabynyń tarıhy bastalady. Kitapty bastyrý isinde kóptegen qıyndyqtar men kedergiler kezdesedi. Qarajat máselesi sheshilmeıdi... Semeıge ketken Kákitaı Omby, Qazandy aralap, Sankt Peterbýrgke baryp, bir jyldan soń elge bir-aq oralady. Abaıdyń kitaby 3 jyldan soń, 1909 jyly Semeıge jetedi. El aýzyndaǵy áńgimede, Kákitaı kitap qolyna tıgende eshqaıda barmaı, áýeli kitaptyń shyǵýyna qarjylaı qoldaý kórsetken Bekbaıdy qushaqtap, «Óshkenim – jandy... Abaı aǵam tirildi...» - dep jylapty deıdi. Sol ýaqyttaǵy musylman ádebıetterin shyǵaratyn Ilá Boraganskıı Álıhan Bókeıhanovtyń ótinishimen kitapqa ataqty túrkolog Melıoranskııdi jaýapty redaktor etip bekitken deıdi. Melıoranskıı Semeıdegi Ánıardyń úıine kitaptyń daıyn bolǵan paraqtaryn poshtamen jiberip turǵan, ol ony elge jibergen, Kákitaı Shyńǵystaýda otyryp, qate tustaryn jóndegen deıdi. Estelik kóp, alyp-qashpa áńgimede jetedi. Eń bastysy bul fılm uly Abaıdyń alǵashqy kitabynyń jaryqqa shyǵýy jaıyn jan-jaqty baıandaıdy.