ۆاليۋتا باعامى
  • USD -

    511.5
  • EUR -

    595
  • RUB -

    6.55
قحا وكىلدەرى تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە 110 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن جىبەردى
05 ءساۋىر 2024
قحا وكىلدەرى تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە 110 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن جىبەردى

ءساۋىر تۋار ساتتەن بەرى قارعىن سۋ حالىقتى ابىگەرگە سالىپ، ادام شىعىندارى تىركەلىپ ۇلگەردى. بيىلعى تاسقىندى قازاقستان تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاعداي دەپ سيپاتتاۋشىلار بار. ولاي دەيتىنى، ەلدىڭ بىرنەشە وڭىرىندە وبلىستىق، اۋداندىق دەڭگەيدەگى توتەنشە جاعداي رەجيمى جاريالانىپ، مىڭداعان ادام ءقاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلىپ جاتىر. كەيبىر ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ ەسەبى بويىنشا، حالىقتىڭ سۋعا كەتكەن مال-مۇلىگىنىڭ شىعىنى عانا 6 ملرد تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ دەرەگى قۇجاتقا قاتتالعان، رەسمي تىركەۋى بار دۇنيە بويىنشا جاسالعانىن ەسكەرسەك، قۇنتسىز اعايىننىڭ سۋعا كەتىپ، بۇلىنگەن دۇنيەسى ودان الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن.

سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا تاسقىنمەن ارپالىسىپ جاتقان وتانداستارىنا قازاقستان حالقى 10 ميللياردتان استام تەڭگەنىڭ كومەگىن جەتكىزىپ تاستاعان.

ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كۇن-تۇن دەمەي تولاسسىز كەلىپ جاتقان كومەكتىڭ ىشىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇلەسى دە بار.

اسسامبلەيا وكىلدەرى جەر-جەردەگى دوستىق ۇيلەرى ارقىلى تاسقىن قۇرساۋىنداعى حالىققا كومەك جيناپ جاتىر. سوڭعى دەرەك بويىنشا، وسى دوستىق ۇيلەرىنە حالىقتان 110 ميلليوننان استام تەڭگەنىڭ دۇنيەسى جينالعان.

اسسامبلەيانىڭ بۇل جۇمىسىنا «قحا جاستارى» مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەر، انالار كەڭەسى، مەدياسيا كەڭەسى، اقساقالدار كەڭەسى، كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعى اتسالىسۋدا.

استانا قالاسى

ەلوردادا اسسامبلەيا وكىلدەرى ەرىكتىلەردىڭ كومەگىمەن 5،2 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن جيناپ، 3 ساۋىردە قاراعنادى، اقمولا وبلىستارىندا قارعىن سۋدان زارداپ شەكككەن تۇرعىندارعا جولدادى. ول كومەكتىڭ سىرتىندا 1،5 توننا ۇن دا بار. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا چلەنامي اسسامبلەي گورودا، ۆولونتەرامي وكازانا پوموشش نا وبششۋيۋ سۋممۋ 5 ملن 200 تەنگە.

الماتى قالاسى

الماتى قالاسىنىڭ دوستىق ءۇيى تاسقىنعا كومەك جيناۋ جۇمىستارىن 4 ساۋىردە باستادى.

شىمكەنت قالاسى

شىمكەنتتەگى كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلدەرى 2،5 توننا ماكارون ونىمدەرىن، ەۆرەي جانە شەشەن-ينگۋش ەتونومادەني بىرلەستىكتەرى 2 مىڭ ليتردەن استام مينەرالدى اۋىزسۋ جيناپ بەرگەن.

ال ارميان، گرەك، تۇركى ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى اقشالاي كومەك رەتىندە 500 مىڭ تەڭگە اۋدارعان. كۇرد دياسپوراسى 1 ملن تەڭگەنىڭ كورپە-جاستىعى مەن كيىم-كەشەگىن جولداعان.

اقمولا وبلىسى

«اسسامبلەيا جاستارى» جانە قوعامدىق كەلىسىم» ۇيىمدارىنىڭ ەرىكتىلەرى اسسامبلەيا وكىلدەرى جيناعان كومەكتىڭ العاشقى لەگىن وڭىردەگى  11 وتباسىعا دەتكىزدى.

كوكشەتاۋدا قارعىن سۋدان زارداپ شەككەندەرگە 400 مىڭ تەڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگى مەن، كيىم-كەشەگى جەتكىزىلسە، ەۆاكۋسيالانعان حالىققا 800 مىڭ تەڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگى، توسەك جابدىقتارى مەن گيگيەنا زاتتارى تاراتىلعان.

