قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جامبىل وبلىسىندا «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرادى، دەپ حابارلايدى Ulys.

بۇگىن سەناتتا قازاقستان مەن ءباا اراسىندا جامبىل وبلىسىندا قۋاتى 1 گيگاۆاتت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانسياسى مەن 300 مەگاۆاتتتىق ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيەسىن سالۋ جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى تالقىلاندى.

ەنەرگەتيكا ۆيسە-مينيسترى سۇڭعات ەسىمحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان جوبانى حالىقارالىق Masdar كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرادى. ەلەكتر ستانسياسى جىلىنا 3،4 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعاتقا دەيىن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەدى. بۇل كومىرقىشقىل گازى شىعارىندىلارىن 2 ملن تونناعا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال قۋاتى 300 مەگاۆاتت بولاتىن ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيەسى ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىس جوعارى كەزەڭدەردە تۇراقتى ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتپەك.

«جوبا اياسىندا 1،4 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيسيا تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. قۇرىلىس كەزىندە مىڭعا جۋىق ۋاقىتشا جۇمىس ورنى قۇرىلسا، جوبا پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن 100-گە تارتا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. قازاقستاندىق ماماندار جاڭا تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزىپ، بىلىكتىلىگىن ارتتىرا الادى. سونداي-اق، جوبا اياسىندا ۇزىندىعى 425 شاقىرىمدىق جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەتكىزۋ جەلىلەرى سالىنادى. بۇل ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگىن بايلانىستىراتىن ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى نىعايتادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى.

جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ينۆەستورلار قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى پايدالانباق.

«جوبا حالىقارالىق ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك ستاندارتتارعا تولىق ساي كەلەدى. بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ كليماتتىق ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە ماڭىزدى ۇلەس قوسادى»، – دەدى ەسىمحانوۆ.

قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسى جايلى اڭگىمە بيىل كۇشەيىپ تۇر. ۇكىمەت بىلەك سىبانا كىرىسكەنمەن، حالىق ەكىۇداي پىكىردە. ءبىرى قاۋىپتەنەدى، ءبىرى ۇمىتتەنەدى. ەلىمىز اەس سالامىز دەسە – الەم قاراپ وتىر. ال قازاقستان سول جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الىپ، العا قاراي قادام باسۋدا.

سول ساتتە ساحناعا شىققان ءبىر شەتەلدىك سەرىكتەس بار. اتى – Assystem. قايدان كەلدى، نە ءۇشىن كەلدى، كىم ءۇشىن جۇمىس ىستەمەك؟

 فرانسۋز ىزىمەن كەلگەن تاجىريبە 
Assystem – فرانسيادا نەگىزى قالانعان، يادرولىق ينجەنەريا بويىنشا الەمدەگى ەڭ ءىرى ءۇش كومپانيانىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا 12 ەلدە 8 000-نان استام مامانىمەن جۇمىس ىستەيدى. 55 جىلدان بەرى ينجەنەريا، سيفرلىق شەشىمدەر، جوبانى باسقارۋ مەن قۇرىلىستى قاداعالاۋ باعىتىندا قىزمەت كورسەتەدى.

باستى ەرەكشەلىگى – قاۋىپسىزدىك پەن سەنىمدىلىككە قۇرىلعان جوعارى تەحنولوگيالار. Assystem يادرولىق ستانسيانى جوبالاپ قانا قويمايدى، ونى باسقارۋ جۇيەسىنە دەيىن جەتەلەيدى.

 Assystem – ەندى قازاقستاندا 
2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ Assystem قازاقستاننىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ستراتەگياسىنا رەسمي تۇردە ارالاستى. ول «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانسيالارى» ءجشس-نىڭ تەحنيكالىق كەڭەسشىسى رەتىندە بەكىتىلدى.

فرانسۋزدار بۇل جوبادا نە ىستەيدى؟ ولار اەس سالۋ بارىسىنداعى ينجەنەرلىك شەشىمدەردى تەكسەرەدى، قۇرىلىستى باقىلاۋعا كومەكتەسەدى جانە جوبالىق باسقارۋ جۇمىستارىن ۇيلەستىرەدى. ياعني، تەحنولوگيالىق پروسەستىڭ ءادىل تورەشىسى دە، سەنىمدى سەرىگى دە بولماق.

