Valúta baǵamy
  • USD -

    509.1
  • EUR -

    596.5
  • RUB -

    6.55
«Turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańǵa mehanızmder engizý kerek»
30 maýsym 2024
«Turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy zańǵa mehanızmder engizý kerek»

 «Ónege» Otbasy, Densaýlyq jáne Baqyt Ortalyǵy» JSHS-nyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, áleýmettik jumystar PHD doktory Jazıra Tursynbekovamen suhbat

Áleýmettik jumys júıesin damytý

- Jazıra Jumabekqyzy, ózińiz basqarǵan «Ónege» qaýymdastyǵy elimizdegi áleýmettik qyzmet kórsetý júıesin jetildirý maqsatynda áleýmettik jumyspen aınalysatyn 30 myńnan astam mamandardyń basyn biriktire otyryp, mınıstrliktiń qoldaýymen 3 myńdaı mamandy oqytty. Osy týraly aıta ketseńiz?

- Osydan birneshe jyl buryn elimizdegi bilikti psıhologtar, balalardyń quqyǵyn qorǵaý mekeme qyzmetkerleri, áleýmettik qyzmetterge qatysy bar kóptegen ókimettik emes uıymdardyń basshylarynan qurylǵan sarapshylarmen bas qosyp, sonda túrli qıyndyqtarǵa tap bolyp jatatyn otbasyn qalaı qorǵap qoldaımyz, qıyn jaǵdaılardan qalaı alyp shyǵamyz degen saýaldar tóńireginde másele kóterip talqyladyq. Sol basqosýda elimizdegi áleýmettik qyzmetterdi damytý jáne sol áleýmettik qyzmet kórsetetin júıede jumys isteıtin áriptesterimizdiń biliktiligin joǵarylatý kerektigin túsinip, jańa qaýymdastyqtyń negizin qaladyq. Elimizde áleýmettik jumyspen aınalysatyn 30 myńnan astam maman bar. Olarǵa densaýlyq saqtaý salasynyń mamandary, meıirbıkelerdiń keıbir kategorıalary, áleýmettik qyzmetkerler, halyqty áleýmettik qorǵaý júıesi jáne halyqty jumyspen qamtý ortalyǵynyń mamandary, ákimshiliktegi áleýmettik qamtamasyz etý bólimi, bilim salasy mamandary, mekteptegi áleýmettik pedagogtar jáne quqyq qorǵaý ortalyqtaryndaǵy ýchaskelik polısıa qyzmetkerleri, jasóspirimder jumystary boıynsha ınspektorlar t.b. kóptegen mamandar jatqyzylady. Qarap otyrsaq, atalmysh maman ıeleri ár túrli salada qyzmet etip jatqandarymen, negizgi maqsattary bir. Olar ár salada óz mindetterin barynsha jaqsy atqaryp jatqandarymen, elimizdegi halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy esh ózgerissiz, qordalanyp kele jatqan máseleler áli kúnge deıin sheshimin tappaı, baıaǵy jartas sol jartas kúıinde qalýda. Osylardyń bárine zer sala otyryp, shet eldik tájirıbelerge súıene kele, bizge áleýmettik jumystarmen aınalysatyn qaýymdastyqtyń kerek ekenine kóz jetkizdik. Negizgi maqsatymyz – áleýmettik qyzmet atqaratyn ár saladaǵy mamandardyń bastaryn biriktirip, bir shańyraqtyń astyna jınaı otyryp, júıeli túrde birlese jumystar atqaryp, halyqqa qyzmet kórsetý isin jetildirý. Qurylǵannan beri mınıstrlikterdiń qoldaýymen respýblıka boıynsha 3 myńǵa jýyq mamandardy oqyttyq.

 «Elimizge bilikti keıs-menedjerler óte qajet»

  - Kóptegen damyǵan órkenıetti elderde óndiristik tájirıbeden ótken mamansyz, ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizgen ǵalymsyz. Sizdi qaı eldiń «áleýmettik jumys» júıesi qaıran qaldyrdy?

- Bizdiń qoǵamda «áleýmettik jumys» degende múldem basqasha túsinik qalyptasqan. Áleýmettik jumystary keńinen damyǵan, adamǵa qyzmet kórsetý sapasy jaqsy qalyptasqan memleketterdiń bárinde «áleýmettik jumys» júıesi jaqsy damyǵan. Mysaly, Skandınavıa - sondaı elderdiń qatarynda. Ondaı memleketterde áleýmettik qyzmetkerdiń mártebesi - qalalyq prokýrordykimen birdeı. Máselen, áleýmettik qyzmetker myna úı kesheniniń mańaıyna jańa qurylym salýǵa ruqsat etpeımin dese, onymen ákimshilik sanasady. Árıne, osyndaı dárejede bolý úshin maman – otbasynyń qajettilikterin biletin, ony anyqtaı alatyn, bilikti bolýy qajet. Bizdiń elge de osyndaı bilikti mamandar kerek.

- Bilikti áleýmettik qyzmetkerlerdiń qyzmet júıesi qandaı bolmaq?

- Olar 2019 jyly mınıstrlik ázirlegen ár azamattyń áleýmettik jaǵdaıyn saralap beretin «Áleýmettik kartadan» JNN engizý arqyly kóptegen maǵlumattar alǵannan soń, otbasyna baryp, kózbe-kóz tildesip anyqtaıdy. Otbasy múshelerimen áńgimelesý arqyly maǵlumattardy tolyqtyra túsedi. Eresekter bolsa, olardy áriptesterinen, kórshi-qolańnan surap degendeı jan-jaqty zertteıdi. Al balalar bolsa, olardyń ál-aýqatyn anyqtaýdyń da ózindik jeke ınstrýmentteri bar. Balanyń biliktiligi, densaýlyǵy, belsendiligi, ózgelermen qarym-qatynasy, tárbıeliligi, mádenıeti – bári-bárin tekseredi. Biz shet elderde kópten beri jumys istep kele jatqan osy júıe negizinde mamandardy oqyttyq. Osyndaı áleýmettik mamandardy keıs-menedjer dep ataıdy. Elimizge bilikti keıs-menedjerler óte qajet.

- Bizdiń memleket halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa barynsha qoldaý kórsetetin elderdiń qataryna jata ma?