ال «سانگي-كابۋد» تاجىك ەتنومادەني بىرلەستىگى كوكشەتاۋدى قاردان ارشۋعا 3 تەگىش تەحنيكا مەن 2 كاماز جىبەرگەن. سونداي-اق، تۇرعىندارى تۇگەل كوشىرىلگەن قىزىل جۇلدىز اۋىلىنىڭ 45 وتباسىنا ازىق-تۇلىك بەرىلدى.  تاجىك ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ اقمولا وبلىسىنىڭ تاسقىنعا ۇشىرعان ەلدى مەكەندەرىنە بەرگەن كومەگى 6،4 ملن تەڭگەدەن اسادى. ال قىرعىز اعايىندار 1،5 ملن تەڭگەنىڭ توسەك جابدىقتارىن جيناپ بەرسە، ارميان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلدەرى تاسقىنمەن كۇرەسكە 3 جۇك كولىگى مەن 2 ەكسكاۆاتور، 3،1 ملن تەڭگە جىبەرگەن.

چۋۆاش، وزبەك ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى دە بۇل ىستەن شەت قالماي، 800 مىڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگى مەن ىستىق تاماعىن اپارعان.

اقتوبە وبلىسى

بۇل وڭىردە قوبدا، مۇعالجار، تەمىر، ايتەكە بي، ويىل اۋداندارى مەن اقتوبە قالاسىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى توتەنشە جاعداي جاريالانعانى بەلگىلى.

«اسسامبەليا جاستىر» اقتوبەلىكتەرگە كومەك جيناۋ ءۇشىن 70 ەرىكتىنىڭ باسىن قوسىپ، حالىققا 14،5 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن كورسەتكەن.

الماتى وبلىسى

بۇل ايماقتاعى كۇرد، گرەك، ازەربايجان، شەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى جالپى سوماسى 5 ملن تەڭگەنىڭ گۋمانيتارلىق كومەگىن جيناعان.

اتىراۋ وبلىسى

وڭىردەگى شەشەن، ازەربايجان، ورىس ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى 2 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن، ونىڭ ىشىندە كۇرەك، شەلەك، قاپ سياقتى تاسقىنمەن كۇرەسكە قاجەت زاتتارىن جولداپ وتىر.

شىعىس قازاقستان وبلىسى

شىعىس قازاقستانداعى دوستىق ۇيلەرى دە 4 ساۋىردە گۋمانيتارلىق كومەك جيناۋعا كىرىستى.

جامبىل وبلىسى

وبلىستىڭ تۇرىك، تاتار، باشقۇرت، قاراشاي، بالقار، وزبەك، تاتار، دۇنگەن، ۇيعىر، ەۆرەي، قىرعىز ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى 29 ملن 400 مىڭ تەڭگەنىڭ كومەگىن ۇسىنعان.

جەتىسۋ وبلىسى

دوستىق ۇيلەرىنە جارتى ميلليونعا جۋىق تەڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگى مەن كيىم-كەشەگى، كەڭسە تاۋارلارى جينالعان.

بقو

باتىس قازاقستانداعى ىسكەر ايەلدەرى بىرلەستىگى، بەلورۋس ورتالىعى، تاتار، شەشەن-ينگۋش، ارميان، نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىمەن بىرگە «بەلەس»، «وتدەل ستروي»، «جەلايەۆ»، «قازاق انالارى – داستۇرگە جول»، «تاريحي شەجىرە»، «ARTSTROY SERVIS 07»، «Faberlic»، «ASAR-UME» قورى، مەكەمەسى، «SBS GRUP»،  «وتدەل ستروي ارۋوۆا»، «اكجايىك» پري «Petro-Unit»، «Salut Orto KZ»، «UR7»، «Medet Oral» ۇيىمدارى 29،2 ملن تەڭگەنىڭ گۋمانيتارلىق كومەگىن جيناپ بەرگەن.

قاراعاندى وبلىسى

بۇل ايماقتا «اسسامبلەيا جاستارى» جاساقتاعان ەرىكتىلەر «يمستالكون» اق،  «شاحتەرسكوە» ج ش س باسشىلارى، تاجىكەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلدەرى قاراعاندى مەن قوستاناي وبلىستارىندا تاسقىننان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا 3،9 ملن تەڭگەنىڭ كومەگىن جونەلتكەن.  

قوستاناي وبلىسى

«ۇلى دالا ۇرپاقتارى قوستاناي» قوعامدىق بىرلەستىگى، ازەربايجان جانە ەۆرەي ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى، كورەي قاۋىمى، «اسسامبلەيا جاستارى» قۇرىلىمىنىڭ 30 بەلسەندىسى 3،2 ملن تەڭگەنىڭ گۋمانيتارلىق كومەگىن، 2 ملن تەڭگەنى اقشالاي زيناپ تاپسىرعان.

