Búgin AstanadaPower Central Asia + China alǵashqy óńirlik energetıkalyq forýmy bastaldy. Halyqaralyq shara QR Energetıka mınıstrligi men «Infraqurylym jáne ınovasıalyq damýǵa járdemdesý qaýymdastyǵynyń» (ASIIR) uıymdastyrýymen ótýde. «Ortalyq Azıa – Qytaı» samıti aıasynda uıymdastyrylǵan basqosýda úkimettik jáne iskerlik top ókilderi energetıka, ónerkásip jáne joǵary tehnologıalar salasyndaǵy strategıalyq bastamalardy talqylap, iske qosýdy josparlaýda.

Forýmnyń basty maqsaty – Memleket basshylary  qol jetkizgen eki el arasyndaǵy saıası yntymaqtastyq pen kelisimderdi iske asyrý. Nátıjesinde elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtatyn, shıkizatty tereń óńdeýdi jedeldetetin jáne tıimdi energetıkalyq ekonomıkaǵa kóshýge jaǵdaı jasaıtyn strategıalyq jobalar júzege asyp, iri ınvestısıalyq kelisimder jasalady.

Forýmnyń negizgi baǵyttary

QR Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov jıyndy ashyp, óz sózinde forýmnyń negizgi basymdyqtaryn atap ótti:

«Energetıkalyq yntymaqtastyq – Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy áriptestiktiń ózegi. Búginde biz «altyn otyz jyldyqqa» qadam basa otyryp, memleketaralyq baılanysty damytý tarıhynda jańa deńgeıge kóterilip jatyrmyz. Negizgi bastamalar qatarynda – Shymkent munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý, Aqtóbe oblysynda karbamıd óndiretin zaýyt salý, sondaı-aq jańartylatyn energıa kózderi salasynda aýqymdy jobalardy iske asyrý bar. Bul – ártaraptandyrylǵan, tehnologıalyq ekonomıka qurýǵa baǵyttalǵan qadamdar».

Flagmandyq jobalar men kelisimder

Plenarlyq sesıa barysynda Qazaqstan men Qytaı ókilderi strategıalyq kelisimder arqyly júzege asyrylatyn jobalardy tanystyrdy:

Shymkent MÓZ-in jańǵyrtý: QR Energetıka mınıstrligi, «QazMunaıGaz» AQ men CNPC zaýyt qýatyn jylyna 12 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa baǵyttalǵan negizdemelik kelisimge qol qoıady. Nátıjesinde elimizdiń shıkizat óńdeý, munaı ónimderin eksporttaý áleýeti artady.

Gaz salasy: Aqtóbe oblysynda karbamıd óndiretin zaýytty iske qosý. Negizdemelik kelisim «QazaqGaz» UK, Aqtóbe oblysy ákimdigi men qytaılyq seriktester arasynda jasalady. Sonymen qatar, China Construction Bank Corporation ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý úshin 1 mlrd dollar kóleminde nesıelik jeli usynatyn bolady.

«Jasyl» energetıka: Forým jańa bastamalarǵa jol ashady. Máselen, energıa jınaqtaý qurylǵysymen jabdyqtalǵan «Saýran» kún elektr stansıasynyń qurylysy, China Southern Power Grid kompanıasymen gıdroakkýmýlásıalyq stansıalar salý jáne China Energy International kompanıasymen sýtegi energetıkasy salasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıý josparlanǵan.

Tehnologıalyq yntymaqtastyq jáne óndiristi jergiliktendirý

Qytaılyq PowerChina, Huawei jáne Longi korporasıalary Qazaqstan aýmaǵynda ozyq tehnologıalardy engizip qana qoımaı, olardy jergiliktendirýge de daıyn ekendikterin jetkizdi. Forým aıasynda zertteý jáne damý (R&D) ortalyqtaryn qurý, sıfrlyq sheshimderdi engizý jáne joǵary tehnologıalyq óndiristerdi damytý jóninde birqatar kelisimder jasalady.

Qorytyndy jáne tyń jobalar bastaýy

Forýmdaǵy sheshýshi sát – energetıka salasynyń jetekshi ókilderi men ınvestorlardyń kelisimder toptamasyna resmı qol qoıý rásimi. Negizgi qujattardyń qatarynda Shymkent MÓZ-in jańǵyrtý, gaz-hımıa óndirisin qurý jáne jańartylatyn energıa kózderi tehnologıalaryn engizý jónindegi kelisimder bar.

Power Central Asia + China forýmy Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy energetıka salasyndaǵy áriptestiktiń strategıalyq mańyzdylyǵyn kórsetti. Qol qoıylǵan kelisimder men aýqymdy jobalar óńirlik energetıkalyq qaýipsizdik pen turaqty ekonomıkanyń negizi bolmaq.

Qazaqstan men Birikken Arab Ámirlikteri Jambyl oblysynda «jasyl» energetıka salasyndaǵy iri jobany iske asyrady, dep habarlaıdy Ulys.

Búgin Senatta Qazaqstan men BAÁ arasynda Jambyl oblysynda qýaty 1 gıgavatt bolatyn jel elektr stansıasy men 300 megavatttyq energıa jınaqtaý júıesin salý jónindegi kelisimdi ratıfıkasıalaý týraly zań jobasy talqylandy.

Energetıka vıse-mınıstri Suńǵat Esimhanovtyń aıtýynsha, Qazaqstan jobany halyqaralyq Masdar kompanıasymen birlesip júzege asyrady. Elektr stansıasy jylyna 3,4 mıllıard kılovatt-saǵatqa deıin elektr energıasyn óndiredi. Bul kómirqyshqyl gazy shyǵaryndylaryn 2 mln tonnaǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Al qýaty 300 megavatt bolatyn energıa jınaqtaý júıesi elektr qýatyna suranys joǵary kezeńderde turaqty energıamen qamtamasyz etpek.

