ABAI MEREITOIY 21-QAŃTARDA RESMI TÚRDE BASTALADY

dil mádenıet

gov.kz 18 qańtar 2020

ABAI MEREITOIY 21-QAŃTARDA RESMI TÚRDE BASTALADY

Mádenıet jáne sport mınıstrligi Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar týraly baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Hákimge arnalǵan mereıtoıdyń resmı túrde saltanatty ashylý rásimi Nur-Sultan qalasynda 21 qańtarda ótetini málim boldy.

Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Nurǵısa Dáýeshovtiń sózinshe, bıyl qazaq halqynyń uly aqyny, aǵartýshy Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn joǵary uıymdastyrýshylyq jáne mazmundyq deńgeıde merekeleýdi qamtamasyz etý maqsatynda arnaıy memlekettik komısıanyń quramy bekitilip, Prezıdenttiń pármeni berilgen. Mereıtoıdy daıyndaý jáne ótkizý jónindegi jalpyrespýblıkalyq jospary 82 tarmaqty qamtıdy. Onyń ishinde iri halyqaralyq jáne respýblıkalyq qoǵamdyq mańyzy bar, ǵylymı, aǵartýshylyq is-sharalar, konferensıalar, sımpozıýmdar, plenerler, dóńgelek ústelder, synyp saǵattar, poetıkalyq jáne ádebı konkýrstar, baspasóz týrlary jáne ózge de is-sharalar bar.

Sonymen qatar oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men astana ákimdikteri, merekeleýdiń óńirlik josparlaryn ázirledi.

«Mańyzdy jobalardyń biri – Abaı shyǵarmalarynyń jınaǵyn SHETELDİŃ 10 TİLİNE AÝDARÝ JÁNE SHYǴARÝ, Abaıdyń ómiri, shyǵarmashylyǵy, murasy men róli týraly ÚSH DEREKTİ-QOIYLYMDYQ FILMDERDİ SHYǴARÝ»,-degen Nurǵısa Dáýeshov tamyz aıynda Semeı qalasynda «Abaı murasy jáne álemdik rýhanıat» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensıa ótkiziledi. Konferensıaǵa belgili otandyq jáne sheteldik abaıtanýshy ǵalymdar, ǵylymı-shyǵarmashylyq zıaly qaýym ókilderi shaqyrylatynyna toqtaldy.

Onyń sózinshe, mereıtoı aıasynda Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qoryǵyn mýzeefıkasıalandyrý jáne aqyn esimimen baılanysty tarıhı-mádenı mura obektilerine ǵylymı-restavrasıalaý jumystaryn júrgizý qarastyrylǵan.

Barlyq oqý oryndarynda Abaıdyń óleńderin jáne qarasózderin mánerlep oqý jáne mazmundaý boıynsha ashyq sabaqtar men taqyryptyq shyǵarma baıqaýlary ótkiziledi. Respýblıkanyń barlyq aımaqtarynda oqýshylar úshin «Abaı jerine saıahat» atty Abaı jerlerine ekskýrsıalyq týrlar qarastyrylǵan.

Joǵary oqý oryndarynda ǵylymı konferensıalar, Abaı oqýlary, sımpozıýmdar, poetıkalyq jáne ádebı festıválder, poezıa keshteri, Abaı óleńderin úzdik oqý, ánderin oryndaý jáne shyǵarmashylyǵyn bilý boıynsha semınarlar men konkýrstar josparlanýda. L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ janynan «ABAI AKADEMIASY» ǵylymı-zertteý ınstıtýty quryldy.

«Árbir qazaqstandyq Abaıdyń shyǵarmalary boıynsha jalpyulttyq dıktantqa qatysa alady. Sonymen qatar, mereıtoı aıasynda barlyq mádenıet jáne sport uıymdarynda ádebı oqýlar, taqyryptyq is-sharalar, ulttyq sport túrleri boıynsha sporttyq jarystar, shyǵarmashylyq keshter, festıválder, áskerı bólimderde belgili aqyn jazýshylar, abaıtanýshy ǵalymdardyń qatysýymen saltanatty is-sharalar jáne t.b. ótkiziledi»,-dedi Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri.