- Árıne, bizdiń ókimet halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa eshqashan qarajat aıamaǵan elderdiń biri. Qarap otyrsańyz, elimizde halyqtyń densaýlyǵy, bilimi, áleýmettik jaǵdaıyn kóterý syndy maqsattarǵa jylyna qanshama trıllıon aqshalar bólinýde. Germanıanyń ózinde mundaı salalarǵa osynshama kóp qarajat bólinbeıdi. Ókinishtisi, bizdiń bul salalar soǵan qaramastan áli kúnge deıin jaqsy kórsetkishterge ıe bola almaı keledi. Osyǵan qarap otyryp, ókimetke de kómektiń kerektigin baıqaısyz. Qaýymdastyqty qurǵanda sol maqsatty da negizge alǵanbyz.  

 «Tıran» azamattarymyz nege kóbeıip ketti?

- Ústimizdegi jyldyń 16-maýsymynda kúshine engen otbasylyq zorlyq-zombylyqqa qarsy Zań áli kúnge deıin el arasynda qyzý talqylanýda. Osy zań qabyldanǵannan beri áleýmettik jelilerden otbasynda zorlyq-zombylyq kórip kelgen áıelderdiń kóp ekenine kóz jetkizýdemiz. Nege mundaı «tıran» er azamattarymyz kóbeıip ketti?

-   Sarapshylar bizder ózara osy zańdy talqylaý barysynda oǵan  ózgerister engizý kerek degen oıǵa keldik. Árıne, bes jyldan beri talqylanyp kelgen Zańǵa jaqsy ózgerister engizilip, qabyldanǵany durys boldy. Otbasylyq zorlyq-zombylyqqa tózip kelgen kóptegen áıelderdiń kózin ashyp, oıatty. Qurban bolyp júrgen áıelder men balalarǵa járdem boldy. Biraq, onyń teris jaqtaryn eskermeı qalǵanymyz  ókinishti. Sol jaǵynan Zańǵa mehanızmder engizýimiz kerek. Shynaıy statısıkaǵa súıener bolsaq, qazir myna Zańǵa qarap qorytyndy jasasaq, bizdiń eldegi otbasylyq zorlyq-zombylyq 90 paıyzdy qurap otyrǵanyn kóremiz.

Sondaı-aq, Qylmystyq Kodeks «Densaýlyqqa qasaqana jeńil zıan keltirý» degen jańa bappen tolyqty. Ondaı qylmysqa barǵandar 200AEK deıin aıyppul tóleıdi, nemese sol mólsherde túzeý jumystaryna, ne 200 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystarǵa tartylady. Olarǵa kelispese, 50 táýlikke qamalady. Al «Uryp-soǵý» baby boıynsha, ıaǵnı «tán aýrýyna ushyratqan, biraq densaýlyqqa jeńil zıan keltirýge alyp kelmegen uryp-soǵý nemese ózge de zorlyq-zombylyq áreketterin jasaý» syndy jaǵdaı oryn alsa da jaza qoldanylady. Ondaıdyń jazasy 80 AEK deıin aıyppul ne sol mólsherde túzeý jumystary, ne 80 saǵatqa deıin qoǵamdyq jumystarǵa tartý, ne 25 táýlikke deıin qamaýǵa alynady. Baıqasańyz, Zań qatal. Eskeretin jaıt, bul jerde kóptegen jazyqsyz adamdar da qamalyp ketýi múmkin. Biz sol jaǵyn oılamadyq. Mysaly, quqyq qorǵaý organdarynyń sarapshylaryn tyńdasańyz, qazirgi tańda bir quqyq qorǵaý bólimshesine kúnine 20-40 qońyraý kelip túsýde. 30-40 jyl otasqan azamattarynyń atyna da aryz túsirip jatqan áıelder qanshama. Zorlyq-zombylyqty zertteıtin ǵalymdardyń aıtýynsha, mundaı jaǵdaıda psıhıkalyq zorlyq-zombylyq kórsetýshiler kóbine eskerilmeı qalady.       

- Naqty mysaldarmen túsindire ketseńiz...

- Biz birde áriptesterimizben birge Shymkenttegi «Qyzyl-aı» qoǵamy qoǵamdyq birlestiginiń otbasylyq zorlyq-zombylyqqa dýshar bolǵan áıelderdi ornalastyratyn ortalyǵyndaǵy 650 áıelge saýalnama júrgizdik. Onda tek qana Shymkent oblysynyń ǵana emes, Qyzylorda, Jambyl, Atyraý, Aqtaý, Aqtóbe óńirlerinen kelgen qyz-kelinshekter de boldy. Aralarynda teris dinı aǵymdarynyń qurbandary da bar. Sarapshylar júrgizgen saýalnamanyń qorytyndysyn shyǵarý barysynda, ókinishke qaraı, áıelderdiń 70-75 paıyzy ózderiniń joldastaryna psıhıkalyq zorlyq-zombylyq kórsetip kelgenderin bilmeıtinin anyqtady. Shynaıy zorlyq-zombylyqtyń qurbandary 10 paıyzdan aspady. Jáne basqa da damyǵan elderdiń turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty statısıkasyna úńiler bolsaq, shynaıy 100 jaǵdaıdyń 10 paıyzy ǵana naǵyz abúzerlikti kórsetedi. Ol degenimiz psıhıkalyq aýytqýy bar, óz-ózine jaýap bere almaıtyn, qatigezdikpen aıýandyqqa baratyn azamattardyń is-áreketteri. Qanshama elderdegi zertteýler qorytyndysy osy 10 paıyzdan aspaı keledi.