«Joba aıasynda 1,4 mıllıard AQSH dollary kóleminde tikeleı ınvestısıa tartý kózdelip otyr. Qurylys kezinde myńǵa jýyq ýaqytsha jumys orny qurylsa, joba paıdalanýǵa berilgennen keıin 100-ge tarta turaqty jumys orny ashylady. Qazaqstandyq mamandar jańa tehnologıalarǵa qol jetkizip, biliktiligin arttyra alady. Sondaı-aq, joba aıasynda uzyndyǵy 425 shaqyrymdyq joǵary kerneýli elektr jetkizý jelileri salynady. Bul elimizdiń soltústigi men ońtústigin baılanystyratyn energetıkalyq ınfraqurylymdy nyǵaıtady», - dep atap ótti Energetıka mınıstrligi.

Jobany júzege asyrý barysynda ınvestorlar qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdi paıdalanbaq.

«Joba halyqaralyq ekologıalyq jáne áleýmettik standarttarǵa tolyq saı keledi. Buǵan qosa Qazaqstannyń klımattyq maqsattaryna qol jetkizýge mańyzdy úles qosady», – dedi Esimhanov.

Qazaqstanda atom energetıkasy jaıly áńgime bıyl kúsheıip tur. Úkimet bilek sybana kiriskenmen, halyq ekiudaı pikirde. Biri qaýiptenedi, biri úmittenedi. Elimiz AES salamyz dese – álem qarap otyr. Al Qazaqstan sol jaýapkershilikti moınyna alyp, alǵa qaraı qadam basýda.

Sol sátte sahnaǵa shyqqan bir sheteldik seriktes bar. Aty – Assystem. Qaıdan keldi, ne úshin keldi, kim úshin jumys istemek?

 Fransýz izimen kelgen tájirıbe 
Assystem – Fransıada negizi qalanǵan, ıadrolyq ınjenerıa boıynsha álemdegi eń iri úsh kompanıanyń biri. Qazirgi tańda 12 elde 8 000-nan astam mamanymen jumys isteıdi. 55 jyldan beri ınjenerıa, sıfrlyq sheshimder, jobany basqarý men qurylysty qadaǵalaý baǵytynda qyzmet kórsetedi.

Basty ereksheligi – qaýipsizdik pen senimdilikke qurylǵan joǵary tehnologıalar. Assystem ıadrolyq stansıany jobalap qana qoımaıdy, ony basqarý júıesine deıin jeteleıdi.

 Assystem – endi Qazaqstanda 
2025 jyldyń basynan bastap Assystem Qazaqstannyń atom energetıkasyn damytý strategıasyna resmı túrde aralasty. Ol «Qazaqstandyq atom elektr stansıalary» JSHS-niń tehnıkalyq keńesshisi retinde bekitildi.

Fransýzdar bul jobada ne isteıdi? Olar AES salý barysyndaǵy ınjenerlik sheshimderdi tekseredi, qurylysty baqylaýǵa kómektesedi jáne jobalyq basqarý jumystaryn úılestiredi. Iaǵnı, tehnologıalyq prosestiń ádil tóreshisi de, senimdi serigi de bolmaq.

 "Qazaqstan-2050": munaısyz bolashaqtyń energıasy 
Assystem Qazaqstanǵa bıznes úshin ǵana emes, bolashaqtyń energetıkalyq arhıtektýrasyn birge turǵyzý úshin kelip otyr.

"Qazaqstan-2050" strategıasynda 2050 jylǵa qaraı elimizdiń energıa óndirýiniń 50 paıyzy kómir men munaıdan emes, taza kózderden alynýy tıis delingen. Qazir bul kórsetkish 30 paıyz shamasynda. Demek, AES – kómirsiz keleshektiń birden-bir balamasy.

 MAGATE usynǵan jolmen 
Assystem AES jobasyna halyqaralyq talappen qaraıdy. Kompanıa 2025 jyldan beri KAES-ke (JSHS) tehnologıa tańdaý ádisnamasyn jetildirýge kómektesip keledi. Bul proseste MAGATE usynymdary – ásirese NP-T-1.10 standarty – negizge alynǵan.

 Fransýz sózi – baısaldy ýáde 
Assystem kompanıasynyń bas dırektorynyń orynbasary Stefan Obarbe bylaı deıdi:
«Qazaqstannyń jańa atom baǵdarlamasynda seriktes bolýǵa qýanyshtymyz. Bul baǵdarlama óte mańyzdy. Biz onyń qaýipsiz ári tıimdi júzege asýyna úles qosýǵa daıynbyz».

 Assystem – ıadronyń ınjenerlik aqylgóıi 
Assystem – jáı merdiger emes. Ol – kúrdeli ınfraqurylymǵa ınjenerlik dem beretin júıe.

Kompanıa tek reaktor salyp ketýdi emes, tutas tehnologıalyq mádenıetti engizýdi kózdeıdi. Onyń fokýsynda – tómen kómirtekti bolashaq. Iaǵnı ıadrolyq jáne jańartylatyn energıa, taza sýtegi, elektr jelileri men kólik ınfraqurylymyn dekarbonızasıalaý.

 Qorytyndy 
Qazaqstan ıadroǵa ıek artyp otyr. Bul – úlken táýekel. Al Assystem – sol táýekelge halyqaralyq tájirıbe arqyly kepil bolýǵa daıyn.

Atom energıasy – búgingi emes, erteńgi áńgime. Sol erteńge barar jolda Qazaqstannyń janynda kimder bolmaq? Qazirshe bir jaýaby bar: fransýzdar.