قىزىلوردا وبلىسى

جەرگىلىكتى اسسامبلەيا وكىلدەرى اقتوبە وبلىسىندا قارعىن سۋعا تاپ كەلگەن تۇرعىندارعا 1،2 ملن تەڭگەگە جىلى كيىمدەر مەن  كورپە-جاستىق، 100 كەلى تۇرمىستىق حيميا مەن 100 كەلى ازىق-تۇلىك تابىستاعان.

 ماڭعىستاۋ وبلىسى

وڭىردەگى اسسامبلەيا وكىلدەرى تاسقىنعا ۇشىراعان جەرلەستەرىنە كيىم، كورپە-جاستىق، ازىق-تۇلىك، گيگيەنا زاتتارى مەن بالالار تاۋارى، قۇرعاق ءسۇت پەن جايالىق تيەلگەن 1 گازەلدى اتتاندىردى. 

پاۆلودار وبلىسى

«جۇرەكتەن جۇرەككە» اكسياسىنىڭ اياسىندا 750 مىڭ تەڭگەنىڭ ازىق تۇلىگى، جىلى كيىم مەن توسەك جابدىقتارى، ىدىس-اياق پەن گيگيەنا زاتتارى، دارى-دارمەك پەن تۇرمىستىق حيميا بۇيىمدارى جولداندى.

تۇركىستان وبلىسى

اسسامبلەيا وكىلدەرى تاسقىنعا كومەكتى 30-31 ناۋرىزدا باستاپ كەتكەن بولاتىن. ناتيجەسىندە اقتوبە وبلىسىندا تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە گۋمانيتارلىق كومەك تيەلگەن 2 فۋرا جونەلتىلگەن.  

اباي وبلىسى

بۇل وبلىستا دوستىق ۇيلەرى گۋمانيتارلىق كومەك جيناۋعا 3 ساۋىردە كىرىستى.

ۇلىتاۋ وبىلسى

اسسامبلەيا وكىلدەرى تاستاعان ۇندەۋگە ۇلەس قوسقان  «ZhezKengir» ج ش س ديرەكتورى مارحاببات قارعىن سۋدان زيان شەككەن جەزدى كەنتىنىڭ تۇرعىندارىنا ءسۇت، قانت، ءۇن، كۇرىش، ماكارون سياقتى ازىق-تۇلىك تيەلگەن 15 قوراپ كومەك جەتكىزدى. بۇل كاسىپكەر قوستاناي وبلىسىنداعى وتانداستارىنا25 قوراپ ازىق تۇلىك پەن 5 جاشىك كۇنباعىس مايىن جىبەردى.

ال شەشەن-ينگۋش ەتنومادەني بىرلەستىگى 200 مىڭ تەڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگىن جولداعان.

RELATED NEWS
اسسامبلەيا ينستيتۋتى  قوعامنىڭ بارلىق سالالارىندا بەلسەندى -ساراپشى
25 ءساۋىر 2024
اسسامبلەيا ينستيتۋتى قوعامنىڭ بارلىق سالالارىندا بەلسەندى -ساراپشى

قازىرگى كەزدە اسسامبلەيا ينستيتۋتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ بارلىق سالالارىندا بەلسەندى جۇمىس اتقاراتىنىن بايقاۋعا بولادى. بۇل تۋرالى ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى دۋلات وتەعالي ايتتى، دەپ حابارلايدى Ulys.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتىلعان گۋمانيتارلىق-يدەولوگيالىق دوكتريناسىنىڭ تولىقتاي جۇزەگە اسۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ نەگىزگى ينستيتۋتتارى تاراپىنان بولاتىن قولداۋعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي، اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن وسى باعىتتا ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. قازىرگى كەزدە اسسامبلەيا ينستيتۋتى قازاقستاندىق قوعامنىڭ بارلىق سالالارىندا بەلسەندى جۇمىس اتقاراتىنىن بايقاۋعا بولادى.  ماسەلەن، وتباسى ينستيتۋتىن ساقتاۋعا جانە ۇرپاقارالىق، مادەنيەتارالىق بايلانىستى نىعايتۋ، رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارعا تاربيەلەۋگە، جاستار اراسىندا قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتىندا اسسامبلەيا جانىندا «اقساقالدار كەڭەسى» مەن انالار كەڭەسىنىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى»، - دەيدى دۋلات وتەعالي.