Sonda qalaı, bizde qalaısha abúzerlik oqıǵalar kún sanap kóbeıip tirkelip jatyr degen saýal týyndaıdy? Osy jerde biz oılanýymyz kerek. Bálkim, bizdegi jaǵdaılar otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq emes, otbasyndaǵy urys-keris bolar. Otbasy bolǵannan soń «ydys-aıaq syldyrlamaı turmaıdy». Ár otbasyndaǵy urys-keriste jappaı er azamattyń qolyn qaıyryp ustatyp qamata berýge bola ma? Bolmaıdy. Bul máselede de bizge bilikti áleýmettik qyzmetkerler kerek. Qońyraý túsken boıda ýchaskelik polısıa  qyzmetkerleri oqıǵa bolǵan orynǵa baryp, jábirlenýshiniń aryzyn alady. Sol negizde joldasyn qamaýǵa alady. Eger aryzyn qaıtaryp alatyn bolsa, aıyppul tóleıdi. Ýchaskelik polısıa qyzmetkeri jan-jaqty zertteý jumystaryn júrgizbeıdi, anketalyq saýaldar qoımaıdy. Al áleýmettik qyzmetker ózi zańger, ózi pedagog, ózi dáriger, ózi advokat, ózi psıholog bolǵan soń aldymen protokol jasaıdy. Eki tarapqa da túrli saýaldar qoıa otyryp, anketa alady. Basqa da mamandar kerek bolsa, shaqyrtady. Eger de bilimderi jetkiliksiz, zańdardan habary joq jas otbasylar bolsa, olarǵa zańdardy túsindiredi. Osylaı jan-jaqty kómek qolyn sozady. Ózara durys dıalogqa kele almaı júrgen erli-zaıyptylarǵa bir-birine ózderiniń talaptaryn dıplomatıalyq túrde jetkizý kerektigin aıtyp eskertedi. Birinshi protokoldy osylaı toltyryp, ekinshide arnaıy komısıamen kelip toltyratyndaryn aıtyp túsindiredi. Keıin bir aıdan úsh aıǵa deıin baqylaý jumystaryn jasaıdy. Osy aralyqta kimniń fızıkalyq abúzer, kimniń psıhıkalyq abúzer ekendigi belgili bolady. Fızıkalyq abúzerlerdiń is-áreketi birden kózge kórinip qalady. Al psıhıkalyq abúzerlerdiki kórine bermeıdi. Bálkim áıeli er azamatyn kemsitip, sózben namysyna tıetin shyǵar. Bálkim, áıeldik mindetin atqarmaıtyn shyǵar. Osylardyń bárine dıagnostıka jasaý arqyly anyqtap alýymyz kerek. Tek bir ýchaskelik polısıa qyzmetkeriniń moınyna bárin ilip qoımaı, mamandandyrylǵan kózqaraspen dıagnostıka jasalynyp, shynaıy zorlyq-zombylyq pa, álde otbasylyq urys-keris pe ekeni anyqtalýy kerek. Sodan keıin ǵana sheshim shyǵarylsa, durys bolmaq.   

 Bıyl úılengen árbir ekinshi jup ajyrasýda

- Eger jańa Zańǵa ózgertýler engizbesek, onyń tıgizer zardaby qandaı bolmaq?

- Eger Zań osy qalpymen kete beretin bolsa, ajyrasatyndardyń sany kóbeıedi. Máselen, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda bıylǵy jyl ajyrasqandardyń sany eki-úsh esege kóbeıip ketti. Ótken jyly úılengen árbir úshinshi jup ajyrassa, bıyl úılengen árbir ekinshi jup ajyrasýda. Eń qorqynyshtysy, nekelesý sany eki ese tómendegen. Ol tómendese ne bolatynyn bilesiz be? Týý kórsetkishi tómendeıdi. Biz Eýropanyń halyq sanyna kúlip keldik, on jyldan soń bizdiń olardyń aıaǵyn qushyp qalmaýymyzǵa kim kepil?! Shynaıy olardyń statısıkasy boıynsha halqynyń 35 paıyzdan astamy 70-ten asqan qarttar. Ózińiz oılap kórińizshi, árbir úshinshi adam qart kisi. Oılasańyz, qandaı qorqynyshty. Al bizdiki 11 paıyz dep keýdemizdi urdyq, al týý kórsetkishi tómen bolsa on jyldan soń ne bolmaqpyz? Ol memleketke salmaq bolady. Olardy kim asyrap baǵady? Zeınetaqylaryn kim tóleıdi? Kim? Al qazir Eýropany qutqaryp jatqan Palestına, Iran, Iraktan kelip jatqan bosqyndar... Bul birinshi jaǵdaı.

Ekinshiden, er azamattarymyzdy jappaı qamata bersek ne bolmaq? Bas bostandyǵynan aıyrylǵan azamattardyń sany kóbeıedi. Olardyń kóbeıýi – memleketke úlken salmaq. Olardy asyrap, baǵý kerek. Olardy túrmeden shyqqannan soń, qaıtadan áleýmettendirý kerek. Jumysqa ornalastyrý qajet. Olar óz otbasylaryna qaıta baryp qosyla ala ma, joq pa? Ósh alý, kek alý syndy jaǵdaılar da oryn alýy múmkin. Statısıka boıynsha sondaı boljamdar bolady. Sondyqtan da bizdiń, ıaǵnı áleýmettanýshylardyń  kózqarasy boıynsha bul zańǵa mehanızmder engizý kerek. Bulaı tıse terekke, tımese butaqqa dep zań qabyldaýǵa bolmaıdy.

- Suhbatyńyzǵa rahmet!

Avtory: Mara KELES

 

RELATED NEWS
Úmittiń utysy: shymkenttik kúzetshi Álibektiń 54 mıllıon teńgelik jeńisi
29 qazan 2025
Úmittiń utysy: shymkenttik kúzetshi Álibektiń 54 mıllıon teńgelik jeńisi

Úmittiń utysy: shymkenttik kúzetshi Álibektiń 54 mıllıon teńgelik jeńisi

 

Shymkenttiń qarapaıym kóshesi. Aspan kókshil tartyp, kún baıaý ǵana batyp barady. Sol sátte bir adam jumystan qaıtyp bara jatyr. Kún saıyn kúzet ornynda otyrǵan sol jigittiń júregi búgin erekshe dúrsildep tur. Ol — Álibek.

Keshe bári birqalypty edi, búgin ómiri basqa arnaǵa buryldy. Sebebi ol — 54 000 000 teńge utyp alǵan adam.

 

— Salamatsyz ba, Álibek?
— Salamatsyz ba.
— Utysyńyz qutty bolsyn.
— Rahmet.
— Siz LOTO 6/49-da 54 mıllıon teńge utyp aldyńyz.
— Durys pa?
— Dál solaı, — dedi Álibek, senim men kúdik arasyndaǵy kúıde.

