Qazaqstan energıa kózi sanalatyn mıneraldar men kómirge baı memleket sanalǵanymen, qazirdiń ózinde gazdan tapshylyq sezine bastady. Muny bireýler 30 jyl boıy júrgizilgen ysyrapshyl saıasattyń kesiri dep baǵalasa, taǵy bir top jańa múmkindik etip kórsetýge tyrysady.
Qazaqstanǵa atom elektr stansasyn salý qajet degen ustanymdy qoldaýshylar kómir men gaz energıasynan neǵurlym táýelsiz bolsaq, qorshaǵan ortaǵa tıgizer zıanymyz soǵurlym az bolady degen urandy alǵa tartyp júr. Bir qaraǵan adamǵa sońǵy ustanym oryndy kóringenimen, «jasyl ekonomıkaǵa» tolyqtaı basymdyq bergen Germanıanyń joly oılantpaı qoımaıdy.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin energıa kóziniń tapshylyǵyn atom energetıkasy arqyly sheshken bul memleket, jıyrmasynshy ǵasyrdyń aıaǵyna qaraı AES qyzmetinen tolyq bas tartýǵa kóshti. Qazir germanıalyq tabıǵat janashyrlary bir kezdegi ıadrolyq reaktorlardyń radıoaktıvti qaldyqtary topyraq pen jerasty sýyn lastap jatyr degen dabyldy jıi qaǵady.
QAZAQSTAN GAZ QORY BOIYNSHA ÁLEMDE 22-ORYNDA
Qazaqstan aýmaǵynda gazdyń 3,8 trln tekshe metr qory bar ekeni naqty dáleldengen. Bul kórsetkish boıynsha Qazaqstan álemde 22-orynda, al TMD elderi arasynda Reseı men Túrikmenstannan keıin úshinshi orynda tur.
Soǵan qaramastan keıingi jyldary bizde de gaz tutyný kólemi jyldam artyp keledi. 2017 jyl men 2021 jyl aralyǵynda Qazaqstannyń gaz tutyný kólemi 13,8 mlrd tekshe metrden 18,6 mlrd tekshe metrge deıin ósken. Iaǵnı, jyl saıyn gaz tutyný mólsheri 7 paıyzǵa artyp otyr. 27 naýryzdaǵy málimet boıynsha, búginde halyqtyń 60 paıyzy nemese 12 mıllıon adam kógildir otynnyń ıgiligin kórip otyrǵan kórinedi. Jyl saıyn 25 mlrd tekshe metr gaz tutyndyq degen kúnniń ózinde bizdegi gazdyń qory 100 jylǵa jetedi deıtin esepter bar. Jyl saıyn elimizde 60 mlrd tekshe metr taýarlyq gaz óndiriledi. Sonyń 25 mlrd tekshe metri ishki qajettilikke jumsalsa, qalǵany eksporttyq mindettemelerdi oryndaýǵa jumsalyp jatyr degen sóz. Ózimizdegi gazdy Shyǵystan Batysqa qaraı 3 myń shaqyrymǵa sozylyp jatqan aýmaqtyń ár túkpirine jetkizýdiń shyǵyny ózin aqtamaı qalýy da múmkin. Sondyqtan memleket Reseı gazyna «qudalyq túsip otyr».
SOLTÚSTİKTİ GAZBEN QAMTÝ
Úkimet otyrystarynyń birinde Premer-Mınıstr Oljas Bektenov Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıevten eldiń ortalyǵy men soltústik-shyǵysy áli de bolsa gazdandyrylmaǵanyn aıta kelip, bul sharýa qashan iske asatynyn suraǵan.
Mınıstrdliń sózinshe, bul sharýanyń eki baǵyty bar. Birinshisi – «Saryarqa» magıstraldyq gaz qubyrynyń ekinshi, úshinshi kózderin salý.
«Bul jobanyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi ázirlendi. Ortalyq óńirlerdiń ósip kele jatqan qajettiligin eskere otyryp, «Saryarqa» gaz qubyrynyń aldyn ala quny 100 mlrd teńge bolatyn tórtinshi kezeńin jáne quny 2,7 trln teńge bolatyn Beıneý-Bozoı-SHymkent magıstraldyq gaz qubyrynyń ekinshi tarmaǵyn salý jónindegi tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme ázirlenip jatyr», - dedi ol.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qatar eline jasaǵan saparynda osy «Beıneý–Bozoı–Shymkent» jelisi men «Aqtóbe-Qostanaı» jelisiniń ekinshi kezegin salý jobalaryn Power InternationalHolding kompanıasymen birlesip iske asyrý týraly kelisimderge qol qoıylǵan bolatyn.
Al Pavlodar, Abaı, Shyǵys Qazaqstan oblystaryn gazǵa jalǵaý úshin Reseıdiń láeýetin paıdalaný kózdelgen.
«Qazirgi tańda «QazaqGaz» jáne «Gazprom» kompanıalary Reseı Federasıasyna tıesili gaz qubyrynyń múmkindigin pysyqtap jatyr. Búgingi tańda, soltústik-shyǵys óńirlerdi gazdandyrýdyń keleshegi men qubyr salý sharttaryn talqylaý baǵytynda kelissózder bastaldy», - deıdi Almasadam Sátqalıev.
Reseıden gaz tartý jobasynyń ózi eki baǵytqa bólinedi. Birinshisi – Reseı Federasıasymen Pavlodar qalasyna «Barnaýl-Rýbsovsk-Semeı-Óskemen» tarmaqtalǵan magıstraldyq gaz qubyryn tartý. Ázirge bul jobanyń quny anyqtalmaǵan. Ekinshisi – Óskemenge «Omby-Pavlodar-Semeı» gaz qubyryn tartý.
Gazdandyrý jobalary arqyly ásirese búkil ekonomıkasy jekelegen kásiporyndarǵa táýeldi bolyp turǵan monoqalalardyń tynysyn keńeıtýge taptyrmaıtyn qadam bolyp esepteledi. Qazirgi tańda eldegi 20 monoqalanyń toǵyzynda ǵana gazdandyrý jumystary júrip jatyr. Onyń ishinde Hromtaý (Aqtóbe obl.), Qulsary (Atyraý obl.), Aqsaı (BQO), Lısakovsk (Qostanaı obl.) jáne Jańaózen (Mańǵystaý obl.) 100 paıyz gazben jabdyqtalǵan.
Al Rýdnyı, Jitiqara (Qostanaı obl.), Kentaý (Túrkistan obl.) qalalary 50-90 paıyz, Temirtaý qalasy (Qaraǵandy obl.)10 paıyz ǵana gazdandyrylǵan.
Endigi kezekte Stepnogorsk (Aqmola obl.), Aqsý Ekibastuz (Pavlodar obl.), Rıdder, Altaı (SHQO), Kýrchatov (Abaı obl.), Balqash, Abaı, Shahtınsk (Qaraǵandy obl.), Sátbaev, Qarajal (Ulytaý obl) gazdandyrý qajet.Bul qalalardy gazdandyrý 600 myńǵa jýyq turǵyndy kógildir otynnyń ıgiligimen tabystyrmaq.