ونىڭ ايتۋىنشا بۇگىنگى كۇندە ەلىمىزدە قحا جانىنان 1119 اقساقالدار كەڭەسى قۇرىلىپ، ونىڭ قۇرامىنا بەلگىلى تۇلعالار، قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى، ەتنومادەني، ارداگەرلەر بىرلەستىكتەرى جانە باسقا دا قوعامدىق ۇيىمدار قاتارىنان 7 مىڭنان استام ادام مۇشە بولعان.

«بىلتىرعى جىلعى دەرەكتەر بويىنشا انالار كەڭەسى 252،5 مىڭنان استام ادامنىڭ قاتىسۋىمەن 6 مىڭنان استام ءىس-شارا وتكىزگەن. سونىمەن بىرگە، قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە مىڭنان استام ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جۇمىس ىستەيدى جانە قحا جۇمىسىن ۇيلەستىرەتىن جانە قامتاماسىز ەتەتىن 34 دوستىق ءۇيى بار. بۇل قازىرگى كەزدە اسسامبلەيا قۇرىلتاي بارىسىندا ايقىندالعان جالپىعا ورتاق قۇندىلىقتاردى، نەگىزگى يدەولوگەمالاردى قازاقستاندىق قوعامدا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ جانە تاراتۋ الەۋەتىنە يە ەكەنىن كورسەتەدى»، - دەدى ساراپشى.

نازيپا شاناي: ماقساتىمىز – جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ
28 ناۋرىز 2024
نازيپا شاناي: ماقساتىمىز – جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ

اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىنا، جالپى ومىرىنە ءقاۋىپ توندىرەتىن ۆەيپ، ناسىباي، ەسىرتكىگە قۇمارلىق، قۇمارپازدىق سەكىلدى كەسەلدەرمەن ىمىراسىز كۇرەس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. قازىرگى قوعامنىڭ وزەكتى پروبلەماسىنا اينالعان وسىناۋ جات ادەتتەردەن ۇرپاقتى قورعاۋ قاجەتتىگىن ەلىمىزدەگى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا كوتەرىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «انالار» كەڭەسى.

وسىدان 10 جىل بۇرىن، ناقتىراق ايتقاندا 2014 جىلى قۇرىلعان كەڭەستىڭ بۇگىندە وبلىستىق، اۋداندىق، جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى، سونىمەن قاتار ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانىنداعى 1 713 بولىمشەسى بار. بەلسەندى مۇشەلەرى 13 مىڭ ادامنان اسادى. كەڭەس وتكەنى جىلى 250 مىڭنان استام ادام قاتىسقان 6 مىڭ ءىس-شارا وتكىزدى.

«ماقساتىمىز – وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى، قازاقستاندىق بىرەگەيلىك پەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى ساقتاپ، نىعايتۋ، ادال ازامات تاربيەلەۋ. وسى باعىتتا قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا جاردەمدەسۋ، ازاماتتاردى قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىك مۇندىلىقتارىنا توڭىرەگىنە توپتاستىرۋدى مىندەتىمىز رەتىندە بەلگىلەپ الدىق. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءارى شەشىم قابىلداۋ بارىسىندا قوعامدىق پىكىردى ەسكەرۋ، ازاماتتىق قوعام مۇددەسىن ءبىلدىرۋ دە مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى سانالادى. مۇنان بولەك، قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ، ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مىندەتتەرىنىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرۋ جانە ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن دە ەڭبەك ەتىپ جاتىرمىز»، - دەدى ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەسى، قحا «انالار» كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى نازيپا شاناي.

بۇگىندە كەڭەس ءبىرقاتار جوبانى قولعا العان. ولاردىڭ قاتارىندا «تەمەكىسىز» قوعامدىق قورىمەن ۆەيپتەر مەن ەلەكتروندى تەمەكى اينالىمىنا تولىقتاي تىيىم سالۋعا باعىتتالعان جۇمىسىن اتاۋعا بولادى. كەڭەس ۇيىتقى بولعان «ۆەيپكە تىيىم سالۋ» پەتيسياسى الەۋمەتتىك جەلىگە سالىنعاننان كەيىن قولداۋشىلاردىڭ 20 مىڭنان استام قولىن جيناعان. قازىرگى ۋاقىتتا وسى باعىتتاعى زاڭ جوباسى سەنات قاراۋىندا.