Ol — Shymkent qalasynyń týmasy. Qalanyń shetinde ornalasqan shaǵyn mekemede kúzetshi bolyp eńbek etedi. «Kúndelikti jumys qalaı?» deseńiz, ol sabyrmen jaýap beredi:túnde kúzet, kúndiz tynyshtyq.
Biraq dál osy qarapaıym adamnyń ómirinde úlken ózgeris bastaldy.

— Utys týraly qalaı bildińiz? — dep suradyq.
— Maǵan habarlasyp, utyp alǵanymdy aıtty. Áýelde sengen joqpyn. Keıin bárin tekserip, rastalǵan soń ǵana qýandym, — deıdi ol.

Qatysa bastaǵanyna shamamen bir jarym – eki jyldaı bolǵan eken.
— Buǵan deıin usaq sommalardy utqanmyn. Sol jeńister maǵan senim berdi, — deıdi.

Bıletti eki jolmen alady: jumysta otyrǵanda onlaın, demalys kezinde qaǵaz bılet.

— Kóbinese ózim sandardy tańdaımyn. Súıikti sandarym bar, biraq ol qupıa, — deıdi Álibek kúlimdep.

 

Shymkent pen sáttilik: lotereıa jeńimpazdarynyń mekeni

Shymkent sońǵy jyldary «joly bolǵan jandar» shyqqan óńirlerdiń biri.

Buǵan deıin taǵy bir shymkenttik turǵyn TeleBingo-da páter utqan, al taǵy biri 5/36lotereıasynda 12 mıllıon teńge utyp alǵan edi.

Al keıde joly bolǵandarmen qatar, joldan jańylǵandar da tabyldy. Bir turǵyn Instagram-da «jalǵan lotereıa» uıymdastyryp, 96 mıllıon teńge zańsyz tabys tapqan. Taǵy bir bloger zańsyz utys oınatyp, sot úkimimen aıyppul tólegen.

Bul — lotereıaǵa qatysty úmit pen senimniń shynaıy bet-beınesi ǵana emes, sonymen qatar jaýapkershilik pen zań turǵysynan sabaq bolar jaıt.

 

Qarapaıym adamnyń úlken armany

Álibektiń jeńisi — jaı ǵana aqsha emes, senimniń jeńisi.
Kúzet ornynda otyrǵan talaı túninde ol oıǵa shomyp, «bir múmkindik bolsa ǵoı» dep ishteı tilegen bolar. Sol múmkindik búgin esik qaqty.

Bul utys — taǵdyrdyń tosyn syıy emes, úmitin úzbegenniń sybaǵasy.

Joly bolmaı júrgen adamnyń joly ashylýy úshin aldymen senimi ashylý kerek.

Álibektiń senimi ashyldy — sońy jeńiske ulasty.

Jeńis jaıly habar kelgende, onyń kóńil-kúıi kúrt ózgergen.

— Alǵash estigende senińkiremedim. Biraq bári rastalǵan soń ǵana qýandym, — deıdi ol.

Kúmán men qýanyshtyń arasyndaǵy sol sát — ár adam bastan keshetin ishki arpalystyń aınasy sıaqty.

Búgin Álibek — sabyrly. Otbasyna bul jańalyqty áli aıtpaǵan.
— Ýaqyty kelgende bólisemin, — deıdi.

Bul sózdiń artynda da úlken parasat jatyr. Óıtkeni, qýanyshtyń da óz ýaqyty, óz sabyry bolady.

 

Jeńis — joldyń sońy emes

Kóp adam utysty ómirdiń sharyqtaý shegi dep qabyldaıdy. Al shyn máninde — ol jańa baǵyttyń basy. Álibek te sony túsinip otyr.

— Bul jeńis ómirimdi jeńildetse de, jaýapkershilikti arttyrady, — deıdi ol.

Qarapaıym kúzetshiden úlken jeńimpazǵa aınalǵan ol — «sáti túskenniń» emes, «sengenniń» úlgisi.
Onyń hıkaıasy ár qazaqqa oı salarlyq:
eńbek pen úmit qatar júrse, nátıjesi mindetti túrde bolady.

 

«Júz utys, bir kólik: LOTO 6/49-da altyn kúzi»

Kúz — tek japyraqtyń sarǵaıýy men aspannyń surlanýy emes. Bul joly ol — altyn múmkindik pen jańa úmittiń maýsymy.
LOTO 6/49 lotereıasy osy qarashany naǵyz halyqtyq merekege aınaldyryp otyr: 20 000 000 teńge kólemindegi 100 aqshalaı syılyq pen jańa krosover — osy maýsymnyń basty oljasy!

Bul jolǵy naýqan halyq arasynda jaı ǵana kóńil kóterý ǵana emes, úmit pen ádildiktiń merekesine aınalmaq.

 

 

 

 

Qatysý qıyn emes — bar bolǵany 5 000 teńgelik bılet alý jetkilikti. Bıletińiz onlaın da, qaǵaz túrinde de jaraıdy.
Sosyn YouTube-arnadaǵy tikeleı efırde utystyń ár sátin óz kózińizben kóresiz.

Birinshi utys — 31 qazan kúni, saǵat 22:00-de.
Ol kúni 33 adam 200 000 teńgeden ıelenedi.
Qatysý úshin 24 qazan 10:00 men 31 qazan 21:45 aralyǵynda bılet alý qajet.

Ekinshi kezeń — 7 qarasha kúni, saǵat 22:00-de.
Taǵy da 33 jeńimpaz óz syılyǵyn alady.
Bul joly 31 qazan men 7 qarasha aralyǵynda alynǵan bıletter qatysady.

Úshinshi utys — 14 qarasha kúni, saǵat 22:00-de.
Sońǵy kezeńde 34 adamǵa 200 000 teńgeden buıyrady.
Barlyǵy — 100 adam, jáne bireýi — jańa krosoverdiń ıesi atanady.
Temir tulpardyń kiltin ustaý — kimge de bolsa arman emes pe?

 

Lotereıanyń artyndaǵy úlken mısıa

LOTO 6/49 tek utys emes — qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiliktiń kórinisi.Uıymdastyrýshylar áleýmettik jaýapkershilikti basty qaǵıda etip otyr. Ár utystan túsken operasıalyq tabystyń 10% — el sportynyń damýyna, taǵy 10% — «Qazaqstan Halqyna» qoǵamdyq qoryna jáne 3% «Kreatıvti ındýstrıany damytý qory» uıymyna baǵyttalady.

