قازاقتا «ءدىن – ۇستاي الساڭ قاسيەتىڭ، ۇستاي الماساڭ قاسىرەتىڭ» دەگەن جاقسى ءسوز بار. ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭى اتقان كەزەڭنەن باستاپ، ازاماتتارىنىڭ ءدىني-نانىم سەنىمىنە نۇقسان كەلتىرمەي، ەمىن-ەركىن ءمىناجات ەتۋىنە، عيبادات جاساۋىنا بارلىق جاعداي جاساپ كەلە جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا قازاق جەرىندە ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان بەرى ءدىني دە، ۇلتارالىق تا قاقتىعىس بولعان ەمەس. بۇل الداعى ۋاقىتتاردا دا بۇلجىماۋى ءتيىس قاعديدا دا بولۋى قاجەت. استاناداعى «اللانىڭ گ ۇلى» اتالىپ كەتكەن ىرىسكەلدى قاجى اتىنداعى مەشىتتىڭ باس يمام نۇرلان يمام بايجىگىت ۇلى دا ەلىمىزدەگى ءدىنارالىق تاتۋلىققا جوعارى باعا بەرىپ، ونى ودان ارى دامىتا ءتۇسۋ ءۇشىن ءالى دە جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
«بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ءدىنارالىق تاتۋلىق جاقسى دەڭگەيدە دامىپ، ورىستەپ، وركەندەپ كەلە جاتقانى شىندىق. ويتكەنى، بۇل سالا قالاي بولعاندا دا ءاردايىم مەملەكەتىمىزدىڭ باستى نازارىندا بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى، ءدىنارالىق، كونفەسسياارالىق، ۇلتارالىق تاتۋلىق كۇنتارتىبىنەن ەش ۋاقىتتا تۇسپەيدى. سوندىقتان بارلىق ءدىن قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ءدىني دوگمالارىن ورتاعا سالىپ، «مەنىڭ ايتقانىم بىلاي»، «مەنىڭ دىنىمدە بىلاي» دەمەي، ورتاق كونسەپسيا قالىپتاستىرۋى قاجەت. ماسەلەن، دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا كەزدەسكەن كەزدە «ءبىزدىڭ دىنىمىزدە بىلاي» دەلىنگەن تەك كونسەرۆاتيزم تۇرىندەگى وي-پىكىر قالىپتاسادى»، - دەدى نۇرلان يمام.
ونىڭ پايىمىنشا، وسى سالاعا قارايتىن ءدىن كوميتەتى نەمەسە مينيسترلىك نە بولماسا ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا وتىراتىن ۇيىمدار، ءدىني زەرتتەۋ ورتالىقتارى تاراپىنان «ءدىن قىزمەتكەرلەردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى قالاي قالىپتاسۋى كەرەك»، «نە ايتۋى ءتيىس جانە قانداي نەگىزگى پرينسيپتەردى ۇستانعانى» ءجون دەگەن ماسەلە شەشىلۋى ءتيىس.
«ايتپەسە، بارلىق ءدىن وكىلدەرى كەزدەسكەن كەزدە حريستياندار «كيەلى كىتاپتا بىلاي» دەپ، مۇسىلماندار «قۇراندا بىلاي دەلىنگەن» دەيدى دە، ەڭ سوڭىندا اركىم ءوز پىكىرىندە قالىپ قويادى. سوندىقتان بارلىق دىنگە ورتاق تاتۋلىق، بىرلىك، ىنتىماق، كەلىسىم، توزىمشىلدىك سياقتى قۇندىلىقتار نەگىزدە ازىرلەنگەن جادىناما بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. وسى ءىس-شارالار قولعا الىنعان كەزدە ءدىنارالىق تاتۋلىق بەكەم بولا تۇسەدى»، - دەدى ىرىسكەلدى قاجى اتىنداعى مەشىتتىڭ باس يمام.
وسى ورايدا نۇرلان يمام قازاقستاننىڭ ءدىني ەمەس، زايىرلى مەملەكەت ەكەندىگىنە باسا نازار اۋدارتتى.
«جالپى، مەملەكەتىمىز ءدىني مەملەكەت ەمەس. مەملەكەت وسىپ-وركەندەيمىن دەسە بەلگىلى ءبىر ءدىننىڭ عانا مۇددەسىن قورعاماۋى قاجەت. ويتكەنى، ەلمىز كوپكونفەسسيالى بولعاندىقتان جالپى زايىرلىق پرينسيپتەرىن بۇلجىتپاي نىق ۇستانۋى ءتيىس. بۇعان قوسا، مەملەكەت ءدىن جۇمىسىنا ارالاسپاۋى كەرەك. ءيا، بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەكتەن شىقسا، كەي ارەكەتتەردىڭ ەلىمىزدىڭ كونستيتۋسيالىق قۇرىلىمىنا كەسىرىن تيگىزەتىن بولسا، ياعني، كەرەعار باعىتتا ۋاعىز، ناسيحات جۇرگىزىلسە، وندا مەملەكەت مىندەتتى تۇردە ارالاسۋى قاجەت. ال، جالپى ءدىني ۇيىمداردىڭ كەز كەلگەن ىسىنە ارالاسىپ، تاپسىرما بەرۋ ارقىلى ونى مەملەكەتتىڭ قولشوقپارىنا اينالدىرماعان ءجون»، - دەدى نۇرلان بايجىگىت ۇلى.
