كوپشىلىك ادام بالاسىن ءومىرىنىڭ جالعاسى، ءمانى دەپ باعالايدى. «بالا – باۋىر ەتىڭ» دەگەن قازاقتىڭ ءسوزىن دە ءجيى ەستىپ جاتامىز. ءبىر انادان «قاي بالاڭدى قاتتى جاقسى كورەسىڭ؟» دەپ سۇراعاندا: «اۋىرعان بالامدى جازىلعانشا، شىعىپ كەتكەن بالامدى ورالعانشا، كىشى بالامدى وسكەنشە جاقسى كورەمىن. كەۋدەمدەگى جۇرەگىم توقتاعانشا، ءبارىن جاقسى كورىپ وتەمىن» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. وسى بالانى جاقسى كورۋ بار دا وعان جاۋاپكەرشىلىك بار. بالا – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. ونىڭ دەنى ساۋ، جانى مەن تانىندە جاراقاتى جوق بولىپ وسۋىنە بالانىڭ اتا-اناسى تىكەلەي جاۋاپتى.
قازىرگى كەزدە بالا قاۋىپسىزدىگى اسا ماڭىزدى ءارى وزەكتى. بوبەكتەر اراسىندا جازاتايىم وقيعالار وتە ءجيى كەزدەسەدى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە قاراعاندا، وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا 100-دەن اسا بالا كوپقاباتتى ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن قۇلاپ كەتكەن. بۇعان قوسا بالاردىڭ وتپەن نەمەسە سۋمەن ويناۋىنىڭ سوڭى كوبىنەسە وكىنىشكە سوقتىرادى. كوپ جاعدايدا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ وتتى دۇرىس قولدانباۋى، قاۋىپتىلىگىن ەسكەرمەۋى اپاتتى جاعدايعا ۇلاسىپ جاتادى. اسىرەسە جاز ايلارىنداعى ىستىق كۇندەرى وت جاعۋ، جانعان وتتى دۇرىس سوندىرمەۋ، جانعىش زاتتاردى بەي-بەركەت قولدانۋ، ولاردى جانۋ قاۋىپتىلىگى جوعارى جەرلەرگە تاستاۋدىڭ ءقاۋىپى زور.
«اتا-انا كەز كەلگەن ءقاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالالارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جانە ءوزى دە وعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك. ماسەلەن، بالالارعا قانداي ورىندا وت تۇتاتۋ، سىرىڭكە سياقتى زاتتاردى ورىنمەن قالاي قولدانىپ، قالاي ءسوندىرۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتۋ كەرەك. بالاردى ۇيدە قالدىرىپ، سىرتىنان جاۋىپ كەتۋدىڭ سالدارىنان ءتۇرلى قايعىلى وقيعالار كوپتەپ كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار بالالاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ۇيىمداستىرا الماۋ، ولاردى اتا-انالارىنىڭ قاراۋسىز قالدىرۋى ءارتۇرلى جازاتايىم جاعدايلارعا، جاراقات پەن ولىمگە الىپ كەلەدى»، - دەيدى ازاماتتىق بەلسەندى، بالالار قاۋىپسىزدىگى جانە وتباسىن دامىتۋ سالاسىنداعى ساراپشى، Amansabi.kz اقپاراتتىق رەسۋرسىنىڭ اۆتورى دينارا قۇساين.
تەرەزەدەن بالالاردىڭ قۇلاپ كەتۋىن الدىن الۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە ءبىرقاتار جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. ەندى جاڭادان سالىنىپ جاتقان كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ تەرەزەلەرىنە قاۋىپسىزدىك قۇلىپتارى ورناتىلماق.
«مەنىڭ ءبىر پراكتيكالىق ۇسىنىستارىمنىڭ ءبىرى - جاڭا سالىنعان كوپقاباتتى ءۇي كەشەندەرى تەرەزەسىنە قاۋىپسىزدىك قۇلىپتارىن ورناتۋ. ارينە بۇل مەنىڭ جەكە جەڭىسىم ەمەس، سونى ەستىپ، قولداعانداردىڭ جالپى ناتيجەسى - وسى نورمانى بۇيىرسا ءساۋىر ايىندا زاڭناماعا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى ەنگىزبەكشى»، - دەيدى ساراپشى.
سونىمەن قاتار دينارا ەلىمىزدە بالالاردىڭ اقپاراتتىق، سەكسۋالدىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى دا ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن العا تارتتى.
«مەن جاقىندا عانا بالانىڭ سەكسۋالدىق قاۋىپسىزدىگى بويىنشا تىكەلەي ەفير وتكىزدىم. وندا اتالعان ماسەلەگە قاتىستى كوپتەگەن الدىن الۋ شاراسى تۋرالى پكىرىلدەرىمدى ايتتىم. 3 جاستان باستاپ، سويلەۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى، بالالارعا ءىش كيىم ەرەجەسىن ۇيرەتۋ كەرەك. انا/اكە/اجەسىنەن باسقا (سەنىمدى ادامداردى ءوزىڭىز انىقتاڭىز)، ءىش كيىم جاۋىپ تۇرعان دەنە مۇشەلەرىنە ەشكىمنىڭ قول تيگىزۋگە، ۇستاۋعا قۇقىعى جوق. ەرەكشە جاعدايلار: باقشاداعى تاربيەشى دارەتحاناعا بارۋعا كومەكتەسەتىن كەزدە؛ دارىگەر قاراعان كەزدە. ءبىراق اتا-انا سول كەزدە بالاسىنىڭ قاسىندا بولۋى ءتيىس. 3 جاستان باستاپ، بالالارعا باسقا دەنە مۇشەلەرى ءتارىزدى سىرتقى جىنىس مۇشەلەرىنىڭ اتاۋلارىن دا - پەنيس، ۆۋلۆا - ۇيرەتۋ قاجەت. ۇيات ەمەس، ول ادامنىڭ فيزيولوگياسى. بالانىڭ ءوز دەنەسى تۋرالى بىلىكتىگى — جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ فاكتوردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك. بار ماسەلەلەردى بالاعا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق تۇرعىسىنان ءتۇسىندىرۋ قاجەت. مىسالى، “جىنىستىق مۇشەلەر — سەنىڭ بولاشاقتا سالاۋاتتى اتا-انا بولۋ، جانە كەلەشەكتە سەنىڭ دە بالاڭ ساۋ بولۋى ءۇشىن وتە ماڭىزدى ورگاندار. جىنىستىق مۇشەلەر وتە نازىك. سوندىقتان باسقا ادامدار ولارعا قول تيگىزبەۋى كەرەك”، - دەيدى د.قۇساين.