Demek, ár bılet — tek úmit emes, elge paıda ákeletin úles.
Bul — oıynnan asyp, qoǵamǵa qyzmet etýdiń jańa formasy.

 

LOTO 6/49 — búginde kezdeısoqtyqtyń emes, úmittiń brendine aınaldy. Álibektiń jeńisi sonyń aıǵaǵy. Alda taǵy júzdegen múmkindik tur. Kim biledi, kelesi joly dál sizdiń bılet nómirińiz jeńimpazdar qatarynan tabylar. El ishinde jıi aıtylatyn bir sóz bar:«Joly bolmaǵan adam joq, tek ózine senbegen adam bar.»

Sol senim bar jerde utys — ertegi emes, ómirdiń óz kórinisi.
Endeshe, altyn kúzdi qur tamashalap qana qoımaı, óz sátińizdi synap kórińiz.

Óıtkeni, LOTO 6/49 — bul jaı ǵana lotereıa emes,
úmit pen jaýapkershiliktiń utqyr sımvoly.

 

Qorytyndy ornyna

Biz ulys.kz oqyrmandaryna osy oqıǵadan bir ǵana oı túıemiz:
úmit bar jerde múmkindik bar. Senim bar jerde nátıje bar.
Kúndelikti tirshiliktiń arasynda adamdy ustap turatyn bir-aq nárse — úmit.
Sol úmit sónbese, jeńis keshikpeıdi.

Álibek sıaqty adamdar — ómirdiń naǵyz batyry.
Al taǵdyr keıde dál sondaılarǵa tosynnan baqyt usynady.

Jeńis — sońǵy aıaldama emes. Ol — jańa sapardyń bastamasy.
Sondyqtan, biz de Álibekke tabys, bereke jáne aq jol tileımiz.
Al siz, qadirli oqyrman, esińizde saqtańyz:

Úmit úzilgen kúni ǵana jeńis alystaıdy.

«Jyraýlardyń kıesin tiriltý – bizdiń maqsatymyz»
30 qyrkúıek 2024
«Jyraýlardyń kıesin tiriltý – bizdiń maqsatymyz»

 QR eńbek sińirgen qaıratkeri, talantty jyrshy   Elmura  Jańabergenmen suhbat

 - Elmura Manasqyzy, óner súıer qaýym sizdiń qazaq sahnasyn 35 jyldaı dástúrli ánińizben qatar jyrshylyq ónerińizben de terbep kele jatqanyńyzdy biledi. Áńgime basynda aıta ketińizshi, adamı qundylyqtar ózgeriske ushyrap jatqan qazirgi jahandaný dáýirinde jyrshylyq ónerge degen halyqtyń yqylasy qalaı?

-  Kezinde ata-babalarymyz qandaı aýyr zaman, qandaı qıyn saıası tóńkerister bolyp jatqannyń ózinde jyraýlyq ónerdiń mártebesin bıik qoıǵan. Qazirgi tańda ózin qazaqpyn deıtin árbir azamat bul ónerdi joǵary baǵalap, erekshe yqylas-nıetterin bildirip jatady. Desek te, qazirgi jahandaný dáýirinde óskeleń urpaqtyń talǵamy ózgerip jatqanyn bárimiz de kórip-bilip júrmiz. Osy urpaqqa ulttyq qundylyǵymyz sanalatyn dástúrli jyrshylyq óneriniń mártebesiniń qashanda bıik ekenin sanalaryna sińirý úshin biraz nasıhattyń keregi ras. Men telearnalardan jyrshy, termeshilerge arnalǵan arnaıy baǵdarlamalar ashylsa eken deımin. Kóptegen konsertter uıymdastyrylyp, baıqaýlar da jıi ótkizilip turǵanyn qalar edim. Búginde ótkizilip júrgen jyrshy-termeshilerge arnalǵan baıqaýlardyń júldeleri mardymsyz. Shýmaq-shýmaq jyrlar jattap jyrlaıtyn olarǵa kólik, úı tikse de kóp bolmas edi. Jyraýlardyń kıesin tiriltý – bizdiń negizgi maqsatymyz bolýy kerek.       

- Osy maqsatta naqty qandaı jumystar atqaryp jatyrsyzdar?

Shamamyzdyń kelgeninshe jasap jatqan isterimiz kóp ǵoı. Sonyń birine toqtala keteıin. Elordadaǵy Ulttyq óner ýnıversıtetinde dástúrli án kafedrasynyń ishinde jyraýlyq dástúr mamandyǵy bar. Men uzaq jyldan beri osynda ustazdyq etip kelemin. Negizi jyraýlyq óner óz aldyna jeke kafedra bolatyndaı múmkindigi bar. Rektorymyz bıyl osyny qoldap, mınıstrlikke usynys jasady. Aldaǵy ýaqytta ol oń sheshimin taýyp, dástúrli jyr mamandyǵy óz aldyna úlken bir kafedra bolyp qalar degen úmitimiz bar. Negizi elimizde jyraýlyq akademıa ashylsa da artyq bolmas edi.

- 2015 jyly Astana qalasyndaǵy "Qazaqstan" konsert zalynda «Aralym aıdyn shalqarym» atty án-jyr keshińiz óte joǵary deńgeıde ótken edi. Ótken jyly da shyǵarmashylyǵyńyzdyń 35 jyldyǵyna oraıy biraz mádenı is sharalar ótkizildi. Osy týraly aıta ketseńiz?  

