كەزىندە بالا تەلەديداردان «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟» ەرتەگىسىن كۇتىپ كورەتىن. ءقازىر بالا YouTube-تان «MrBeastء-تىڭ» قازاقشا دۋبلياجىن ىزدەيدى. بۇرىن تەلەديداردان 20 مينۋتتىق مۋلتفيلم بولسا، ءقازىر بالا 20 سەكۋندتىق ۆاين كورەدى. ۋاقىت وزگەردى. قۇرال دا، كوزقاراس تا اۋىستى. ءبىراق ءبىر نارسە وزگەرمەدى – بالاعا ساپالى مازمۇن كەرەك. ال سول ساپالى مازمۇن قازاق تىلىندە بار ما؟
جوق. ناقتىراق ايتساق، جوقتىڭ قاسى. قازاقشا بالالار كونتەنتىنىڭ YouTube-تاعى ۇلەسى تەڭىزدىڭ ىشىندەگى تامشىداي. بالانىڭ كوڭىلى كەڭ بولسا دا، كورەتىن ۆيدەوسى تاپشى. ال بالا قايدا بارادى؟ ورىسشاعا. اعىلشىنشاعا. سەبەبى YouTube بالاعا كونتەنت بەرەدى. ءبىراق ول كىمنىڭ تىلىمەن، كىمنىڭ مۇددەسىمەن جازىلعانى ەكىنشى ورىندا قالىپ وتىر.
قازاقستاندا بالالارعا ارنالعان YouTube ارنالارىن ساناۋلى عانا اتاۋعا بولادى: «Balapan»، «Torgai TV»، «Shanyraq kids». ءبىراق بۇل – بۇكىل قازاق بالاسىنا جەتكىلىكتى مە؟ ارينە، جوق. ءبىر اۋىلداعى 5 جاستاعى بالانىڭ ءتىل ۇيرەنۋى دە، قالاداعى 12 جاستاعى جەتكىنشەكتىڭ قىزىعۋشىلىعى دا ءارتۇرلى. ءبىراق ەكەۋىنىڭ دە ينتەرنەتى بار. ەكەۋى دە YouTube كورەدى. ءبىراق ەكەۋىنە دە لايىق كونتەنت جەتىسپەيدى.
ماسەلەنىڭ تامىرى تەرەڭدە. ءبىرىنشى – قارجى. YouTube – تەگىن پلاتفورما، ءبىراق ساپالى ۆيدەو جاساۋ – تەگىن جۇمىس ەمەس. انيماسيا، دۋبلياج، سەناريي، مۋزىكا – ءبارى اقشا. ءبىراق بالالارعا ارنالعان قازاقشا كونتەنت جاساۋشىلارعا تۇراقتى قارجىلاندىرۋ كوزى جوق. مەملەكەتتىك قولداۋ – جوبالىق، ۋاقىتشا. ال YouTube تۇراقتىلىقتى تالاپ ەتەدى: اپتاسىنا بىر-ەكى ۆيدەو سالىپ تۇرماساڭ، الگوريتم ۇمىتادى. كورەرمەن دە كەتەدى.
ەكىنشى – مامان تاپشىلىعى. بالالارعا ارناپ ۆيدەو جاساۋ – بولەك ونەر. بالانىڭ ءتىلىن تابۋ، ونى قىزىقتىرۋ، تاربيەلەۋ – بۇل پەداگوگيكا مەن كرەاتيۆتىڭ توعىسقان تۇسى. قازاقستاندا بۇل باعىتتاعى سەناريست، يلليۋستراتور، داۋىس اكتەرلەرى – ساناۋلى. قالعانى – ەنتۋزياستار. ال ەنتۋزيازممەن YouTube-تىڭ الگوريتمىن جەڭۋ قيىن.
ءۇشىنشى – تەحنيكالىق كەدەرگى. YouTube-تا باسەكە مىقتى. ءقازىر ءبىر بەينەبايان تەك مازمۇنمەن ەمەس، مونتاجىمەن، گرافيكاسىمەن، دىبىسپەن تارتادى. كورەرمەن – بالا. ءبىراق كورىپ وتىرعانى – گولليۆۋد دەڭگەيىندەگى انيماسيا. قازاقشا ارنانىڭ قولىنداعى قۇرال – قاراپايىم كومپيۋتەر، كوبىنە – تەلەفون. قالاي باسەكەلەسسىن؟
ءتورتىنشى – ءتىل كەدەرگىسى. YouTube-تا قازاق ءتىلى ءالى دە تولىق يندەكستەلمەگەن. الگوريتم قازاقشا ۆيدەونى ءجيى ۇسىنبايدى. وعان قازاقشا تاقىرىپ قويساڭ دا، ءتيىستى كورەرمەنگە جەتە بەرمەيدى. ال جەتە الماسا – قارالىم از. قارالىم از بولسا – موتيۆاسيا دا ازايادى. بۇل – كونتەنت جاساۋشىنىڭ ءۇنى ەستىلمەي قالۋىنىڭ باستى سەبەبى.
بەسىنشى – جارناما جۇيەسى. YouTube-تىڭ مونەتيزاسيا جۇيەسى بالاعا ارنالعان كونتەنتكە قاتاڭ. 13 جاسقا دەيىنگى اۋديتوريانى نىسانعا العان ۆيدەولارعا جارناما از بەرىلەدى. دەمەك، پايدا دا از. ال پايدا بولماسا، تۇراقتى جۇمىس ىستەۋ دە قيىن. قازاقستاندا YouTube ارقىلى بالاعا ارنالعان كونتەنتتەن تابىس تابۋ – سيرەك قۇبىلىس. سەبەبى نارىق جوق، دەمەۋشى جوق، ال كورەرمەن تەك كورىپ، لايك باسۋمەن شەكتەلەدى.
