كەشەگى كۇن كومپيۋتەرسىز مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇگىنگى كۇن – جاساندى ينتەللەكتىسىز ەلەستەتۋ قيىن. ءبىراق وسى ءبىر «اقىلدى الگوريتم» قازاق قوعامىنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قالاي ەندى؟ ونىڭ پايداسىنان بولەك، پايىمداپ ۇلگەرمەگەن ءقاۋپى جوق پا؟ ماسەلە – ماشينانىڭ ميىندا ەمەس، ادامنىڭ نيەتىندە.
جي كەلدى. ءبىراق ەسىك اشىق پا ەدى؟
جاساندى ينتەللەكت قازاقستانعا ءبىر كۇندە كەلگەن جوق. جىلدار بويى عىلىمي ماقالالاردا، سالالىق باياندامالاردا ايتىلىپ كەلدى. ءبىراق ەلدەگى العاشقى بەتبۇرىس – 2020 جىلدان كەيىن باستالدى. مەكتەپتەرگە پيلوتتىق جوبالار كەلدى، بانكتەر ۆيرتۋالدى اسسيستەنتتەرگە كوشتى، ال مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە جي ەنگىزۋ باستاماسى كوتەرىلدى. الايدا ماسەلە بىرەۋ: ءبىز وعان دايىن بولدىق پا؟
قاراپايىم اۋىل مەكتەبىن الايىق. كومپيۋتەرى ەسكى، ينتەرنەتى باياۋ، ءمۇعالىمى سيفرلىق ساۋاتتىلىقتان كۋرس وتپەگەن. سوندا جي قاي جەردە ىسكە اسادى؟ ال قالاداعى ەليتالى مەكتەپتەردە وقۋشىلارعا جاساندى ينتەللەكتپەن كود جازۋ، بەينەماتەريالدى اۆتوماتتى جاساۋ ۇيرەتىلىپ جاتىر. بۇل – بىلىمدەگى سيفرلىق تەڭسىزدىك. جاساندى ينتەللەكت ەمەس، جاساندى ايىرماشىلىق قالىپتاسىپ جاتىر.
جاساندى ينتەللەكت – ۇستاز با، الدە ۋ-شاقپا؟
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جاساندى ينتەللەكت ەنگىزۋ – الەمدىك ترەند. اقش پەن قىتايدا وقۋشىلارعا ءۇي تاپسىرماسىن بەيىمدەپ بەرەتىن الگوريتمدەر بار. فينليانديادا وقۋشىنىڭ مىنەز-قۇلقىن، زەيىن دەڭگەيىن، ۇيرەنۋ ءتاسىلىن ساراپتايتىن جي جۇيەلەرى ىسكە قوسىلعان. ال قازاقستاندا شە؟
بىزدە ازىرگە كەيبىر پلاتفورمالار تەست سۇراقتارىن اۆتوماتتى ۇسىنا باستادى. ۋنيۆەرسيتەتتەردە ChatGPT قولدانۋ تاجىريبەسى بار. ءبىراق وقىتۋشى مەن وقۋشىنىڭ اراسىنا تۇسەتىن «اقىلدى كومەكشى» بار ما؟ جوق. جانە ءبىر ماڭىزدى سۇراق: وقۋشىنىڭ ورنىنا ەسسە جازىپ بەرەتىن ءجي-دى قاي جەردە توقتاتامىز؟ ياعني جي – وقىتۋشىنىڭ كومەكشىسى مە، الدە وقۋشىنىڭ قىسقا جولى ما؟
اكىمدىككە الگوريتم، سوتقا سينتاكسيس كەرەك پە؟
مەملەكەتتىك سەكتوردا ءجي-دى پايدالانۋ تۋرالى باستامالار بار. قۇجات اينالىمىن جەڭىلدەتۋ، تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن اۆتوماتتى تالداۋ، قوعامدىق كولىك قوزعالىسىن باسقارۋ – مۇنىڭ ءبارى الگوريتممەن شەشىلمەك. ءبىراق جاساندى ينتەللەكتتىڭ باستى جاۋى – شالا ەنگىزىلگەن رەفورما.
مىسالى، سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى حالىقپەن ديالوگ قۇرۋ ءۇشىن «Digital Agent» قوسىمشاسىن ۇسىندى. ءبىراق ول حالىقتىڭ ءتىلىن ەمەس، الگوريتم ءتىلىن جاقسى تۇسىنەدى. ياعني قولدانۋشى سۇرانىسىن شىن ساراپتاي ما؟ الدە «كۇتىڭىز» دەگەن جاۋاپتى سىپايىلاپ جەتكىزەتىن پروگرامما ما؟
جاساندى ينتەللەكت پەن زاڭ – كىمدىكى كۇشتى؟
زاڭنامادا جي-گە قاتىستى تۇسىنىكتەر ءالى دە تولىق قالىپتاسقان جوق. ماسەلەن، جاساندى ينتەللەكت قاتە شەشىم قابىلداسا، جاۋاپكەرشىلىك كىمدە؟ باعدارلامالاۋشىدا ما، تاپسىرىس بەرۋشىدە مە، الدە ەشكىمدە مە؟ مۇنداي «يەسى جوق شەشىمدەر» ەرتەڭ ادام تاعدىرىنا اسەر ەتسە شە؟
ەۋرووداق 2023 جىلى جي تۋرالى ارنايى رەتتەۋ پاكەتىن بەكىتتى. ول بويىنشا مەديسينالىق، قۇقىقتىق جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ءجي-دىڭ جۇمىسى قاتاڭ باقىلاۋدا. قازاقستاندا بۇل ماسەلە ءالى دە قۇقىقتىق سۇر ايماقتا. سوت پروسەستەرىندە، مىسالى، جي قولدانۋعا بولادى، ءبىراق ءدال ءقازىر ونىڭ الگوريتمى قالاي جۇمىس ىستەيتىنى اشىق ەمەس. بۇل – ءقاۋىپ ەمەس، ءقاۋىپتىڭ الدىن الماۋ.