RELATED NEWS

dil mádenıet

01 sáýir 2025

NURǴISA TİLENDIEV: ULT RÝHYNYŃ MUZBALAǴY

Bıyl qazaq mýzykasynyń jaryq juldyzy, uly kompozıtor, dırıjer, dombyrashy Nurǵısa Tilendıevtiń týǵanyna 100 jyl toldy. Bul mereıtoı – qazaq mádenıeti úshin aıryqsha mańyzǵa ıe oqıǵa. Qazaq mýzykasynyń abyzy, kompozıtor, dırıjer, dombyrashy Nurǵısa Tilendıevtiń qazaq rýhanıatyna qosqan súbeli úlesi zor.

Ómir joly men shyǵarmashylyq bastaýy
Nurǵısa Atabaıuly Tilendıev 1925 jyly 1 sáýirde Almaty oblysy, İle aýdany, Shılikemer aýylynda dúnıege kelgen. Dombyra tartýdy ákesinen úırengen ol, keıinnen Ahmet Jubanovtyń nazaryna iligip, mýzyka álemine qadam basty. Ahmet Jubanov jas Nurǵısany mýzyka mektebinde, keıinnen konservatorıada bilim alýǵa baǵyttady.

Soǵys jyldary
Jas Nurǵısa 1943 jyly óz erkimen maıdanǵa attanyp, Kýrsk shaıqasynan Berlınge deıingi urystarǵa qatysqan. Soǵystaǵy erligi úshin "Erligi úshin", "Berlındi alǵany úshin" jáne "Uly Otan soǵysyndaǵy jeńisi úshin" medaldarymen marapattalǵan.

Mýzykalyq mura

Nurǵısa Tilendıevtiń shyǵarmashylyǵy qazaq mýzykasynyń altyn qoryna engen. Ol 500-den astam mýzykalyq týyndynyń avtory, olardyń ishinde:

«Aqqý» kúıi – náziktik pen tazalyqtyń sımvoly;
«Kósh kerýeni» – halyqtyń kóshpeli ómirin beıneleıtin shyǵarma;
«Sarjaılaý» – týǵan jerge degen saǵynyshty jetkizetin án.
Sonymen qatar, kompozıtor «Qyz Jibek», «Meniń atym Qoja» fılmderine mýzyka jazyp, qazaq kınosynyń damýyna úles qosty.

«Otyrar sazy» orkestri

1981 jyly Nurǵısa Tilendıevtiń bastamasymen qurylǵan "Otyrar sazy" fólklorlyq-etnografıalyq orkestri qazaqtyń ulttyq aspaptaryn nasıhattaýda úlken ról atqardy. Orkestrdiń repertýarynda halyq kúılerimen qatar, kompozıtordyń óz shyǵarmalary da oryndaldy.

Jeke ómiri

Nurǵısa Tilendıevtiń jary Darıǵa Tilendikelinimen birge ómir súrip, otbasylyq ómirinde de ónegeli tulǵa bolǵan. Olardyń mahabbaty men syılastyǵy kóptegen shyǵarmalaryna shabyt bergen.

Murasy jáne eske alý

Nurǵısa Tilendıevtiń esimi qazaq mýzykasynyń sımvolyna aınaldy. Onyń qurmetine Almaty qalasynda memorıaldy mýzeı ashylyp, shyǵarmashylyq murasy urpaqtan-urpaqqa jalǵasýda.

dil mádenıet

08 sáýir 2025

Djennıfer Lopes Astanaǵa konsert berýge keledi

Amerıkalyq sýperjuldyz Djennıfer Lopes óziniń Up All Night álemdik týrnesi aıasynda osy jazda Qazaqstannyń astanasynda óner kórsetedi. Bul týraly týrdyń resmı paraqshasynda jarıalandy, dep habarlaıdy Ulys.

Álemdik juldyz Qazaqstanda alǵash ret konsert beredi, ol 1 tamyzda elordalyq «Astana Arena» sport kesheniniń sahnasynda ótedi.

"Osy jazda birneshe tańdaýly shoýda óner kórsetemin. Sahnaǵa qaıta oralyp, bárińizben júzdesýdi asyǵa kútemin. Tym kóp ýaqyt ótti. Bul keremet jaz bolady", - dep jazdy ánshi 7 sáýirde.

dil mádenıet

30 qyrkúıek 2025

Abaı murasynyń qaǵaz betine tańbalaný tarıhyn baıandaıtyn fılm túsirilýde

Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Mádenıet komıtetine qarasty Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń tapsyrysymen «JBF company» kompanıasy Semeı qalasynda, Shyńǵystaý óńirinde, Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda «Alǵashqy kitap» atty derekti beınefılm túsirýde.