ال التىنشى – اۋديتوريانىڭ بەيساناسى. كوپ اتا-انا بالاسىنا YouTube اشىپ بەرىپ، ءوزى باسقا جۇمىسقا كىرىسىپ كەتەدى. ول ۆيدەودا نە ايتىلىپ جاتىر، قانداي كەيىپكەر نە ىستەپ جاتىر – قاداعالانبايدى. بالا YouTube-تا ءجۇر. ءبىراق كىممەن؟ قانداي ويمەن؟ اتا-انا بىلمەيدى. دەمەك، سۇرانىستى نارىق ەمەس، YouTube الگوريتمى قالىپتاستىرىپ جاتىر. ال ول الگوريتمنىڭ ماقساتى – ۇلتتىق قۇندىلىق ەمەس، قارالىم مەن ۋاقىت.
YouTube-تاعى بالالار كونتەنتىنىڭ تاعى ءبىر ماسەلەسى – جاستىق سەگمەنت. بىزدە 2–4 جاسقا ارنالعان ەرتەگى، 5–7 جاسقا ارنالعان اندەر بار شىعار. ءبىراق 10–12 جاس اراسىنداعى جەتكىنشەك قايدان كورەتىنىن بىلمەي قالادى. ول بالا ەمەس، ءبىراق ەرەسەك تە ەمەس. بۇل – ەڭ ءقاۋىپتى كەزەڭ. سەبەبى ول جاستاعى بالا ويىنشىققا دا قىزىقپايدى، ءبىراق ۆاين مەن ەرەسەكتەردىڭ كونتەنتىنە ەرتە كىرسە – قالىپتاسۋى بۇزىلادى. دەمەك، وسى «كوپىرشىك» اۋديتوريا ءۇشىن ارنايى كونتەنت قاجەت.
ال باسقا ەلدەر نە ىستەپ جاتىر؟ كورەيادا بالالار كونتەنتىنە ارنايى گرانتتار بار. YouTube Kids پلاتفورماسىنا تۇسەتىن بەينەلەر الدىمەن تىلدىك جانە مادەني فيلتردەن وتەدى. گەرمانيادا بالالارعا ارنالعان كونتەنت جاساۋشىلار كاسىبي ليسەنزيا الادى. فرانسيادا بالالار كونتەنتى ارقىلى تانىمال بولعان ارنالار مەملەكەتتىك ارنالارمەن ارىپتەستىك ورناتىپ، ەفيرگە شىعادى. ءتىپتى ءۇندىستاندا دا YouTube-تاعى بالالار ارناسى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ينتەگراسيالانعان. بۇل – مەملەكەتتىڭ نيەتى مەن نارىقتىڭ كۇشىن ۇيلەستىرۋ.
بىزدە دە ىنتا بار. ءبىراق ىنتىماق كەرەك. YouTube-تا قازاقشا بالالار كونتەنتىن دامىتامىز دەسەك، ەڭ الدىمەن، ۇلتتىق دەڭگەيدەگى باستاما قاجەت. ول نە بولۋى مۇمكىن؟ ءبىرىنشى – ارنايى قارجىلاندىرۋ قورى. ەكىنشى – YouTube كونتەنت جاساۋشىلاردى وقىتاتىن باعدارلاما. ءۇشىنشى – ۇزدىك بالالار ۆيدەولارىنا ارنالعان جىل سايىنعى پرەميا. ءتورتىنشى – Balapan، Torgai TV سىندى ارنالاردىڭ YouTube-تاعى بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ. بەسىنشى – شەتەلدەگى قازاقشا YouTube كونتەنتىنە سۋبتيتر ارقىلى قولداۋ كورسەتۋ. ياعني كورۋ عانا ەمەس، كورىنۋ ءۇشىن دە جۇمىس قاجەت.
قازاق بالاسى YouTube-تا بار. ءبىراق قازاق تىلىمەن ەمەس. قازاق مەنتاليتەتىمەن ەمەس. سول بوس كەڭىستىكتى بوگدە يدەولوگيا، بوگدە كەيىپكەرلەر تولتىرىپ جاتىر. ءبىز ۇندەمەسەك، ول ءۇردىس جالعاسادى. ال بالا ساناسى بوس كەڭىستىك ەمەس. وعان نە قۇيساڭ – سونىمەن وسەدى. YouTube – سول سانانى قالىپتاستىراتىن ەڭ قۋاتتى قۇرال. ءبىراق ول قۇرال بىزگە ەمەس، ازىرگە وزگەگە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
قورىتىندى بىرەۋ: بالالارعا ارنالعان قازاقشا YouTube كونتەنتى – ەلدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ ءبىر تىرەگى. ءبىز سول تىرەكتى بەكەمدەۋىمىز كەرەك. ايتپەسە، ەرتەڭ بالامىز YouTube-تا قازاق ەرتەگىسىن ەمەس، وزگە ەلدىڭ ەرتەگىسىن تىڭداپ وسەدى. ءوز تىلىندە ەمەس، وزگەنىڭ تىلىندە سويلەيدى. ال ءتىل جوعالعان جەردە – وي دا، سانا دا وزگەرەدى. بۇل جاي عانا ۆيدەو ەمەس. بۇل – بولاشاق ءۇشىن باسەكە.
ەندەشە، كورەرمەن بار. ءبىراق كونتەنت جوق. دەمەك، بۇگىن – سول بوس كەڭىستىكتى تولتىراتىن كۇن.