«ەسىرتكىسىز بولاشاق» قوعامدىق قورىمەن جاسالعان مەموراندۋم اياسىندا «جاسىل سەرتيفيكات» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبا رەسپۋبليكالىق بارلىق ءدارىحانالارىندا ەسىرتكى زاتتارىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان. مۇنان بولەك، ماڭعىستاۋ وبلىستىق سوتىمەن «وتباسىلىق سوت» جوباسى قولعا الىنعان. جوبا اياسىندا «انالار كەڭەسىمەن بىرگە قولايلى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار جۇرگىزىلەدى. وسى جوبانىڭ ناتيجەسىندە اجىراسۋعا بەل بۋعا 20 وباسىنىڭ 11ء-ى باستاپقى نيەتتەرىن قايتتى جانە بالالارى تولىققاندى وتباسىندا تالىم-تاربيە الىپ جاتىر. استانا، الماتى، شىمكەنت وبلىستارىنىڭ ءبىلىم باسقارمالارىمەن «قاۋىپسىزدىك ساعاتى» جوباسىن دا جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. ونىڭ اياسىندا اتا-انالارمەن كەزدەسىپ، ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتىڭ، دەنساۋلىعىنا، مىنەز-قۇلقىنا، تالىم-تاربيەسىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىن بۋللينگ، لۋدومانيا، ەسىرتكى مەن ۆەيپتەرگە تاۋەلدىلىك سياقتى قوعامدىق وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ، شەشۋ جولدارىن بىرگە قاراستىرامىز»، - دەدى نازيپا ىدىرىس قىزى.

«اتا كورگەننىڭ اقىلى ارتىق» - اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ماڭىزى زور
29 شىلدە 2024
«اتا كورگەننىڭ اقىلى ارتىق» - اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ماڭىزى زور

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە وبلىستىق، اۋداندىق، اۋىلدىق دەڭگەيدە مىڭداعان اقساقالدار كەڭەسى جۇمىس ىستەۋدە. وسى رەتتە Ulys ءتىلشىسى اتالعان كەڭەستىڭ قازىرگى جۇمىسى مەن ونىڭ اتقارىپ وتىرعان مىندەتتەرى مەن ماڭىزىنا، قوعامداعى سالماعىنا شولۋ جاساپ كوردى.

ىلگەرى جىلدارى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ اتىراۋ وبلىسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا اقساقالدار كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ تۋرالى پىكىر ايتا كەلە، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنان «اقساقالدار القاسىن» قۇرۋدى ۇسىنعان ەدى. ونداعى ماقسات - حالىق بىرلىگىن نىعايتۋعا بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرۋ، جاستاردى ارانداتۋشىلىقتان ساقتاۋ جانە ولارعا دۇرىس جول سىلتەۋ. وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ قاسيەتتى اتىراۋ جەرىندە ايتقان ءسوزىن كەلتىرە كەتەيىك.

 «جالپى، قوعامىمىزدا زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ۇستەمدىگى بولۋى قاجەت. باسقا جولمەن ەشقانداي جۇمىس تابىستى بولمايدى، تەك بوس ءسوز بەن جالعان ۇرانداردىڭ استىندا قالامىز. ءاربىر الەۋمەتتىك ماسەلەنى قانشالىقتى كۇردەلى بولسا دا، اسىرە ساياسيلاندىرۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىز ءبارىمىز ءبىر مەملەكەت بولىپ، ءبىر قوعام بولىپ كەز كەلگەن تۇيتكىلدى شەشە الاتىنىمىزعا ەشقانداي كۇمان بولماۋعا ءتيىس. قازاق قاي زاماندا دا ۇلكەنىن سىيلاعان، اقساقالداردىڭ اتالى سوزىنە توقتاعان. ال، اۋزى دۋالى قارتتارىمىز ءاردايىم ەلدىڭ ۇيىتقىسى بولعان. «قارياسى بار ەلدىڭ قازىناسى بار» دەگەن ءسوز سودان قالعان. ءبىز حالقىمىزدىڭ يگى داستۇرلەرى مەن قازىرگى زاماننىڭ تالاپتارىن ۇيلەستىرە بىلگەنىمىز ابزال. وسى ورايدا، مەن اقساقالدار كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. شىن مانىندە، ەل ىشىندە جاستارعا اقىل-كەڭەسىن ايتىپ، دۇرىس جول سىلتەيتىن داناگوي قاريالارىمىز از ەمەس. اقساقالدارىمىز وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە، ەل بىرلىگىن ساقتاۋعا اتسالىسىپ، ورتاق ىسكە زور ۇلەس قوسارى انىق. اقساقالدار كەڭەسى بارلىق ايماقتا بىردەي بەلسەندى ەمەس. سوندىقتان، ونىڭ جۇمىسىن جۇيەلەپ، جانداندىرۋ كەرەك. بالكىم، كەڭەستەردى اسسامبلەيانىڭ جانىنا توپتاستىرۋ دۇرىس بولار ەدى. ولاردىڭ بەدەلىن كوتەرىپ، مارتەبەسىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇدان ەش ۇتىلمايمىز»، - دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