جاساندى ينتەللەكت – جۇمىسسىزدىقتىڭ كولەڭكەسى مە؟
ەڭبەك نارىعىنا كەلسەك، ءجي-دىڭ جەتىستىگى بىرەۋگە مۇمكىنشىلىك، بىرەۋگە ءقاۋىپ. جۋرناليستيكا، مۇعالىمدىك، بۋحگالتەريا سياقتى ماماندىقتار بىرتىندەپ اۆتوماتتاندىرىلىپ كەلەدى. جي ءماتىن جازادى، ەسەپ شىعارادى، تەست قۇراستىرادى. دەمەك، مىڭداعان ادامنىڭ ورنىن الگوريتم باسا ما؟
بۇۇ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 2025 جىلعا قاراي الەم بويىنشا 85 ميلليون جۇمىس ورنى اۆتوماتتاندىرۋ سالدارىنان جويىلۋى مۇمكىن. ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار. ال بىزدە قايتا وقىتۋ، سيفرلىق داعدىلاردى ۇيرەتۋ، جاڭا ماماندىقتارعا باعىتتاۋ جۇمىسى جۇيەلى ءجۇرىپ جاتىر ما؟ مىنە، سۇراقتىڭ توركىنى وسىندا.
مادەنيەت پەن ءتىلدىڭ دە ماشاقاتى بار
ءجي-دىڭ قازاق تىلىنە بەيىمدەلۋى – جەكە اڭگىمە. بۇگىندە ءىرى پلاتفورمالاردىڭ بارلىعى قازاقشا سويلەي باستادى دەۋگە كەلمەيدى. ChatGPT، Google Assistant، Siri – ءبارى قازاق تىلىنە ءالسىز جاۋاپ بەرەدى. سەبەبى دەرەك از، تىلدىك كورپۋس جەتكىلىكسىز. ال ءتىلسىز ينتەللەكت – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە دە، مادەني تۇتاستىققا دا قاتەر.
كولەڭكەدە تۇرعان تاعى ءبىر ماسەلە – قازاقي دۇنيەتانىمنىڭ بەينەلەنبەۋى. جي-مەن جۇمىس ىستەگەن ءجاسوسپىرىم اعىلشىن ماتىنىمەن، باتىس لوگيكاسىمەن تاربيەلەنەدى. ەرتەڭ قازاق تىلىندە كوماندا بەرىپ، ۇلتتىق تانىم اياسىندا تاپسىرما ورىنداي الماسا – ول ينتەللەكت وزگە بولمىستىڭ كوشىرمەسى ەمەس پە؟
ءبىز دايىنبىز با – ساندىققا، ساندىراقسىز؟
قازاقستاندا «جاساندى ينتەللەكت تۇجىرىمداماسى» ازىرلەنىپ، بىرنەشە مينيسترلىك جوبالاردى قولعا الدى. ءبىراق بۇقارا نە ءبىلىپ وتىر؟ جي قاي سالانى وزگەرتەدى، كىمنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى، قاي جەردە ورنى تولماس سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن؟ بۇعان قوعام تولىقتاي دايىن با؟
جالپى جي – قۇرال. ال قۇرالدىڭ قايدا جۇمسالاتىنى – ادامنىڭ ءوز قولىندا. ءبىز ەگەر ونى ءبىلىم، مەديسينا، ەكولوگيا، عىلىم جولىنا پايدالانساق – ۇتاتىن ۇلتپىز. ال ەگەر ونى تەك تەندەر مەن تەز تابىسقا ارناساق – جاساندى ينتەللەكت ەمەس، جاساندىلىقتىڭ زامانى ورنايدى.
قورىتىندى ورنىنا
جاساندى ينتەللەكت – ءبىزدىڭ بولاشاقتاعى كورشىمىز ەمەس. ول بۇگىننەن باستاپ بىزبەن ءبىر كەڭسەدە، ءبىر سىنىپتا، ءبىر سوت زالىندا وتىر. ءبىز ونى تانىپ ۇلگەرمەسەك، ول ءبىزدى باياعىدا-اق تانىپ الدى. ءقازىر تاڭداۋ كەزەڭى: ءبىز ءجي-دى مەڭگەرەمىز بە، الدە ول ءبىزدى مەڭگەرە مە؟ ۇلتتىق مۇددە، ءتىل، تاۋەلسىز سانا ءۇشىن بۇل سۇراق – ەرتەڭ ەمەس، بۇگىن شەشىلۋى كەرەك ساۋال.