- Bıyl meniń sahnada júrgenime 36 jyl tolyp otyr. Ony men 17 jasymnan bastap eseptedim. Byltyry shyǵarmashylyǵymnyń 35 jyldyǵyna oraı Óner ýnıversıteti «Ustaz taǵylymy» atty jyr keshimdi uıymdastyryp berdi. Oǵan respýblıkamyzdyń ár óńirinen QR Eńbek sińirgen qaıratkerleri S.Janpeıisova, A.Qosanova, A.Isataeva, A.Elshibaeva, K.Tólenbaeva, G.Sarına, A.Balajanovalar men QR Mádenıet qaıratkerleri R.Súleımenova, J.Dańylbaevalar syndy óner ıeleri shaqyrylyp, ánnen shashý shashty. Sonymen qatar, D.Jolymbetov, A.Táńirbergenov, M.Sársenbaeva, A.Noǵaıbaeva, M.Súgirbaev syndy jyrshy shákirtterim óz ónerlerin kórsetti. Elimizge belgili kúıshi B. Dúısenǵazıev maǵan arnaǵan "Elmura" kúıin tartý etti. Aqıyq aqyndar S.Turǵynbekov, Sh.Sarıev, Sh.Dildebaev, Q.Sarın, S.Dosjanovalardyń shyǵarmashylyǵyma arnalǵan óleńderi oqyldy. Bul konserttiń bir ereksheligi tórt saǵatqa sozylǵany. Sonyń ishinde Máýlimnıaz, Edige, Oraq Mamaı, Sartaı dastandarynan úzindiler oryndaldy. Men lyq toly zaldaǵy kórermenderdiń tórt saǵat boıy qozǵalmastan otyryp, jyr tyńdaǵandaryna rıza boldym. El-jurtymnyń meniń ánimdi saǵynyp qalǵanyn baıqadym. Osy «Ustaz taǵylymy» atty jyr keshimdi keıin Qyzylorda, Aqtaý qalalarynda ótkizdim.

Sonymen qatar osy keshte  "Aral, Qazaly óńiriniń jyraýlyq dástúri" taqyrybynda jazylǵan ǵylymı monografıam jaryq kórip, tusaýkeserin jasadyq. Oǵan jan-jaqtan kelgen akademıkter men ǵalymdar qatysty. Akademıkter B.Omarov, O.Jolmurzaevtar men A.Shárip, Á.Bárik, J.Málibekov, A. Almatov, S.Elemenova, R.Nurtaza syndy ónertanýshy ǵalymdar boldy. Osylaı 2023 jyldyń 25-mamyrynda ótken keshimiz óte joǵary deńgeıde uıymdastyryldy.  

- Qatelespesem, «Dúrlerdiń dúbirinen jetken daýys» atty shyǵarmashylyq konsertińiz de byltyry ótken edi ...

- Durys aıtasyz, ótken jyl meniń shyǵarmashylyǵym úshin óte tabysty jyl boldy.  Ol konsertim 2023 jyldyń jeltoqsanynda "Kóshpendileri úni" halyqaralyq festıvaliniń aıasynda ótti. Halyqaralyq deńgeıde ótken "Dúrlerdiń dúbirinen jetken daýys" atty  jeke shyǵarmashylyq keshim Mádenıet mınıstrliginiń qoldaýymen «Qazaqstan» ortalyq konsert zalynda boldy. Konsertke ulttyq óner ortalyǵynyń ártisteri, «Astana sazy» qazaq memlekettik fólklorlyq ansambli jáne QR MKQ Prezıdent orkestri, «HASSAK» etno-folklorlyq toby jáne shet eldik qonaqtar A.Sultanbekov (Túrkıa Respýblıkasy), Ferıal Bashel (Túrkıa Respýblıkasy), Alper Kyracha (Túrkıa Respýblıkasy), Roza Amanova (Qyrǵyz Respýblıkasy), Gúlnár Allambergenova (Qaraqalpaqstan Respýblıkasy) jáne fólklortanýshy ǵalym, epık jyrshy Berik Júsipov, ánshi Asqar Muqıat, Saltanat Ersultan syndy óner maıtalmandary qatysty. Maǵan arnalǵan "Elmura" kúıin orkestr, al dúnıeden ótken ata-anama arnaǵan ózimniń kúıimdi "Astan sazy" oryndady. Men kópten beri oryndalmaı kelgen shyǵarmalarymdy aıtyp, halqyma tartý ettim. Aqyn, shaıyr, ustaz Nurtýǵan Kenjeǵululynyń "Qanekeı sóıle, qyzyl til" shyǵarmasyn shet elden kelgen dostarymmen birge birigip oryndap, halyqty dúr silkindirip, kórermenderdi oryndarynan turǵyzdyq. Áserli mundaı konsertti elimizdiń ár qalasynda ótkizýge bolatyndaı edi, átteń oǵan qoldaý bolmady. Osy konsertti ótkizýge qoldaý kórsetken sol kezdegi Mádenıet mınıstri A.Raıymqulovaǵa jáne Roza Baǵlanova atyndaǵy "Qazaq konsert" ujymy men jetekshisi Taıyr Qarataıulyna myń da bir alǵysymdy bildiremin. Sózdiń reti kelip turǵanda aıta ketkenim durys bolar, men Ózbekstanda ótken Halyqaralyq «Bahshy» jyraýlar saıysynda ekinshi oryn aldym. Jaqynda Aral aýdanynyń Qurmetti azamaty atandym.

- Qazirgi tańda dástúrli jyrshylyq ónerdiń nasıhattalýy qalaı?

- Búginde jyrshylyq ónerdiń nasıhattalýy keremet nemese nashar dep aıta almaımyn. Biraq, olarǵa memlekettik turǵyda únemi qoldaý jasalynyp, nasıhattalyp turýy kerek. Dástúrli jyrshylyq ónerdi dáriptep, nasıhattap júrgen óner ıeleri óte azbyz. Osy ónerimiz erteńgi kúni tek qana murajaılarda turyp qalmasa eken deımin. Alda úlken tehnologıalyq damyǵan qoǵam kele jatyr. Osyndaı qoǵamdaǵy adamdardyń rýhanı oı-órisi, boıyndaǵy kúsh-qýatynyń bári robot tektes bolyp qalmasa eken. Adamzattyń óziniń damý jolynda rýhanı kúsh-qýaty óz boıynda bolyp, elin-jerin, otanyn súıetin úlken tulǵalar qalyptasyp, qazaqylyǵymyzdan aıyrylyp qalmasaq eken degen zarym bar.

Kezinde Tuńǵysh prezıdent bizdi ulttyq qundylyqty dáripteý maqsatynda Almatydan arnaıy shaqyrtýmen aldyrǵan edi. Táýelsiz elimizdiń qalyptasý jolyndaǵy qanshama mádenı is-sharalarda óner kórsettik. Ókinishtisi, sońǵy kezderi jyrshylyq-termeshilik ónerge degen nemquraılylyqty baıqaıtyndaımyn. Jaqynda ǵana "Kóshpendiler oıyny" halyqaralyq festıvaliniń birde-bir mádenı is-sharasyna biz shaqyrylmadyq. Basqa da memlekettik deńgeıde ótip jatqan mádenı sharalarǵa shaqyrtýlardy az alyp jatamyz. Ulttyǵymyzdy ulyqtaıtyn jyrshylyq ónerdiń mártebesi qashanda bıik bolyp kelgen. Ol qazaqtyń qanymen, janymen bite qaınasyp kele jatqan óner. Ol ómirimizden óshe bastasa qazaqılyǵymyzdan aıyrylyp, ulttyǵymyzdy joǵalta bastarymyz haq.