Derekti fılm Abaıdyń 1909 jyly Sankt Peterbýrgtegi Ilá Boraganskıı baspasynda basylǵan alǵashqy shyǵarmalar jınaǵynyń jaryq kórýine arnalady. Uly Abaı murasynyń qaǵaz betine tańbalaný tarıhyn baıandaıdy.

Qazirgi adamdar burynǵy ýaqyttyń, Abaı zamanynyń naqty, derekti beınesin, sol kezdegi adamdardyń álpetin, kıim úlgisin kóz aldaryna elestetýi qıyn. Kópshiliktiń ol ýaqyt týraly túsinigi teatr men kınofılmderdegi býtaforlyq kıimder men zattar arqyly qalyptasqan. Alaıda Abaı ýaqytyndaǵy qazaq tirshiligi, qazaqtardyń bet-álpeti, kıim kıisi, úı - jaıy, buıymdary tańbalanǵan myńdaǵan fotosýretter saqtalǵan. Bular Reseı, Túrkıa, Ulybrıtanıa arhıvterinde, jekelegen mýzeıler men álbomdarda jınaqtalǵany belgili. Birazy Ortalyq mýzeı qorynda bar. Mine, derekti fılmde osy sýretterde paıdalanylady. Qysqasha túsinikteme bersek, Abaı zamanynan, qorshaǵan ortadan aqpar beretin tańdama fotosýretter naqty dramatýrgıa boıynsha ornalastyrylyp, qurastyrylady. Sodan soń ol sýretterge 3D, VFX tásilderin retine qaraı paıdalana otyryp, relef, qımyl qozǵalys júkteledi. Shyǵarmashylyq top Abaıdyń alǵashqy kitabyn jaryqqa shyǵarǵan Kákitaı jolymen júrip ótedi.

Abaı dúnıeden ótken soń, Turaǵul Abaıuly men Kákitaı Ysqaqulynyń uıymdastyrýymen el ishindegi Abaıdyń qaǵaz betine túsken shyǵarmalary jınaqtala bastaıdy. Abaıdyń shákirtteri Kókbaı, Ýáıis, Beısembaı sıaqtylardyń aýzynan negizgi óleńder jazylyp alynady. Jınaqtalǵan, júıelengen shyǵarmalardy Múrseıit Bikeuly men Turaǵul kóshirip, qaǵaz betine túsiredi. Bul ýaqytta Ahmet Baıtursynovtyń «Qazaq» gazetine Abaı týraly «Qazaqtyń bas aqyny» degen maqalasy jaryq kóredi. Abaı shyǵarmalaryn jıanqtap, baspaǵa berý isine Álıhan Bókeıhanov úlken atsalysady. Daıyn bolǵan qoljazbany alyp, Kákitaı Semeıge attandy. Osylaısha Abaıdyń tuńǵysh kitabynyń tarıhy bastalady. Kitapty bastyrý isinde kóptegen qıyndyqtar men kedergiler kezdesedi. Qarajat máselesi sheshilmeıdi... Semeıge ketken Kákitaı Omby, Qazandy aralap, Sankt Peterbýrgke baryp, bir jyldan soń elge bir-aq oralady. Abaıdyń kitaby 3 jyldan soń, 1909 jyly Semeıge jetedi. El aýzyndaǵy áńgimede, Kákitaı kitap qolyna tıgende eshqaıda barmaı, áýeli kitaptyń shyǵýyna qarjylaı qoldaý kórsetken Bekbaıdy qushaqtap, «Óshkenim – jandy... Abaı aǵam tirildi...» - dep jylapty deıdi. Sol ýaqyttaǵy musylman ádebıetterin shyǵaratyn Ilá Boraganskıı Álıhan Bókeıhanovtyń ótinishimen kitapqa ataqty túrkolog Melıoranskııdi jaýapty redaktor etip bekitken deıdi. Melıoranskıı Semeıdegi Ánıardyń úıine kitaptyń daıyn bolǵan paraqtaryn poshtamen jiberip turǵan, ol ony elge jibergen, Kákitaı Shyńǵystaýda otyryp, qate tustaryn jóndegen deıdi. Estelik kóp, alyp-qashpa áńgimede jetedi. Eń bastysy bul fılm uly Abaıdyń alǵashqy kitabynyń jaryqqa shyǵýy jaıyn jan-jaqty baıandaıdy.

Jańalyqtar

20 tamyz 2025