 "قازاقستان-2050": مۇنايسىز بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى 
Assystem قازاقستانعا بيزنەس ءۇشىن عانا ەمەس، بولاشاقتىڭ ەنەرگەتيكالىق ارحيتەكتۋراسىن بىرگە تۇرعىزۋ ءۇشىن كەلىپ وتىر.

"قازاقستان-2050" ستراتەگياسىندا 2050 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ ەنەرگيا ءوندىرۋىنىڭ 50 پايىزى كومىر مەن مۇنايدان ەمەس، تازا كوزدەردەن الىنۋى ءتيىس دەلىنگەن. ءقازىر بۇل كورسەتكىش 30 پايىز شاماسىندا. دەمەك، اەس – كومىرسىز كەلەشەكتىڭ بىردەن-بىر بالاماسى.

 ماگاتە ۇسىنعان جولمەن 
Assystem اەس جوباسىنا حالىقارالىق تالاپپەن قارايدى. كومپانيا 2025 جىلدان بەرى كاەس-كە (ج ش س) تەحنولوگيا تاڭداۋ ءادىسناماسىن جەتىلدىرۋگە كومەكتەسىپ كەلەدى. بۇل پروسەستە ماگاتە ۇسىنىمدارى – اسىرەسە NP-T-1.10 ستاندارتى – نەگىزگە الىنعان.

 فرانسۋز ءسوزى – بايسالدى ۋادە 
Assystem كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ستەفان وباربە بىلاي دەيدى:
«قازاقستاننىڭ جاڭا اتوم باعدارلاماسىندا سەرىكتەس بولۋعا قۋانىشتىمىز. بۇل باعدارلاما وتە ماڭىزدى. ءبىز ونىڭ ءقاۋىپسىز ءارى ءتيىمدى جۇزەگە اسۋىنا ۇلەس قوسۋعا دايىنبىز».

 Assystem – يادرونىڭ ينجەنەرلىك اقىلگويى 
Assystem – ءجاي مەردىگەر ەمەس. ول – كۇردەلى ينفراقۇرىلىمعا ينجەنەرلىك دەم بەرەتىن جۇيە.

كومپانيا تەك رەاكتور سالىپ كەتۋدى ەمەس، تۇتاس تەحنولوگيالىق مادەنيەتتى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ونىڭ فوكۋسىندا – تومەن كومىرتەكتى بولاشاق. ياعني يادرولىق جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا، تازا سۋتەگى، ەلەكتر جەلىلەرى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دەكاربونيزاسيالاۋ.

 قورىتىندى 
قازاقستان يادروعا يەك ارتىپ وتىر. بۇل – ۇلكەن تاۋەكەل. ال Assystem – سول تاۋەكەلگە حالىقارالىق تاجىريبە ارقىلى كەپىل بولۋعا دايىن.

اتوم ەنەرگياسى – بۇگىنگى ەمەس، ەرتەڭگى اڭگىمە. سول ەرتەڭگە بارار جولدا قازاقستاننىڭ جانىندا كىمدەر بولماق؟ قازىرشە ءبىر جاۋابى بار: فرانسۋزدار.

بۇگىن استاناداPower Central Asia + China العاشقى وڭىرلىك ەنەرگەتيكالىق فورۋمى باستالدى. حالىقارالىق شارا ق ر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن «ينفراقۇرىلىم جانە يننوۆاسيالىق دامۋعا جاردەمدەسۋ قاۋىمداستىعىنىڭ» (اسيير) ۇيىمداستىرۋىمەن وتۋدە. «ورتالىق ازيا – جۇڭگو» ءسامميتى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان باسقوسۋدا ۇكىمەتتىك جانە ىسكەرلىك توپ وكىلدەرى ەنەرگەتيكا، ونەركاسىپ جانە جوعارى تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ستراتەگيالىق باستامالاردى تالقىلاپ، ىسكە قوسۋدى جوسپارلاۋدا.

فورۋمنىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەت باسشىلارى  قول جەتكىزگەن ەكى ەل اراسىنداعى ساياسي ىنتىماقتاستىق پەن كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ. ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتاتىن، شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋدى جەدەلدەتەتىن جانە تيءىمدى ەنەرگەتيكالىق ەكونوميكاعا كوشۋگە جاعداي جاسايتىن ستراتەگيالىق جوبالار جۇزەگە اسىپ، ءىرى ينۆەستيسيالىق كەلىسىمدەر جاسالادى.

فورۋمنىڭ نەگىزگى باعىتتارى

ق ر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ جيىندى اشىپ، ءوز سوزىندە فورۋمنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن اتاپ ءوتتى:

«ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق – قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ وزەگى. بۇگىندە ءبىز «التىن وتىز جىلدىققا» قادام باسا وتىرىپ، مەملەكەتارالىق بايلانىستى دامىتۋ تاريحىندا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىءلىپ جاتىرمىز. نەگىزگى باستامالار قاتارىندا – شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ، اقتوبە وبلىسىندا كارباميد وندىرەتىن زاۋىت سالۋ، سونداي-اق جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىندا اۋقىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بار. بۇل – ءارتاراپتاندىرىلعان، تەحنولوگيالىق ەكونوميكا قۇرۋعا باعىتتالعان قادامدار».

فلاگماندىق جوبالار مەن كەلىسىمدەر

پلەنارلىق سەسسيا بارىسىندا قازاقستان مەن جۇڭگو وكىلدەرى ستراتەگيالىق كەلىسىمدەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردى تانىستىردى:

شىمكەنت ءموز-ىن جاڭعىرتۋ: ق ر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى، «قازمۇنايگاز» اق مەن CNPC زاۋىت قۋاتىن جىلىنا 12 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە قول قويادى. ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ شيكىزات وڭدەۋ، مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ الەۋەتى ارتادى.

گاز سالاسى: اقتوبە وبلىسىندا كارباميد وندىرەتىن زاۋىتتى ىسكە قوسۋ. نەگىزدەمەلىك كەلىسىم «QazaqGaz» ۇك، اقتوبە وبلىسى اكىمدىگى مەن قىتايلىق سەرىكتەستەر اراسىندا جاسالادى. سونىمەن قاتار، China Construction Bank Corporation ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن 1 ملرد دوللار كولەمىندە نەسيەلىك جەلى ۇسىناتىن بولادى.

«جاسىل» ەنەرگەتيكا: فورۋم جاڭا باستامالارعا جول اشادى. ماسەلەن، ەنەرگيا جيناقتاۋ قۇرىلعىسىمەن جابدىقتالعان «ساۋران» كۇن ەلەكتر ستانسياسىنىڭ قۇرىلىسى، China Southern Power Grid كومپانياسىمەن گيدرواككۋمۋلياسيالىق ستانسيالار سالۋ جانە China Energy International كومپانياسىمەن سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويۋ جوسپارلانعان.

تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق جانە ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋ

قىتايلىق PowerChina، Huawei جانە Longi كورپوراسيالارى قازاقستان اۋماعىندا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ قانا قويماي، ولاردى جەرگىلىكتەندىرۋگە دە دايىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. فورۋم اياسىندا زەرتتەۋ جانە دامۋ (R&D) ورتالىقتارىن قۇرۋ، سيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتۋ جونىندە ءبىرقاتار كەلىسىمدەر جاسالادى.

قورىتىندى جانە تىڭ جوبالار باستاۋى

فورۋمداعى شەشۋشى ءسات – ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ جەتەكشى وكىلدەرى مەن ينۆەستورلاردىڭ كەلىسىمدەر توپتاماسىنا رەسمي قول قويۋ ءراسىمى. نەگىزگى قۇجاتتاردىڭ قاتارىندا شىمكەنت ءموز-ىن جاڭعىرتۋ، گاز-حيميا ءوندىرىسىن قۇرۋ جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جونىندەگى كەلىسىمدەر بار.

Power Central Asia + China فورۋمى قازاقستان مەن جۇڭگو اراسىنداعى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن كورسەتتى. قول قويىلعان كەلىسىمدەر مەن اۋقىمدى جوبالار وڭىرلىك ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتى ەكونوميكانىڭ نەگىزى بولماق.