وسى جيىننان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءبىرقاتار شارا قولعا الىندى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، 1 جىلدان اسا مەرزىم ىشىندە وبلىستىق، اۋداندىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيدە مىڭنان اسا كەڭەس قۇرىلعان. بۇل جۇمىستارعا 10 مىڭعا جۋىق ادام قابىلدانىپ، 6،5 مىڭداي ءىس-شارا وتكىزىلدى. ولاردىڭ قۇرامىنا تانىمال تۇلعالار،  پىكىر كوشباسشىلارى، ەتنومادەني، ارداگەرلەر بىرلەستىكتەرى مەن باسقا دا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلى كىردى. بىلتىر قىستا اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق وتىرىسى ءوتتى. اتالعان جيىندا كەلەلى ماسەلەلەر، كەڭەستىڭ اتقاراتىن جۇمىستارى جان-جاقتى تالقىلاندى.

قازاق حالقى قاي زاماننان بەرى ۇلكەنىن سىيلاعان، اقساقالداردىڭ اتالى سوزىنە توقتاعان، ۇلكەندى ۇلكەن، كىشىنى كىشى دەپ باعالاي بىلگەن. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنان قۇرىلعان اقساقالدار كەڭەسى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق، مادەني، رۋحاني جانە ساياسي ومىرىنە، سونىمەن قاتار ەتنوسارالىق احۋالدى جاقسارتۋعا جانە باسقا دا قوعامدىق ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋگە بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن ءسالت-داستۇردى ساقتاۋ، ناسيحاتتاۋ بويىنشا جۇمىستاردا دا اقساقالدار كەڭەسىنىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى زور. الايدا بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى جانداندىرۋ ۋاقىت تالابى ەكەنى داۋسىز.

 اقساقالدار كەڭەسى قانداي ۇيىم؟

 ءقازىر دە ەل ىسىندە اقساقالداردىڭ ۇلەس سالماعى باسىم. تاۋەلسىزدىكتەن سوڭ قوعامدىق ينستيتۋتتار قالىپتاستى. سولاردىڭ ءبىرى – اقساقالدار كەڭەسى جانە بۇل كەڭەس ءتۇرلى دەڭگەيدە ناتيەجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. دەسە دە زاماننىڭ وزگەرۋىنە، قوعامنىڭ دامۋىنا قاراي جۇمىس جۇيەسى دە جاڭالانىپ، جاندانىپ وتىرۋى ءتيىس.

اقساقالدار كەڭەسى قازاقستان حالقى اس­سامبلەياسى جانىن­داعى كون­سۋل­تا­تيۆتىك-كەڭەسشى ورگان. وبلىستارداعى كەڭەس وڭىرلىك قازاقستان حالقى اسسامبلەيالارى جانىنان، وبلىس اۋدانىندا جانە قاجەت بولعان جاعدايدا اۋىلدىق وكرۋگتەر مەن اۋىلداردا – ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەر اكىمدىكتەرىنىڭ جانىنان قۇرىلادى. كەڭەس قۇرامىنا جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ تۇرعىندارىنان، قوعامدىق، ونىڭ ىشىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بەدەلدى وكىلدەرى مەن قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى كىرە الادى.

وبلىستىق كەڭەستىڭ قۇرامىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وڭىرلىك كەڭەسى، اۋداندار، اۋىلدىق وكرۋگتەر مەن اۋىلدار دەڭگەيىندە – ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەردىڭ اكىمدىكتەرى بەكىتەدى. كەڭەس ءوز قىزمەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋسياسىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ اكتىلەرىن، وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەردى، سونداي-اق ۇلگىلىك ەرەجەنى باسشىلىققا الادى. كەڭەس مۇشەسى وبلىس، اۋدان، اۋىلدىق وكرۋگ نەمەسە اۋىل شەگىندە تۇراقتى تۇراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولا الادى. 

اقساقالدار كەڭەسىنە مىناداي مىندەتتەر جۇكتەلگەن: مەملەكەتتىك ورگاندارعا، ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا، ازاماتتاردى قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىك قۇندىلىقتارى توڭىرەگىندە شوعىرلاندىرۋعا جاردەمدەسۋ؛ ازاماتتار، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ينستيتۋتتار اراسىنداعى سىندارلى كوممۋنيكاسيالار مەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ؛ قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ «كەرى بايلانىس» تەتىكتەرىن ۇيىمداستىرۋ؛ جاستار اراسىندا پاتريوتيزم يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ جانە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ؛ مەملەكەتتىك ورگاندارعا الەۋمەتتىك جانە تۇرمىستىق جانجالداردى پروفيلاكتيكالاۋعا، ولاردى شەشۋگە، سونداي-اق ولاردى جانجالدان كەيىنگى رەتتەۋگە جاردەمدەسۋ؛ ەتنومەدياسيانى جۇزەگە اسىرۋعا، قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ديالوگتى ۇيىمداستىرۋعا جاردەمدەسۋ جانە تىكەلەي قاتىسۋ؛ جاستار اراسىندا تالىمگەرلىك پراكتيكاسىن ەنگىزۋ جانە جەتىلدىرۋ، قوعامدى شوعىرلاندىرۋ ىسىندە جاستار ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ؛ حالىق اراسىندا قوعامدىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندە ءبىلىم مەن تاجىريبەنى بەرۋ.