- Bir áńgimeńizde «qazirgi koých, trener, psıhologtardyń aıtyp júrgenderin kezinde jyrshylar aıtyp tastaǵan» dep edińiz...

- Bizdiń ulttyq qundylyǵymyzdyń bári - jyr-dastandarymyzda, terme-tolǵaýlarymyzda nasıhat, ósıet, qanshama aqylnama bolyp tunyp tur. Olardy jyraýlardyń shyǵarmalaryna úńilseńiz, keńinen taýyp alasyz. Jyraýlardyń shyǵarmasy – tunyp turǵan qazaq fılosofıasy. Onda adamdy tárbıeleýdiń nebir aqyl-keńesteri bar. Qazirgi psıholog, koých degenderdiń aıtyp júrgenderiniń bári, ıaǵnı adam tárbıeleýge qatysty aqyl-keńester onda tunyp tur. Jyrshylar qara halyq pen hannyń arasyndaǵy altyn kópir boldy. Qazir árkim aqylshy bolyp ketti. Árkim oıyna kelgendi aıtatyn dana bolýda. Bolmasyn emes, bári bolsyn. Alaıda qazirgi aıtylyp jatqan áńgimelerdiń bári shet eldiń jáne orys psıhologtarynyń jazǵandary men aıtqandary. Bizge olardyń keregi de joq. Kóre bilgen, túsine bilgenderge ózimizdiń jyraýlarymyzdyń sózderiniń ózi jetkilikti. Mysaly Nurtýǵan aqyn aıtady:

Dúnıe meken boldyń sen kimderge,

Ómir shat eńbek etseń bilgenderge,

Kelgen soń dúnıege aýa jutyp,

Bolady árkim qumar ár ónerge. 

Ómirde bilim ıesi adamda bar,

Dúnıege rıza bolyp kelgenińe.

Arasy jaqsylyqtyń túrli-túrli,

Daýryǵyp jurt aıtqanǵa syrttaı senbe.

Ómirde jaqsy da bar, jaman da bar,

Juǵymsyz jorǵalaıdy keı jermen de, 

Jaǵympaz jaǵynady jaramsaqtap,

Júkteıdi sýaıttyǵyn qyzyl tilge.

Qoınyna jylan salyp otyrady,

 Syrty qas,  ishi jylmań kóz kórgenge.

Ósekti óner-bilim pulsyz tasyp,

Júredi sóz arqalap birden birge.

Dos jekjat janyńnan da jaqynyraq

Zalym da eń asyldyń bári ózińde, - dep nasıhatty tógip-tógip, aqyl-keńesti aıtyp keledi de:

Eı adamda, adam bolsań sypaıy bol,

Adamnyń zil turmasyn minezinde, - deıdi. Bizdiń qazirgi aıtyp júrgen sózderimizdiń barlyǵynyń túıini osy. «Adamdar, adam bol, sypaıy bol» deıdi. Kórkem minez, sabyr, aqyl, jiger, kúsh eńbektiń bári – osy eki shýmaqta jatyr. Osyndaı jyraýlardyń árbir sózin tyńdasań kúsh, energıa, rýh alasyń. Júdep júrgen sanańdy, qulazyp júrgen kóńilińdi jyraýlar ǵana emdeıdi. Sondyqtan da jyraýlarǵa erekshe qoldaý jasalynyp, olarǵa kádýilgideı qorǵan bolý kerek.

 - «Shákirtsiz ustaz tul» degendeı, qandaı úzdik shákirtterińizdiń ónerine, talantyna tánti bolyp otyrasyz?   

- Qudaıǵa shúkir, meniń talantty shákirtterim óte kóp. Bıyl ǵana bitirip ketken shákirtim Nuraıym Ertalap segiz dastandy, qanshama terme-tolǵaýlardy jáne maqamdardy jatqa biledi. Oǵan biraz dúnıe úırettim. Men árbir shákirtime aıtyp otyrǵan jyr-termesindegi adamı qundylyqtardyń boılarynan da tabylýyn qadaǵalap aıtamyn. Áıtpese, kóp adamdar jattandy túrde aýyzy kól, istegen isi shól bolyp júredi. Jyraý ózi jyraý bolǵannan keıin sol jyrshy, termeshi degen atqa laıyqty bolýy kerek. Aýzynan shyqqan sózi, istegen isi, kıgen kıimine deıin úılesimdilikte, súıkimdi, sypaıy, jigerli, aqyldy, úlgi alatyndaı deńgeıde bolýy kerek. Eldi sońynan erte alatyndaı bolýǵa tárbıeleımin. Nuraıymym bıyl Astana fılarmonıasyna qyzmetke ornalasty. Sonymen qatar, meniń Álıhan Dúısenbaı esimdi ónerli shákirtim «Qazaq konsertte» jumys jasaýda. Aıta bersem, talantty shákirtterim kóp. Solardyń ishindegi Elvıra Esnazarova, Baǵdaýlat, Araılym Ómirbekova, Qasemhan Kishkeneev, Abylaıhan Bektasov jáne Aınur Qonysbaeva syndy shákirtterimniń jetistikterimen qýanyp júremin. Joǵary oqý ornynda da talantty shákirtterim ósip keledi. Allaǵa shúkir, babanyń murasyn amanat etip alyp júrgen shákirtterimniń baryna qýanamyn.   

- Suhbat bergenińizge rahmet!

 Avtory: Mara Keles

 

 

 

 

 

 

Qupıa sapar, jasyryn qýanysh: Ámınany Almatyǵajetelegen 15 mıllıon teńgelik múmkindik
27 qarasha 2025
Qupıa sapar, jasyryn qýanysh: Ámınany Almatyǵajetelegen 15 mıllıon teńgelik múmkindik

Keıde adamnyń ómirin ózgertý úshin úlken daıyndyqtyńqajeti joq. Bir sát qana — taǵdyrdyń tylsymnan tartqanjeli, bir bılet, bir qońyraý… Shymkenttiń qarapaıymqyzy Ámına úshin dál sondaı kún 23 qarasha boldy. TeleBingo-nyń tikeleı efırinde oınatylǵan 15 mıllıon teńgelik páter dál sonyń mańdaıyna jazyldy.

