Соңғы күндері ақпарат кеңістігінде «Маңғыстау денсаулық сақтау саласында бюджет қаражаты миллиондап жымқырылды» деген айғайлы тақырып көзге түсті. Тақырып – ауыр. Бірақ ауыр тақырыптың астында әрдайым ауыр шындық жата ма? Мәселе – осы.
Бұл жолы әңгіме Маңғыстау облысының денсаулық сақтау басқармасына қарасты «№2 Жаңаөзен қалалық емханасы» туралы. Айтылған сөз – көп, ал нақты дерекке келгенде, жағдай күрделірек әрі біржақты емес болып шықты.
2025 жылғы 17 сәуірде, облыстық прокуратураның 25 сәуірдегі №7251947000100005 қаулысы негізінде, аталған емхананың 2022–2025 жылдар аралығындағы қаржылық-шаруашылық қызметіне тексеру жүргізілген. Тексеру нәтижелері 2025 жылғы 22 шілдеде шыққан №91-Ө санды ішкі аудит есебінде көрсетілген.
Сол есеп не дейді?
Есеп «жымқыру болды» демейді. Есеп «жалған медициналық қызмет көрсетілді» деп те тұрған жоқ. Есеп бір-ақ нәрсені нақты айтады: кәсіпорын тарапынан бюджетке міндетті салықтар мен төлемдер уақытында төленбеген. Сома – 454,9 миллион теңге. Бұл өсімпұлды қоспағандағы көрсеткіш.
Бұл қарыз кеше пайда болған жоқ. Оның түп-тамыры 2021 жылдан басталады. Салық есептілігінің уақтылы тапсырылмауы, төлемдердің жүргізілмеуі – бәрі бұрынғы басшылықтың, нақты айтқанда сол кездегі басшы С.Ж.Танаева мен бас бухгалтер Г.Сариева жұмыс істеген кезеңдегі басқарушылық және әкімшілік олқылықтардың салдары.
Маңызды бір жайт бар: бұл – қаржылық-әкімшілік сипаттағы бұзушылық. Бұл – медициналық қызметті қолдан жасау да емес, бюджет қаржысын қалтаға басу да емес. Бірақ ол үшін жауапкершілік болмайды деген сөз емес.
Мәселенің ушығуына тағы бір фактор қосылды. 2025 жылғы 10 маусымда Мемлекеттік кірістер департаменті емхана шотына инкассалық тыйым салды. Осыдан кейін мекеменің шотына түскен қаржының бәрі автоматты түрде салық қарызын жабуға кетіп отырған. Ал басқа берешектерді өтеуге, ұжымның қалыпты жұмысын жүргізуге мүмкіндік қалмаған.
Ал бұл – қағаздағы ұйым емес. Бұл – тірі жүйе. Бұл жерде 358 адам жұмыс істейді. Оның 68-і – дәрігер, 258-і – орта және кіші медициналық қызметкер, 32-сі – техникалық персонал. Бір ғана бухгалтерлік дағдарыс бүтін бір ұжымның әлеуметтік ахуалына әсер ететін жағдайға жеткен.
Осындай жағдайда облыс билігі араласпаса, мәселе әлеуметтік шиеленіске ұласуы әбден мүмкін еді. Сол себепті 2025 жылғы қарашада облыстық бюджетті нақтылау кезінде міндетті төлемдер мен өсімпұлдарды жабу үшін 595 миллион теңге сұратылды. Нәтижесінде қолдау көрсетіліп, 2025 жылдың желтоқсанында 559,5 миллион теңге өсімпұлымен қоса толық өтелді.
Ал «600 миллионнан астам қаржы жымқырылды» деген айыпқа келсек, прокуратураның өзі жүргізген тексеру нәтижесі бойынша мұндай факт анықталған жоқ.
Қазір бұл істің нүктесі әлі қойылған жоқ. Прокуратура бұрынғы лауазымды тұлғалардың әрекеттеріне құқықтық баға беру жұмыстарын жалғастырып жатыр. Ал емхана болса, қадағалау органдарымен бірлесіп, штаттық режимде жұмысын жалғастырып, халыққа медициналық қызмет көрсетіп отыр.
Бұл оқиға тағы бір шындықты еске салады: кейде айғайлы тақырып шындықтан алда жүреді. Ал шындық, әдеттегідей, есеп-қисаптың, құжаттың, датаның ішінде жатады.