«الپىسقا كەلگەننەن اقىل سۇرا»

قازاق حالقىنىڭ ءپالساپاسى تەرەڭ. قازاقتاردىڭ كۇندەلىكتى تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ بارلىعى دەرلىك ۇلاعاتتىلىققا، ساباقتاستىققا، ءتالىم مەن تاريەگە نەگىزدەلگەن. دالا حالقىنىڭ دانا تۇسىنىكتەرى ايەلدەن قالىپتاسقان. وسى  رەتتە قاريا، قارت، اقساقالدارعا قاتىستى مىنا ءابسانانى كەلتىرە كەتكەندى ءجون سانايمىز.

«ءبىر كۇنى حان جاسى 60-تان اسقان قاريالاردى كۇتىپ-باعۋعا كەتەتىن قارجىنى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ولاردى ولتىرۋگە جارلىق شىعارادى. اكەسىن ولتىرۋگە قيماعان بالاسىن كورىپ، شال مىرس ەتىپ «ءدال جيىرما جىل بۇرىن ءدال وسى جەردە مەن دە اكەمدى ءولتىرىپ ەدىم. باسىما كەلدى دەپ كۇلەدى. مۇنى ەستىگەن جىگىت اكەسىن ساندىققا سالىپ، باعادى. ءبىر كۇنى جورىققا اتتانار كەزدە ساندىقتاعى اكەسىن بىرگە الىپ جۇرۋىنە تۋرا كەلەدى. جولدا شارشاعان جاۋىنگەرلەر ءبىر داريانىڭ جاعاسىنا كەلىپ توقتادى. سوندا ءمولدىر سۋ استىندا جاتقان گاۋحار تاسقا حاننىڭ كوزى تۇسەدى. ونى الىپ شىعۋ ءۇشىن تەرەڭ داريانىڭ تۇبىنە سۇڭگىگەن ساربازداردىڭ بىردە ءبىر قايتپايدى. سوندا اكەسى سىرتتا نە بولىپ جاتقانىن سۇرايدى. بالاسى بولعان جايدى، ءوزىنىڭ كەزەگى دە كەلىپ قالعانىن ايتادى. سوندا اكەسى داريانىڭ جاعاسىندا اعاش بار ما دەيدى؟ بالاسى «ءيا» دەيدى. سوندا شال بالاسىنا: «داريانىڭ تۇبىنەن ەمەس، اعاشتىڭ باسىنداعى قۇستىڭ ۇياسىنان گاۋحار تاستى تاباسىڭ» دەيدى. بالاسى ءدال سولاي ىستەپ، گاۋحار تاستى اكەپ بەرەدى. حان جىگىتتەن گاۋحار تاستىڭ اعاش باسىنداعى ۇيادا جاتقانىن قايدان بىلگەنىن، نەگە ەرتە ايتپاعانىن سۇرايدى. جىگىت امالسىز ساندىققا تىعىپ باعىپ جۇرگەن جاسى الپىستان اسقان اكەسىنىڭ كەڭەسىمەن تاپقاننىن ايتادى. حان ريزا بولىپ، قاريالاردى ءولتىرۋ تۋرالى جارلىقتىڭ كۇشى جويىلعانىن جاريالايدى. سودان بەرى حالىق اراسىندا «الپىسقا كەلگەننەن اقىل سۇرا» دەگەن ناقىل ءسوز قالعان. وسى ايتىلعان ءاپساناعا سۇيەنە وتىرىپ اقساقالدار كەڭەسىنىڭ قازىرگى الماعايىپ، تۇراقسىز زاماندا اتقاراتىن مىندەتتەرى مەن كوتەرەتىنىڭ جۇگىنىڭ سالماقتى ەكەنىن باعامداۋ قيىن ەمەس.

 وسى رەتتە ۆايناح» شەشەن-ينگۋش ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ قۇرمەتتى ءتوراعاسى سالمان گەرويەۆتە اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ماڭىزى تۋرالى وزەكتى پىكىرىن بىلدىرەدى.