 

Biraq bul — qurǵaq utys jańalyǵy emes. Bul — qýanyshynishine búgip, bar syryn júregine saqtaǵan jas áıeldiń únsizjeńisi. Taǵdyrly kúnniń ar jaǵynda úlken tolqý, jasyrynsapar jáne ózgeshe qýanysh jatyr.

 

«Alǵashynda ózim de túsinbeı qaldym…»

Ámına lotereıaǵa jańa ǵana qyzyǵa bastaǵandardyń biri. Keıde bılet alady, keıde múlde oılamaıdy. «Maǵan da birkúnde úlken utys buıyrar» degen oı basyna kelmegen. Biraqálsiz úmittiń artynda kúshti múmkindiktiń jasyrynypturatynyn adam kóbine keıin túsinedi.

 

Telefon shyr etip, TeleBingo mamandary páter utqanynaıtqanda, Ámına sasyp qalady.

«Alǵashynda túsinbedim. Ne bolyp jatqanyn uǵa almaıqaldym. Birtúrli basym aınalyp ketti…» — deıdi ol solsátti eske alyp.

 

Oqıǵa bolǵan sátte ol jumysta, áriptesteriniń ortasyndaedi.

– Ne boldy? Birdeńe estidiń be? – dep suraı bastaǵandarboldy.

Biraq Ámına eshkimge tis jarmaı, qýanyshyn jan dúnıesinejasyryp úlgerdi. Qýanysh úlken bolǵan saıyn, adam ony birden bólisýge qımaıdy.

 

Almatyǵa baratyn sapardy «komandırovka» dep túsindirdi

Utysty rásimdeý úshin Ámına Almatyǵa jol tartty. Biraqbul sapardyń shyn mánin eshkimge ashpaıdy. Úıdegilerge:

«Jumys boıynsha komandırovkaǵa bara jatyrmyn» — depaıtyp shyǵady.

 

Bul — saqtyq. Bul — qaýipsizdik. Bul — óz ómirindegi eńúlken qýanyshty áli eshkimmen bólispeı, jańa baspanaǵasenimdi túrde qadam basýdyń tásili.

Ámına kezdesken mamandarǵa:

* vıdeosemkaǵa túspeıtinin,

* sýretterde ózi kórinbeıtinin,

* jeke málimetterdi jarıalaǵysy kelmeıtinin

aldyn ala eskertken.

 

Túsinýge de bolady: bul – onyń eń alǵashqy menshiktipáteri. Jas, turmys qurmaǵan, keıterıng salasyndaturaqty jumys isteıtin qyz úshin bul qadam — jańaómirdiń esigi.

 

TeleBingo men LOTO 6/49: bir bılettiń artyndaǵy jańamúmkindik

TeleBingo bıyldyń ózinde 13-ret páter oınatty. Al buljolǵy basty júlde — Ámınaǵa buıyrǵan 15 mıllıon teńgelik baspana. Qatysý úshin kóp talap joq: bar bolǵany 3 500 teńgelik LotoJınaq satyp alý jetkilikti.

 

Ámına tek TeleBingo-men toqtap qalmaı, LOTO 6/49 da qatysady. Lotereıanyń bul túrinde de aı saıyn avtokólikıesi anyqtalady. Kelesi qosymsha utys — 28 qarasha kúni, saǵat 22:00-de Satty Zhuldyz YouTube-arnasynda ótedi.

 

Satyp alý da qıyn emes: 3 000 teńgelik LotoJınaq — satýnúktelerinde de, sz.kz saıtynda da bar.

 

Qazaq «nesibesi bardyń — nesibesi tartady» deıdi. Kimgeqandaı ıgilik buıyratynyn taǵdyrdyń ózi biledi. Bireýge – mańdaı terden, bireýge – osyndaı tosynnan kelgenmúmkindik arqyly.

 

«Meniń jolym boldy. Endi sizderge de tileımin»

Ámına alǵan áserimen bólisip:

«Áli kúnge deıin senbeı júrmin. Múmkin emes sıaqty. Biraqtaǵdyr osylaı kúlip qarady. Barsha qatysýshylarǵa sáttiliktileımin. Meniń jolym bolǵandaı, sizderge de jol bolsyn», — deıdi.

 

Bul — onyń jeke qýanyshy ǵana emes, myńdaǵanqazaqstandyqqa kelgen úmittiń jańǵyrýy. Óıtkeni bireýdińjoly bolyp jatsa, ekinshisiniń de joly ashylatynynasenim artady jurt.

 

ULYS túıini

Ámına — jaı ǵana TeleBingo jeńimpazy emes. Ol — birkúnde ómirin ózgertýge múmkindik bar ekenin dáleldegenqarapaıym qazaq qyzy.

15 mıllıon teńgelik baspana — onyń jańa bastamasy, jańatynysy, jańa belesi.

 

Bir bılet — bir múmkindik.

Bir qońyraý — bir taǵdyrdyń ózgerisi.

Bir sát — jańa ómirdiń esigi.

 

Qazaqtyń ár shańyraǵyna osyndaı qýanysh buıyrsyn.

Úmit úzilmesin. Nesibeniń joly toqtamasyn.

Biz týraly
ulys.kz — aqparattyq, saraptamalyq jáne tanymdyq baǵyttaǵy materıaldardy beredi.
 
Mýltımedıalyq joba zaman talabyna saı jasalǵan. Qazaqstannyń aqparattyq naryǵyn sapaly
kontentpen qamtamasyz etýge úles qosýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy saraptamalyq, tanymdyq
maqalalar san salany qamtıdy. Geostrategıa, geoekonomıka, geosaıasat, halyqaralyq
qatynastar men eldiń ishki-syrtqy saıasaty, ekonomıka, jahanda bolyp jatqan tektonıkalyq
ózgerister men trend taqyryptar ulttyq múdde turǵysynan tereń taldanyp qazaq
oqyrmandaryna jetkiziledi. Ortalyq Azıa men Túrki álemine erekshe kóńil bólinedi.