Búgin «Aýyl» partıasy Astana qalasy boıynsha óńirlik fılıalynyń eseptik konferensıasy ótti, dep habarlaıdy Ulys.       

Sharaǵa «Aýyl» partıasynyń Tóraǵasy, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Serik Egizbaev, «Aýyl» partıasy fraksıasynyń depýtattary, Ortalyq apparat qyzmetkerleri, Astana fılıalynyń aktıvi qatysty.

Jıynda sóz alǵan Serik Egizbaev Saıası Keńes Prezıdıýmynyń qaýlysyna sáıkes, partıanyń XXIV Sezin aǵymdaǵy jyly 21 maýsymda ótkizý týraly sheshim qabyldanǵany aıta kele,

«Partıa sezin shaqyrý jónindegi sheshim, eń aldymen, elimizde júrgizilip jatqan reformalarǵa baılanysty qabyldandy. Bizge parlamenttik partıa retinde transformasıadan ótý kerek. Sıez ótkizýdegi maqsat tek Jarǵyǵa ózgeris engizý emes, partıanyń saıası bedelin odan ári damytýǵa jáne nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa saıası baǵdarlamany qabyldaý. Partıany jańǵyrtý barlyq partıa organdarynyń qyzmetin jetildirýdi, partıa uıymdary basshylarynyń, árbir múshesiniń joǵary jaýapkershiligi men mindetterin naqty oryndaýyn talap etedi»,- dedi.

Konferensıa barysynda fılıal atqarǵan jumysynyń jyldyq qorytyndysy shyǵarylyp, «Aýyl» partıasynyń XXIV sezine delegattar saılandy.

Jıyn sońynda sý tasqyny zardabyn joıýǵa belsene qatysqan partıa músheleri gramotamen marapattaldy.

Kúnde ózgerip, jyldam damyp jatqan bizdiń dáýir saılaý júıesine de óziniń áserin tıgizbeı qoımady. Onyń ústine qazir júıeni ózgertip, zamanǵa saı laıyqtamasań kóptegen túıindi máseleler týyndaýy múmkin. Qazaqstandaǵy saılaý júıesi de túrli evolúsıalyq damý kezeńderin bastan ótkerdi. Alda da túrli ózgerister kútip turýy ábden múmkin. Ulys tilshisi Qazaqstannyń saılaý júıesiniń bolashaǵy men atalǵan saladaǵy zańnamalyq ózgeris kezeńderine sholý jasap kórdi.

SAILAÝ ZAŃNAMASYNA ÓZGERİSTER ENGİZÝ EVOLÚSIASY

Jalpy Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin saılaý júıesi únemi ózgerip keledi.  Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» konstıtýsıalyq zań únemi jetil­dirilip, zamanaýı álemniń realıı­lerine sáıkes túzetilip, kóshten qalmaýda. Mysaly 1995 jylǵy qabyldanǵan Saılaý týraly zańǵa onnan kóp ózgerister engen. QR saılaý zańnamasy EQYU-nyń 1990 jylǵy Kopengagen qujaty qalyptastyrǵan saılaý quqyǵynyń negizgi qaǵıdattaryna sáıkes keledi.

«Saılaý týraly» zańǵa neǵurlym tujyrymdamalyq ózgerister 2004, 2007, 2009, 2011 2013 jáne 2022  jyldary jasaldy. Solardyń negizgilerin atap óter bolsaq, 2004 jyly bala­masyz saılaý, aldyn ala daýys berý alynyp tastalyp, saılaý komısıa­laryn qalyptastyrýdyń jańa qaǵı­daty – saıası partıalardyń usynýy­men jergilikti ókildi organdardy saılaý bastamasy engizildi.

Saılaýshylardyń tizimin qurý qaǵıdaty ózgerip, olar tizimge turǵylyqty jerindegi tirkeýge sáıkes engizildi. Kan­dıdattardyń BAQ-qa teń qoljetimdiligine kepildikter berilip, otan­dyq jáne halyqaralyq baıqaýshylardyń quqyqtary edáýir keńeıdi.

Konstıtýsıaǵa 2007 jylǵy ma­myrda engizilgen ózgeristerge baı­lanysty «Saılaý týraly» zańda Parlament Májilisin qalyptasty­rýdyń jańa tártibi belgilendi. Respýblıkanyń saılaý zańnamasyna 2009 jyly engizilgen mańyzdy ózgeristiń biri – ekinshi partıa zańda belgilengen 7%-dyq kedergini eńsermegen jaǵ­daıda da, keminde 2 saıası partıa­nyń qatysýymen Parlament Má­jilisin qurýǵa múmkindik beretin quqyqtyq tetik paıda boldy.

2011 jylǵy tolyqtyrýlar respý­b­lıka Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyn taǵaıyndaý men ótkizý máseleleri tártibin qamtydy.

2013 jylǵy tolyqtyrýlar Parlament Senaty men Májilisiniń kezekten tys saılanǵan depýtattar ókilettikteriniń kons­tıtýsıalyq merzimin esepteýge negiz boldy. 

Al Saılaý týraly zańnamaǵa eń úlken ózgerister 2022 jyly jasaldy. Osy jylǵy jańa talaptarǵa sáıkes májilistiń depýtattyq korpýsynyń 70% proporsıonaldyq, 30% majorıtarlyq tásilmen jasaqtaldy. Sonymen qatar saılaý búletenderine túrli baǵandar engizildi. Budan bólek oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy máslıhattar saılaýy da aralas úlgimen ótti. Bul ózgerister táýelsiz Qazaqstan tarıhy saılaýyndaǵy aýqymdy ári mańyzdy ózgerister dep aıtýǵa bolady.