 «ءبىزدىڭ حالىق قيىن كەزدە بەيبىتشىلىك پەن جۇرەگىمىزگە تىنىشتىقتى قازاق جەرىنەن تاپتىق. بۇل شىندىق. ەگەر شەشەندەر مەن ينگۋشتار باسقا ەلگە تاپ بولعاندا، بىزگە مۇنداي مۇمكىندىكتەر بەرىلەر مە ەدى دەپ ويلايمىز. ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى ساقتاپ قالعان حالىققا العىسىمىز شەكسىز. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ينگۋشەتيادا كونفەرەنسيادا قازاقستاندىق ينگۋشتار مەن شەشەندەر باس قوستى. سوندا مەن بىزگە ەكىنشى ءومىر سىيلاعان ۇلى سارىارقا دالاسىنا العىسىمدى ولەڭ جولدارىمەن جەتكىزدىم. مەن قازاق حالقىنا العىس ايتۋدان شارشامايمىن. قازاقستاندى بىرىكتىرەتىن وسى ۇيىمشىلدىق. مەن كوپ جەرلەردە اقساقالدار كەڭەسىنىڭ جۇمىسىنىڭ دۇرىس ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەم. سەبەبى بۇل وتە ماڭىزدى ۇيىم. ۇلكەندى سىيلاعان، سونىڭ سوزىنە توقتاعان، اقىلىن العان ۇلت ەشقاشاندا جەردە قالمايدى. سوندىقتان مەن اقساقالدار القاسى كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن مەكتەپتەردە، وقۋ ورىندارىندا وقۋشىلارمەن، ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋدەن باستاۋدى ۇسىنىپ ءجۇرمىن. بۇدان بولەك ەل ىشىندەگى ماسەلەلەردى تەرەڭىرەك زەرتتەپ، زەردەلەۋ ءۇشىن كەڭەس مۇشەلەرى قالالىق مەكەمەلەر ۇجىمدارىمەن دە كەزدەسىپ، جيىندار وتكىزۋى كەرەك»، - دەيدى سالمان گەرويەۆ اقساقال.

ال ساياساتتانۋشى عالىم ليليا زاينييەۆا قحا ينستيتۋتىنىڭ قازىرگى ۋاقىتتا اسا قاجەتتىگىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ءتۇرلى ەتنوسقا، دىنگە جاتاتىن ازاماتتار اراسىندا تاتۋلىق، ءوزارا تۇسىنىستىك پەن دوستىقتى نىعايتۋدا باي تاجىريبە جيناقتادى. سونىڭ ارقاسىندا كەز كەلگەن ەتنوستىڭ وكىلى كەز كەلگەن قالا مەن اۋىلدا ءوز ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن ەش قورىقپاي، ەركىن جۇرە الادى. بۇل كوپ ەلگە بۇيىرماعان يگىلىكتى ءىس. بۇدان ايرىلىپ قالماۋعا ءتيىسپىز دەيدى عالىم.

جالپى قازاق حالقىندا «اتا كورگەننىڭ اقىلى ارتىق، ءومىر كورگەننىڭ ونەگەسى ارتىق» دەگەن دانا ءسوز بار. جاس وسەمىن دەپ ۇمتىلسا، قارتتىڭ اقىلى دەمەۋ بولادى. جاستار ۇيرەنەمىن دەپ قۇلشىنسا، جايساڭ اقساقالدار مەن قارتتار ۇيرەتەرىن بۇگىپ قالمايدى. سوندىقتان دا قازىرگى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن زامانعا ساي ارى قاراي دامىتا ءتۇسۋ ۋاقىت تالابى بولىپ قالا بەرەدى.

 

 

 

 



 

ءبىز تۋرالى
ulys.kz — اقپاراتتىق، ساراپتامالىق جانە تانىمدىق باعىتتاعى ماتەريالداردى بەرەدى.
 
مۋلتيمەديالىق جوبا زامان تالابىنا ساي جاسالعان. قازاقستاننىڭ اقپاراتتىق نارىعىن ساپالى
كونتەنتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋعا باعىتتالعان. مۇنداعى ساراپتامالىق، تانىمدىق
ماقالالار سان سالانى قامتيدى. گەوستراتەگيا، گەوەكونوميكا، گەوساياسات، حالىقارالىق
قاتىناستار مەن ەلدىڭ ىشكى-سىرتقى ساياساتى، ەكونوميكا، جاھاندا بولىپ جاتقان تەكتونيكالىق
وزگەرىستەر مەن ترەند تاقىرىپتار ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان تەرەڭ تالدانىپ قازاق
وقىرماندارىنا جەتكىزىلەدى. ورتالىق ازيا مەن تۇركى الەمىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.