BOLASHAQTAǴY SAILAÝ JÚIESİ QANDAI BOLMAQ?

Qazir kóptegen dástúrli ádister birte-birte óziniń ómirsheńdigin joıýda. Dástúrli ádisterge balama retinde kópshilikke yńǵaıly, ońaı ári jyldam quraldar usynýda. Sol sıaqty saılaý júıesinde de ozyq tehologıalardy paıdalanyp, dástúrli búlletennen bas tartyp elektrondy nusqaǵa kóshý týraly da túrli pikir-usynystar aıtylýda.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2022 jyly 16 naýryzdaǵy Qazaqstan halqyna joldaýynda elektrondy saılaý tehnologıalaryn engizýdiń mańyzy týraly aıtqan edi.

«Caılaý úderisin jańǵyrtý. Halyqaralyq tájirıbede saılaýdy uıymdastyrý júıesi udaıy ózgerip otyratyny belgili. Iaǵnı, ádil jáne ashyq saılaý ótkizý úshin tıimdi sheshim izdeýdiń mańyzy zor. Kóptegen elder daýys berýdiń balamaly túrlerin paıdalanyp jatyr. Iaǵnı elektrondy, merzimnen buryn, qashyqtan kópkúndik daýys berý tásilderi keńinen qoldanyla bastady. Sondyqtan álemdegi úzdik tájirıbelerdi zerttep, qajet bolsa, ony birtindep engizgen jón», - dedi Memleket basshysy.

Negizi saılaý kezinde elektrondy daýys berý júıesi 2000 jyly engizildi. Esterińizde bolsa 2005 jylǵy prezıdenttik saılaý kezinde daýys berýdiń eki joly qoldanyldy. Onyń biri dástúrli búleten bolsa, ekinshisi elektrondy júıe. 2007 jyly «Saılaý» elektrondy daýys berý júıesin qoldanýdy birjola toqtatty. Onyń sebebi kóp...

Tıisti sarapshylardyń aıtýynsha elektrondy saılaý júıesin engizgen birqatar memlekette tehnıkalyq qateler ketip, arty úlken daýǵa aınalǵan. Sondyqtan sala mamandary elektrondy saılaý júıesin tolyqtaı zertteý qajettigin alǵa tartady.

Tek elektrondy saılaý ótkizýge qatysty budan ilgeride QR Sıfrlyq damý, ınovasıalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın de jaýap berdi.

«Elektrondy túrde daýys bersek, erteń halyqaralyq qaýymdastyqqa, baıqaýshylarǵa biz saılaýdyń ádil ótkenin, daýystardy sanaý kezinde qatelikke boı aldyrmaǵanymyzdy, jasyryn daýys berý tártibiniń saqtalǵanyn qalaı dáleldeımiz? Meniń oıymsha, aldaǵy 1-2 jylda mundaı múmkindikti jasaýǵa bolady. Ol úshin baıqaýshylar da sáıkesinshe elektrondy baǵdarlamany túsine alatyn İT salasynyń mamandary bolýy tıis», - degen edi Baǵdat Mýsın.

Árıne elektrondy saılaý júıesi ol bolashaqtyń isi. Sebebi bul saılaý júıesi ýaqyt pen qarjyny únemdeýdiń tapsyrmas ádisi. Biraq onyń ekinshi jaǵy baryn áleýmettanýshy ǵalym bylaı dep túsindiredi.

«Al saılaý júıesindegi elektrondy format degen kóp jaǵynan tıimdi bolar edi dep aıtar edim. Alaıda kez kelgen elektrondy júıeniń qaýip-qaterleri kóp ekenin de eskergen jón», - deıdi áleýmettanýshy Ramazan Sattaruly.

P.S. Saılaý júıesi men oǵan qatysty zańnamalar únemi jetildirilip, ózgere beretin bolady. Bul biz tańdaǵan demokratıalyq qoǵam azamattarynyń negizgi talaby. Al biz aıtyp otyrǵan saılaýdyń elektrondy formaty ýaqyt enshisindegi mańyzdy másele bolyp qala beredi.

Talǵarda atyshýly oqıǵadan keıin jańa ákim saılanady. Ortalyq saılaý komısıasy saılaý kúnin belgiledi. Bul týraly Ulys vedomstvoǵa silteme jasap habarlaıdy.

OSK málimetinshe, Almaty oblysy Talǵar aýdany aýmaqtyq saılaý komısıasynyń sheshimimen Talǵar qalasy ákiminiń saılaýy 2024 jylǵy 15 jeltoqsanǵa taǵaıyndaldy.

Dál osy kúni qala, aýyl jáne aýyldyq okrýg ákimderiniń saılaýy birneshe óńirde ótedi: Ulytaý oblysynda Ulytaý aýdanynyń Alǵabas, Egindi, Mıbulaq jáne Sheńber aýyldyq okrýgteriniń ákimderi saılanady.

Sol sıaqty Qostanaı oblysynda Áýlıekól aýdanynyń Novonejın aýyldyq okrýgine, Jitiqara aýdanynyń Prıgorodnoe aýylyna, Qostanaı aýdanynyń Belozer aýyldyq okrýgine, Sarykól aýdanynyń Sevastopol aýyldyq okrýgine jáne Maıak aýylyna ákimder saılanady.

Esterińizge sala keteıik, qazan aıynyń basynda Talǵarda 16 jastaǵy Sherzat Bolatty bir top jigit óltirip ketti, artynsha onyń otbasynyń úıi órtendi. Osy oqıǵadan keıin Talǵar qalasynyń ákimi Baqyt Kúrishbekov pen onyń orynbasary Matan Saǵyndyq óz mindetterin tıisinshe oryndamaǵany úshin qyzmetinen bosatyldy.